Koruma Amacıyla Özgürlüğün Kısıtlanması Şartları
Türk Medeni Kanunu m. 432/1 uyarınca akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, ağır tehlike oluşturan bulaşıcı hastalık ya da serserilik nedenlerinden biriyle toplum açısından tehlike yaratan ergin bir kimsenin, kişisel korunmasının başka bir vasıtayla sağlanamaması durumunda tedavi, eğitim veya ıslah amacıyla uygun bir kuruma yerleştirilmesi ya da alıkonulması öngörülmüştür.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 432Kaynağı aç
Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasında kişinin çevresine getirdiği külfet de göz önünde tutulur ve ilgili kişi durumu elverir elvermez kurumdan çıkarılır.
Kamu görevlileri yürüttükleri vazifeler sırasında koruma amacıyla yerleştirme ve alıkoymayı gerektiren bu nedenlerin varlığını tespit ettiklerinde, vaziyeti derhâl yetkili vesayet makamına iletmekle yükümlüdür.
Tıbbi Müdahalelerde Rıza İlkesi ve İstisnai Haller
Tıbbi müdahalelerde kural olarak hastanın rızası aranır; hasta küçük veya kısıtlıysa izin veli ya da vasiden alınır. Hastanın velisi veya vasisinin olmadığı, hazır bulunamadığı ya da hastanın ifade gücünün bulunmadığı hallerde rıza şartı aranmayabilir. Ayrıca kanuni temsilciden veya mahkemeden izin alınması zaman gerektirecek ve derhal müdahale edilmezse hastanın hayatı veya hayati organlarından biri tehdit altında kalacaksa izin şartı aranmaz.
Resmî Sağlık Kurulu Raporu ve Karar Verme Yetkisi
Türk Medeni Kanunu m. 436/1 bent 5 doğrultusunda akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol ya da madde bağımlılığı ile tehlikeli bulaşıcı hastalığı bulunan şahıslar hakkında koruma amacıyla yerleştirme kararı verilebilmesi, yalnızca yetkili resmî sağlık kurulu raporunun düzenlenmiş olmasına bağlıdır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 436Kaynağı aç
Yerleştirme kararı veren vesayet makamı veya hâkim, durumun özelliklerine göre bu istemin görüşülmesini erteleyebilir.
Rapor Temini Sürecinde Geçici Yatış ve İtiraz Güvenceleri
Resmî sağlık kurulu raporunun alınabilmesini temin amacıyla kişinin vücudundan biyolojik örnekler alınabilir, kişiye gerekli tıbbi müdahaleler yapılabilir ve gerektiğinde kişi hekim ön raporu üzerine en fazla yirmi gün süreyle sağlık kuruluşuna yerleştirilebilir. Hekim ön raporu üzerine verilen bu yerleştirme kararı derhâl ilgiliye ve yakınlarına bildirilir. İlgili veya yakınları karara karşı bildirimden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir; itiraz kararın icrasını durdurmaz ve denetim makamınca ivedilikle karara bağlanır.
Türk Medeni Kanunu m. 436 çerçevesinde hükme bağlanan tedbirlerin fiilen yerine getirilmesi amacıyla zorunlu görüldüğünde zor kullanılabilir ve sağlık personellerinden tıbbi yardım sağlanabilir.
Bilgilendirme Yükümlülüğü ve Kararlara Karşı Başvuru Yolu
Özgürlüğün kısıtlanmasına hükmedilirken kısıtlanan şahsa bu uygulamanın gerekçeleri bildirilir ve kararın denetim makamı nezdinde itiraza konu edilebileceği açıkça ve yazılı biçimde hatırlatılır.
Kuruma yerleştirilen kişiye, alıkonulma kararına veya kurumdan çıkarılma isteminin reddine karşı en geç on gün içinde denetim makamına itiraz edebileceği derhâl yazılı olarak bildirilir.
Hukuka Aykırı Alıkoymanın Cezai Yaptırımları
Türk Ceza Kanunu m. 109/1 uyarınca bir kimseyi hukuka aykırı şekilde seyahat etmekten veya bir mahalde kalmaktan alıkoyan faile bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Bu eylemin cebir, korkutma veya hileye başvurularak işlenmesi durumunda ceza aralığı iki yıldan yedi yıla kadar hapis olarak uygulanır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 109Kaynağı aç
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma fiilinin çocuklara veya beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak kişilere karşı işlenmesi halinde, kanunun önceki fıkralarına göre verilecek ceza bir kat artırılır.
Zorla yatırma kararında istemin görüşülmesi ertelenebilir mi?
Yerleştirme kararı veren vesayet makamı veya hâkim durumun özelliklerine göre bu istemin görüşülmesini erteleyebilir; ayrıca bu kapsamdaki kişiler hakkında karar ancak resmî sağlık kurulu raporu alındıktan sonra verilebilir.
Sağlık kurulu raporu alınması için hasta en fazla ne kadar süre tutulabilir?
Resmî kurul raporunun düzenlenmesi amacıyla hekim ön raporuna istinaden gerektiğinde şahıs sağlık kuruluşunda en fazla yirmi gün süreyle geçici olarak yerleştirilebilir.
Alıkoyma veya tahliye talebinin reddine karşı itiraz süresi ne kadardır?
Kuruma yerleştirilen şahsa, alıkonulma kararına ya da kurumdan ayrılma isteminin geri çevrilmesine yönelik en geç on gün içinde denetim makamına itiraz edebileceği derhâl yazılı bildirimle duyurulur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy