Sahil Güvenlik Sicil İptal Davası ve Hukuki Şartları

Sahil Güvenlik Sicil İptal Davasının Niteliği ve Hukuki Çerçevesi

Sahil Güvenlik Komutanlığı, 2692 sayılı Kanun'un 2. maddesi uyarınca İçişleri Bakanlığına bağlı silahlı bir genel kolluk kuvvetidir. Seferberlik ve savaş hallerinde Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenecek bölümleri Deniz Kuvvetleri Komutanlığı emrine girerken, kalan bölümü normal görevlerini sürdürür. Teşkilat bünyesinde görev yapan personelin disiplin iş ve işlemlerinde 7068 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınmakta; 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu kapsamında düzenlenen olumsuz sicil veya değerlendirme raporlarına karşı idare mahkemelerinde iptal davası açılabilmektedir.

Değerlendirme Raporu Sistemi ve Sicil Üstlerinin Görevleri

2692 sayılı Kanun'un 18. maddesi uyarınca sahil güvenlik bölge komutanları hakkında mülki görevleri yönünden, konuşlu bulundukları yerin valisi tarafından her yıl sonunda görevleri ile ilgili olarak değerlendirme raporu düzenlenir. Bu değerlendirme raporları personelin terfi, ödüllendirme, atama ve yer değiştirmesinde dikkate alınır ve raporların içeriği ile düzenlenme esasları İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.

Sicil değerlendirmesinde birinci sicil üstünün personelin görev koşulları, performansı ve mesleki yetkinliğini tarafsızlık, adalet ve nesnel ölçütlerle değerlendirmesi beklenir. İkinci sicil üstü ise birinci sicil üstünün gözlemlerini denetleme, bağımsız biçimde doğrulama veya gerektiğinde düzeltme işlevi üstlenir. İki aşamanın birbirinden kopuk yürütülmesi usul hatası olarak değerlendirilebileceği gibi, birinci ve ikinci sicil notları arasında ortaya çıkan aşırı farklar veya değerlendirmenin yönetmelik hükümlerine aykırı yapılması iptal istemine dayanak oluşturabilir.

Personel Statülerine Göre Uygulanan Mevzuat

2692 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca Sahil Güvenlik Hizmetleri Sınıfı personelinin her türlü özlük işlerinde bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uygulanır; ancak nasıp ve terfi, aylık ve diğer mali ve sosyal haklar bakımından 926 sayılı Kanun hükümleri tatbik edilir. Subaylığa ve astsubaylığa nasıp ve terfi işlemleri İçişleri Bakanlığı onayıyla yapılır. Sözleşmeli subay ve astsubaylar 4678 sayılı Kanuna, uzman erbaşlar 3269 sayılı Kanuna, sözleşmeli erbaş ve erler 6191 sayılı Kanuna tabidir. İşçilerin sicil, işe alınma ve fesih süreçlerinde ise 4857 sayılı İş Kanunu ile yürürlükteki toplu iş sözleşmesi hükümleri esas alınır.

Düşük Sicil Notunun Doğurduğu Hukuki Sonuçlar

Düşük sicil notları personelin rütbe terfisini, kademe ilerlemesini ve yer değiştirme taleplerini olumsuz etkileyebilir. 2692 sayılı Kanun'un Ek 14. maddesi uyarınca emsalleri arasında temayüz etmiş, hizmetine ihtiyaç duyulan ve sicil notu ortalaması sicil tam notunun yüzde 90'ı ve üzerinde olan istekli astsubay kıdemli başçavuşların yaş haddi, Sahil Güvenlik Komutanlığının teklifi veya resen İçişleri Bakanı kararıyla 60 yaşına kadar uzatılabilmektedir; notun bu eşiğin altında kalması söz konusu imkânın kaybına yol açar. Ayrıca 2692 sayılı Kanun'un 21. maddesine eklenen fıkra gereğince devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar ile zimmet, rüşvet ve dolandırıcılık gibi katalog suçlardan mahkûm olan, bu suçlardan hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilen ya da kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası alan subay ve astsubayların ilişiği İçişleri Bakanı onayıyla kesilir.

Uzman Erbaşlarda Sicil Değerlendirmesi ve Sözleşme Durumu

Uzman erbaşların sicil ve terfi işlemleri 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümleri dairesinde yürütülür. Sicil notları sözleşmenin yenilenmesi sürecinde değerlendirilen ölçütler arasında yer aldığından, hukuka aykırı şekilde düşük belirlenen sicil notu fesih işlemine dayanak kılındığında sicil iptali ile sözleşme feshinin iptali birlikte ileri sürülebilir. 2692 sayılı Kanun'un Ek 13. maddesi gereğince, tutuklu bulunan, görevden uzaklaştırılan veya tedbir kalksa dahi adli ya da idari soruşturması ve yargılaması devam eden uzman erbaşların terfi, derece ve kademe ilerlemeleri yapılmaz; yargılama sürecinde sicil notunun kariyere yansıması askıya alınır.

Takdir Yetkisi, Seferberlik Hali ve Yargısal Denetim

Sicil değerlendirmelerinde idareye tanınan takdir yetkisi mutlak ve sınırsız olmayıp, nesnel ve denetlenebilir gerekçelere dayanması idari yargı denetiminde aranan temel ilkelerdendir. 2692 sayılı Kanun'un 2. maddesi kapsamında seferberlik ve savaş hallerinde Sahil Güvenlik Komutanlığı'nın Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenecek bölümlerinin Deniz Kuvvetleri Komutanlığı emrine girmesi durumunda komuta zincirinde yaşanabilecek geçişler, düzenlenen sicil işlemlerinin yetki unsuru yönünden incelenmesini gündeme getirebilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Dava Açma Süresi

Sahil Güvenlik personeline ilişkin sicil iptali uyuşmazlıklarında görevli yargı yeri idare mahkemeleridir. Yetkili mahkemenin tayininde işlemi kuran idari merci esas alınmakta; İçişleri Bakanlığı onayına tabi işlemlerde Ankara İdare Mahkemeleri, yerel komutanlık işlemlerinde ise birliğin konuşlu bulunduğu yargı çevresi yetkili olabilmektedir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinde öngörülen genel dava açma süresi kural olarak 60 gündür. Sicil işlemlerinin sürekli hukuki sonuç doğurma niteliği taşıdığı hallerde, sürenin sicil belgesinin tanzim edildiği andan değil, ilgili personel bakımından somut olumsuz sonucun doğduğu tarihten itibaren hesaplanması gerektiği değerlendirilmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy