Sahipsiz hayvanların bakımı, barınması ve ötenazi

Hayvanlara ötenazi yapmak yasaktır. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 9. maddesinin üçüncü fıkrası, bentlerde ayrı ayrı sayılan hallerde veteriner hekimin ötenazi kararı verebileceğini düzenler. Bu haller birbirinin yerine geçmez; birlikte aranan tek şart listesi de değildir.

Aynı maddenin birinci fıkrası, hayvan sahibi veya hayvanın bakımından sorumlu kişiye bakım yükümlülüğü yükler. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun 6. maddesi, sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların yerel yönetimlerce kurulan ya da izin verilen bakımevlerine götürülmesini ayrıca düzenler. Bakımevine alınan hayvanların Bakanlık veri sistemine kaydı bu hayvanların tamamını kapsar; sahiplendirilinceye kadar bakımevinde barındırma ise rehabilite edilen köpeklere bağlıdır.

Hayvan sahibinin ve bakımdan sorumlu kişinin yükümlülüğü

5996 sayılı Kanun’un 9. maddesinin birinci fıkrasına göre yükümlüler, hayvan sahipleri veya hayvanın bakımından sorumlu kişilerdir. Hayvan refahının sağlanması amacıyla hayvanın barınma, bakım, beslenme, sağlık ve diğer ihtiyaçlarını karşılarlar.

Aynı kişiler, sorumluluklarındaki hayvanların insan, hayvan ve çevre sağlığı üzerinde oluşturabileceği olumsuz etkilere karşı gerekli önlemleri de alır. Hüküm, bu yükümlülüğü sahipsiz hayvana ayrıca uygulayacağını belirtmez.

Ötenazi yasağı ve ayrı ayrı düzenlenen haller

5996 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası hayvanlara ötenazi yapmayı yasaklar. Veteriner hekim, yalnızca aynı fıkrada sayılan hallerde ötenazi kararı verebilir. Karar veteriner hekim tarafından verilir; işlem veteriner hekim tarafından veya veteriner hekim gözetiminde yapılır.

Birinci halde, hayvana acı ve ıstırap çektiren veya iyileşme durumu bulunmayan bir hastalık söz konusudur. Bu halde ötenazi kararı veteriner hekim tarafından verilebilir; işlem veteriner hekim tarafından veya veteriner hekim gözetiminde yapılır.

İkinci hal, akut bulaşıcı bir hayvan hastalığının önlenmesi ya da eradikasyonu amacıyla veya insan sağlığı için risk oluşturan durumdur. Hüküm, riskin kapsamını ayrıca tanımlamaz ve bu hale sahipsiz hayvana özgü bir ölçüt eklemez.

Üçüncü hal, hayvanın davranışlarının insan ve hayvanların hayatı ve sağlığı için tehlike oluşturması ile olumsuz davranışlarının kontrol edilememesinin birlikte bulunmasını gerektirir. Hüküm, bu değerlendirmenin ölçütünü ayrıca göstermez.

Maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Bu hüküm, yönetmeliğin içeriğini veya yürürlük durumunu göstermez.

Kesim, itlaf ve kesim yerleri

5996 sayılı Kanun’un 9. maddesinin ikinci fıkrası, hayvanların kesimini ve hastalık kontrolü amacıyla itlafını düzenler. Bu işlemler hayvanda heyecan, acı ve ıstırap oluşturmadan, uygun araçlar kullanılarak yerine getirilir. Hüküm sahipsiz hayvana ilişkin ayrı bir uygulama alanı göstermez.

Aynı maddenin dördüncü fıkrasına göre hayvanların barınma, nakil, kesim öncesi ve kesim sırasındaki refah esaslarını Bakanlık belirler. Hayvan kesimlerinin Bakanlıktan onaylı kesim yerlerinde yapılması zorunludur.

Korumanın amacı ve temel kavramlar

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun 1. maddesi, amacı insan, hayvan ve çevre sağlığının gözetilmesine bağlar. Kapsam; hayvanların rahat yaşaması, iyi ve uygun muamele görmesi, acı, ıstırap ve eziyete karşı en iyi biçimde korunması ile mağduriyetlerinin önlenmesidir.

Kanunun 3. maddesinde sahipsiz hayvan, sahipli hayvanlar dışında kalan evcil hayvanlar olarak tanımlanır. Evcil hayvan, insan tarafından kültüre alınmış ve eğitilmiş hayvanlardır.

Ev hayvanı, gerçek veya tüzel kişinin özellikle evinde, iş yerinde ya da arazisinde özel ilgi ve refakat amacıyla bulundurduğu, bakım ve sorumluluğunu üstlendiği her türlü hayvandır. Sahipli hayvan ise bir kişi, kuruluş, kurum ya da tüzel kişilikçe sahiplenilen; bakımı, aşıları ve periyodik sağlık kontrolleri yapılan ve Bakanlık veri tabanına kaydedilen ev hayvanıdır.

Hayvan bakımevi, Bakanlıktan izin alınmak suretiyle kurulan, hayvanların sahiplendirilinceye kadar barındırıldığı ve rehabilite edildiği tesistir. Rehabilitasyon; sahipsiz hayvanların tedavi ve parazit mücadelesinin yapılmasını, aşılanmasını, kısırlaştırılmasını ve dijital kimliklendirme yöntemleriyle işaretlenmesini kapsar.

Güçten düşmüş hayvan; bulaşıcı ve salgın hayvan hastalıkları dışında yaşlanma, sakatlanma, yaralanma ve hastalanma gibi nedenlerle fizikî olarak iş yapabilme yeteneğini kaybetmiş binek ve yük hayvanıdır.

Sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların bakımevine alınması

5199 sayılı Kanun’un 6. maddesine göre sahipsiz ya da güçten düşmüş hayvanların kanuni istisnalar hariç öldürülmeleri yasaktır. Güçten düşmüş hayvanlar, ticarî ve gösteri amaçlı veya herhangi bir şekilde binicilik ve taşımacılık amacıyla çalıştırılamaz.

Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanlar, yerel yönetimlerce kurulan ya da izin verilen hayvan bakımevlerine en kısa sürede götürülmek zorundadır. Öncelik, bu merkezlerde oluşturulacak müşahede yerlerinde tutulmalarıdır.

Bakımevlerine alınan hayvanlar Bakanlık veri sistemine kaydedilir. Rehabilite edilen köpekler, sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılır.

Sahipsiz hayvanların korunması, bakılması ve gözetimi ile insan ve çevre sağlığına olumsuz etkilerin giderilmesine yönelik tedbirler, Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikte belirlenir. Belirleme, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı eşgüdümü ve diğer ilgili kuruluşların görüşü alınarak yapılır.

Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların toplatılması, hayvan bakımevlerinin çalışma usul ve esasları ile burada çalışan personelin niteliği, ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

Bakımevi için arazi ve tesis tahsisi

Hayvan bakımevi ve hastane kurulması için Hazineye ait araziler öncelikli olarak tahsis edilir. Arazinin amacı dışında kullanıldığının tespiti halinde tahsis iptal edilir.

Hiçbir kazanç ve menfaat sağlamamak kaydıyla, yalnızca insanî ve vicdanî amaçlarla sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanları hayvan bakımevi kurarak sahiplenmek isteyen ve Kanunda öngörülen şartları taşıyan gerçek ve tüzel kişilere; belediyeler, orman idareleri, Maliye Bakanlığı ve Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından, mülkiyet idarelerde kalmak koşuluyla arazi, buna ait binalar ve demirbaşlar tahsis edilebilir.

Tahsis edilen arazilerin üzerinde amaca uygun tesisler, ilgili Bakanlığın veya İdarenin izniyle yapılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy