Sınır Aşan Miras Uyuşmazlıklarında Uygulanacak Hukuk ve Yetkili Mahkeme
Sınır aşan unsurlar içeren miras ilişkilerinde yetkili yargı mercii ve uygulanacak maddi hukuk, 17 Ağustos 2015 tarihinden itibaren uygulanan Avrupa Birliği Miras Tüzüğü hükümlerine göre tespit edilir. Bu düzenleme uyarınca miras davasına kural olarak miras bırakanın son mutad meskeninin bulunduğu ülke mahkemesi bakar ve uygulanacak hukuk da esasen aynı ülkenin hukukudur.
Miras bırakan, vatandaşı olduğu ülkenin hukukunu vasiyetname içinde seçebilir. Bu durumda mirasçılar belirli şartlar altında davayı o ülkeye taşıyabilecek prorogasyon imkânına sahip olabilir.
Polonya Hukukunda Vasiyetname Türleri ve Miras Sözleşmeleri
Polonya hukuk düzeninde birden fazla kimsenin birlikte ortak vasiyetname düzenlemesine cevaz verilmez. Bununla birlikte el yazısıyla hazırlanan, noterde tanzim edilen ya da allografik usulle düzenlenen vasiyetlerin yanı sıra olağanüstü hallerde başvurulan sözlü, seyahat esnasındaki özel ve askerî vasiyet şekilleri geçerli kabul edilir.
Mirasa ilişkin sözleşmelerde genel serbesti bulunmaz. Yalnızca müstakbel miras bırakan ile yasal mirasçı arasında yapılabilen miras feragati sözleşmesi kabul edilir ve bu sözleşmenin geçerliliği için noterlik şeklinde yapılması gerekir.
Yasal Mirasçılık Sırası ve Yabancıların Miras Payı
Vasiyetname bulunmadığında yasal mirasın ilk sırasında miras bırakanın çocukları ve eşi yer alır. Eşin miras payı hiçbir durumda terekenin dörtte birinden az olamaz.
Miras bırakanın çocuğu ve altsoyu yoksa eş ile miras bırakanın anne ve babası sıraya girer. Anne veya babadan birinin ölümü halinde payı kardeşlere, onlar da hayatta değilse kardeşlerin altsoyuna intikal eder.
Polonya hukukunun uygulanması durumunda mirasçının Polonya vatandaşı olmaması mirasçılıktan dışlanmasına yol açmaz. Mirasçılık sıfatı soy bağı, evlilik bağı ve yasal miras sırası üzerinden belirlenir.
Saklı Pay Talebi ve Hukuki Niteliği
Polonya hukukunda saklı pay, miras bırakanın mirasçı atama özgürlüğünü doğrudan sınırlayan ayni nitelikte bir tasarruf iptali mekanizması değildir. Bu hak; eş, altsoy ve belirli hallerde anne-baba lehine parasal talep hakkı sağlar. Saklı pay eşya değil para talebi doğurduğundan bu hak için kabul ya da ret beyanı usulü aranmaz.
Mirasın Kabulü, Sorumluluk Sınırı ve Mirasın Reddi Usulü
Mirasçıların tereke karşısında başvurabileceği üç temel hukuki yol bulunur. Mirasçı basit kabul ile tereke borçlarından sınırsız biçimde sorumlu olmayı seçebilir, borç sorumluluğunu tereke mevcuduyla sınırlamak adına envanterle kabul yoluna gidebilir yahut mirası tümüyle reddedebilir. İlgili kabul veya ret beyanının mirasçılık sıfatının öğrenilmesinden başlayarak altı aylık süre içerisinde verilmesi gerekir.
Mirasçılık sıfatının öğrenildiği tarihten itibaren altı aylık kanuni süre içinde herhangi bir beyanda bulunulmazsa miras envanterle kabul edilmiş sayılır ve sorumluluk tereke aktifleriyle sınırlı kalır.
Mirasın kabulü veya reddi beyanı, beyanda bulunan kişinin yerleşim yeri mahkemesine ya da noter önüne verilir. Yurt dışında yaşayan kişiler bu beyanı bulundukları yer hukukunun öngördüğü şekle uygun biçimde verebilir. Konsolosluk makamları beyanı tasdik edebilir; ancak miras davasında vekil veya temsilci olarak hareket edemez.
Mirasçılık Sıfatının Tespiti ve Taşınmazların İntikali
Mirasçılık sıfatı mahkemeden alınacak mirasçılık kararı veya noterlikçe düzenlenip tescil edilen mirasçılık belgesi ile ispatlanır.
Sınır aşan dosyalarda mirasçılık sıfatının tespiti için Avrupa Mirasçılık Belgesi Polonya'da ilçe mahkemesi veya noter tarafından düzenlenir. Bu belgeye karşı yapılacak başvurular belgeyi düzenleyen makam türüne göre bölge mahkemesine taşınır.
Terekeye dahil bir taşınmazın tapu ve ipotek siciline kaydedilmesi için mirasçının kural olarak mahkeme mirasçılık kararını veya noterce tescil edilmiş mirasçılık belgesini ibraz etmesi şarttır. Bunun yanında mirasçı türüne göre yasal mirasçılar bakımından doğum ve evlilik belgesi gibi nüfus kayıtları, atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı bakımından ise vasiyetname ayrıca sunulur.
Avrupa Ekonomik Alanı ve İsviçre dışındaki yabancıların Polonya'da taşınmaz üzerinde mülkiyet veya daimi intifa hakkı kazanması ya da taşınmaz sahibi şirketlerde pay edinmesi, kanuni istisnalar saklı kalmak üzere İçişleri ve İdare Bakanlığı iznine tabi olabilir.
Miras İktisabında Vergilendirme ve Muafiyet Şartları
Miras ve bağış vergisi yükümlülüğü; miras edinimine dair mahkeme kararının kesinleşmesi, noterlik mirasçılık belgesinin tescili veya Avrupa Mirasçılık Belgesinin verilmesi anında doğar.
Grupa 0 kapsamındaki eş, çocuklar, torunlar, ebeveynler, büyükanne ve büyükbabalar, üvey çocuk, kardeş, üvey baba ve üvey anneden oluşan yakın aile çevresi belirli şartlarla miras ve bağış vergisinden tam muafiyetten yararlanabilir. Muafiyet için mahkeme kararının kesinleşmesi, belgenin tescili veya Avrupa Mirasçılık Belgesinin verilmesinden itibaren 6 ay içinde her mirasçının münferiden SD-Z2 bildirimi yapması gerekir.
Polonya'da miras bırakanın çocuğu yoksa miras kimlere kalır?
Miras bırakanın çocuğu ve altsoyu yoksa miras, eş ile miras bırakanın anne ve babasına geçer; anne veya babadan birinin ölümü halinde payı kardeşlere, onlar da hayatta değilse kardeşlerin altsoyuna intikal eder.
Yabancı uyruklu kişiler Polonya'daki mirastan pay alabilir mi?
Polonya hukukunun uygulanması durumunda mirasçının Polonya vatandaşı olmaması mirasçılıktan dışlanmasına yol açmaz; mirasçılık sıfatı soy bağı, evlilik bağı ve yasal miras sırası üzerinden belirlenir.
Mirasın reddi için öngörülen kanuni süre ne kadardır?
Mirasın reddi beyanının, mirasçının bu sıfatı öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde sunulması gerekir; mirasçı aynı süre zarfında mirası basit kabul veya envanterle kabul etme yolunu da seçebilir.
Altı aylık süre içinde miras beyanında bulunulmazsa ne olur?
Mirasçılık sıfatının öğrenildiği tarihten itibaren altı aylık süre içinde hiçbir beyan yapılmazsa miras envanterle kabul edilmiş sayılır ve borç sorumluluğu tereke aktifleriyle sınırlandırılır.
Yakın aile üyelerinin miras vergisinden muaf olması için hangi işlem yapılmalıdır?
Grupa 0 kapsamındaki yakın aile üyeleri belirli koşullarla tam muafiyetten faydalanabilir; bu kapsamda mahkeme kararının kesinleşmesi, belgenin tescili veya Avrupa Mirasçılık Belgesinin verilmesinden itibaren altı ay içinde her mirasçının münferiden SD-Z2 bildirimi yapması gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy