Saç Ekimi İşleminin Tıbbi Niteliği ve Hukuki Dayanakları
Saç ekimi, estetik yönü bulunmakla birlikte anestezi uygulanması, doku bütünlüğüne girilmesi, kök toplanması, kanal açılması, yerleştirme, kanamanın durdurulması, hijyen gerekleri, ilaç tatbiki ve operasyon sonrası izlemeyi içine alan tıbbi bir işlemdir.
Saç Ekimi Birimleri Hakkında Yönetmelik; bu birimlerin kurulmasına, uygulamadaki temel kriterlere, istihdam edilecek görevlilere ve teftiş işlemlerine dair kuralları belirler ve ilgili sağlık birimleriyle çalışanları kapsar. Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik ise ayakta teşhis ve tedavi hizmeti verilen özel tesislerin teşkilatlanma, ruhsat, işleyiş, faaliyet sonlandırma ve denetim kurallarını kapsar.
Saç Ekimi Birimlerinin Faaliyet İzni ve Fiziki Koşulları
Saç ekimi birimi yalnızca sağlık kuruluşları bünyesinde ve faaliyet izin belgesi alınarak açılabilir. İlgili düzenleme uyarınca sağlık kuruluşu; Sağlık Bakanlığına ait hastaneler, devlet ve vakıf üniversitesi hastaneleri, özel hastaneler, tıp merkezleri ve polikliniklerdir. Bu kuruluşların haricinde saç ekimi birimi oluşturulamaz.
Bir sağlık kuruluşunda saç ekimi birimi kurulabilmesi için kuruluşta sterilizasyon ünitesinin bulunması veya sterilizasyon hizmetinin satın alınması gerekir. Ayrıca belirlenen personel standartlarının sağlanması ve uygulama odasının en az 16 metrekare büyüklüğünde yarı steril bir alan olarak ayrılması zorunludur.
Personel Standartları ve Hekim Sorumluluğunun Devredilemezliği
Saç ekimi uygulamalarında yetkiler sertifikasyon sistemiyle sınırlandırılmıştır. Saç ekimi uygulayıcı sertifikası, Sağlık Bakanlığının düzenlediği veya yetkilendirdiği kurumlarca verilen ve tabibin saç ekimi uygulaması konusunda yetkili olduğunu gösteren belgedir. Saç ekimi yardımcı uygulayıcı sertifikası ise tabip dışı sağlık meslek mensubunun uygulamaya yardım yetkisini gösterir. Uygulamada yer alabilecek tabip dışı sağlık meslek mensupları hemşire, sağlık memuru, toplum sağlığı teknisyeni, acil tıp teknisyeni veya teknikeri ile anestezi teknisyeni veya teknikeri gibi unvanlarla sınırlandırılmıştır.
Saç ekimi sürecinde hekimin sorumluluğu baki kalır. Yardımcı personel hekimin yerini alacak şekilde tek başına uygulama yapamaz; sürecin bütünüyle teknisyenlere, satış temsilcilerine, estetisyenlere veya yetkisiz kişilere bırakılması hasta güvenliği ve hukuki sorumluluk yönünden ciddi sakıncalar doğurur.
Tüketici Mevzuatı Açısından Ayıplı Hizmet ve Hasta Hakları
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında ayıplı hizmet; sözleşmede belirlenen veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan hizmettir. Sağlayıcının reklam ve ilanlarında belirttiği nitelikleri taşımayan ya da tüketicinin makul olarak beklediği faydayı azaltan sağlık hizmetleri de ayıplı kabul edilir. Saç ekimi işleminde vaat edilen standartların sağlanamaması bu çerçevede değerlendirilir.
Hasta Hakları Yönetmeliği doğrultusunda hasta; genel durumu, planlanan tıbbi işlemler, bunların yararları ile olası riskleri, diğer tedavi seçenekleri ve işlemi yaptırmama halinde karşılaşabileceği sonuçlar hakkında aydınlatılma talep edebilir. Bununla birlikte ilgili kişi kendi dosyasındaki tıbbi evrakları inceleme ve bunlardan örnek alma imkanına sahiptir.
Başarısız Sonuçlar ve Maddi Tazminat Talepleri
Beklenen sonucun elde edilememesi tek başına tazminat hakkı vermez; donör bölgenin niteliği, saç teli sıklığı, ırsi dökülmeler, doku yapısı, yara kapanması, operasyon sonrası dikkat edilecek hususlar, tütün ve ilaç kullanımı, enfeksiyon ihtimali ve bedensel biyolojik faktörler neticeyi etkileyebilir. Hekim veya klinik kusuruna dayanan ihlaller ise bu durumun istisnasıdır.
Meydana gelen uygulama hataları sebebiyle maddi tazminat kapsamında işlem için ödenen bedel, revizyon veya düzeltme tedavisi masrafları talep edilebilir. Bununla birlikte dermatoloji ve plastik cerrahi giderleri, ilaç masrafları, yara bakımı harcamaları, yeni saç ekimi veya onarım işlemi giderleri, yol ve konaklama masrafları ile iş gücü ve kazanç kayıpları da talep konusu yapılabilir.
Uygulama hatası iddialarına ilişkin davalarda oluşturulacak bilirkişi heyetinde dermatoloji, plastik rekonstrüktif ve estetik cerrahi, adli tıp uzmanları ve somut olayın niteliğine göre enfeksiyon hastalıkları uzmanı bulunabilir.
Ceza Soruşturması İzni ve Mesleki Sorumluluk Kurulu
Saç ekimi işleminin bir tabip veya sağlık meslek mensubu tarafından tıbbi uygulama kapsamında gerçekleştirilmiş olması halinde soruşturma süreci özel usule tabidir. 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu'nun Ek 18'inci maddesi uyarınca sağlık meslek mensuplarının muayene, teşhis ve tedaviye ilişkin tıbbi işlem ve uygulamaları nedeniyle yapılacak soruşturmalar özel izin mekanizmasına bağlanmıştır. İşlemi yapanın sağlık meslek mensubu olmaması veya kaçak faaliyet yürütülmesi hali ise bu izin mekanizmasının dışındadır.
Yükseköğretim Kanununun 53'üncü maddesindeki soruşturma usulüne tabi olanlar saklı kalmak üzere; kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde görev yapan hekim, diş hekimi ve diğer sağlık meslek mensuplarının sağlık mesleğinin icrası kapsamındaki tıbbi işlem ve uygulamaları nedeniyle yürütülen soruşturmalar hakkında 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Soruşturma izni verme yetkisi Sağlık Bakanlığı bünyesinde kurulan Mesleki Sorumluluk Kuruluna aittir.
3359 sayılı SAĞLIK HİZMETLERİ TEMEL KANUNU m. Ek Madde 18Kaynağı aç
Mesleki Sorumluluk Kurulu, özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde görev yapan personel bakımından il sağlık müdürlüklerinde görevli başkan veya yardımcılarını ön inceleme yapmak üzere görevlendirebilir. Kurul üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve kararlarını üye tam sayısının salt çoğunluğuyla alır; oylamalarda çekimser oy kullanılamaz.
Soruşturma izni verilmesine dair 4483 sayılı Kanunun 7'nci maddesinde düzenlenen süreler sağlık meslek mensupları hakkında iki kat olarak tatbik edilir. Mesleki Sorumluluk Kurulunun soruşturma iznine ilişkin kararlarına karşı ilgililer Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edebilir.
Kamu Kurumları ve Devlet Üniversitelerinde Rücu Usulü
Kamu kurum ve kuruluşları ile devlet üniversitelerinde görevli hekim ve diğer sağlık meslek mensuplarının tıbbi işlem ve uygulamaları nedeniyle idare tarafından ödenen tazminatların personele rücu edilip edilmeyeceğine ve rücu miktarına Mesleki Sorumluluk Kurulu karar verir. Bu kararda personelin görevin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle görevini kötüye kullanıp kullanmadığı ve kusur durumu gözetilir; karar bir yıl içinde verilir. Devlet üniversitelerinde görevli personel bakımından ise Kurul kararı ve varsa görevi kötüye kullanmaya ilişkin kesinleşmiş ceza mahkemesi kararı dikkate alınarak ilgili üniversite tarafından altı ay içinde nihai karar verilir.
İdare, kesinleşen mahkeme kararında hükmedilen tazminatı ödedikten sonra hukuken, kusuru bulunan ve zorunlu mesleki mali sorumluluk sigortası olan kamu ve devlet üniversitesi sağlık personelinin yerine geçer. Bu kapsamda vekâlet ücreti ve yargılama giderleri dahil ödenen tazminat, personelin kusuru oranında ve sigorta teminatı dâhilinde sigorta şirketinden talep edilir. Ayrıca Mesleki Sorumluluk Kurulu üyeleri, rücu kararları sebebiyle görevin gereklerine aykırı hareket ettikleri kesinleşmiş bir ceza mahkemesi kararıyla tespit edilmedikçe mali ve idari yönden sorumlu tutulamazlar.
Saç ekimi işlemi her sağlık kuruluşunda yapılabilir mi?
Saç ekimi birimleri yalnızca Sağlık Bakanlığına ait hastaneler, devlet ve vakıf üniversitesi hastaneleri, özel hastaneler, tıp merkezleri ve poliklinikler bünyesinde faaliyet izin belgesi alınarak açılabilir.
Saç ekimi müdahalesi hekim olmadan yalnızca yardımcı sağlık personeline bırakılabilir mi?
Saç ekiminde hekim sorumluluğu ortadan kaldırılamaz; yardımcı personelin bağımsız uygulayıcı gibi hareket etmesi veya işlemin tamamen teknisyen, estetisyen gibi kişilere bırakılması hasta güvenliği ve hukuki sorumluluk bakımından ciddi sorun teşkil eder.
Saç ekiminin istenilen düzeyde sonuç vermemesi halinde doğrudan tazminat istenebilir mi?
Genetik yapı, donör alan kalitesi ve kişisel biyolojik etkenler sonucu etkileyebileceğinden her başarısız sonuç otomatik olarak tazminat hakkı doğurmaz; hekim veya klinik kusurundan kaynaklanan hatalar bu durumun istisnasıdır.
Özel kliniklerde çalışan hekimler hakkında soruşturma iznini hangi kurum verir?
Yükseköğretim Kanununun 53 üncü maddesindeki soruşturma usulüne tabi olanlar saklı kalmak üzere, özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde görev yapan sağlık mensupları için soruşturma izni Mesleki Sorumluluk Kurulu tarafından verilir.
Mesleki Sorumluluk Kurulunun soruşturma izni kararlarına karşı nereye başvurulur?
Mesleki Sorumluluk Kurulunun soruşturma iznine ilişkin kararlarına karşı Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz yoluna başvurulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy