Mevzuatta ters kelepçe kavramına ilişkin müstakil bir kanun hükmü bulunmamakta, yalnızca genel olarak kelepçe takılması hususu düzenlenmektedir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 93 uyarınca, yakalanan veya bir yerden diğer bir yere nakledilen kişilere kelepçe takılabilmesi için kaçacaklarına ya da kendisi veya başkalarının hayat ve beden bütünlükleri bakımından tehlike arz ettiğine ilişkin belirtilerin varlığı aranır. Aynı Kanun'un 90/4 maddesi uyarınca kolluk görevlileri, kişinin yakalandığı sırada kaçmasını veya kendisine ya da çevreye zarar vermesini önleyecek tedbirleri aldıktan sonra yakalanan kişiye kanuni haklarını derhal bildirir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 93Kaynağı aç
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 90Kaynağı aç
Zor Kullanma Yetkisi ve Kelepçe Takılmasının Sınırları
Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu m. 16/2 uyarınca kolluk görevlilerinin zor kullanma yetkisi, muhatapların direnme derecesine ve mahiyetine göre belirlenir. Bu çerçevede görevliler, direnenleri etkisiz hale getirecek şekilde kademeli olarak artan nispette bedeni kuvvet, maddi güç ve kanuni şartları gerçekleştiğinde silah kullanabilir. Zor kullanma araçları arasında yer alan kelepçe uygulamasının da ilgilinin gösterdiği direnme seviyesini aşmayacak biçimde tatbik edilmesi kanuni zorunluluktur.
Ters Kelepçe Uygulamasında Hukuki Ölçütler
Kelepçenin arkadan takılması biçimindeki ters kelepçe uygulaması, kişiye aşırı acı vermeye, yaralamaya veya işkence ya da kötü muamele teşkil edecek boyuta varmamalıdır. Ters kelepçenin tatbik edilme usulü; yakalanan kişinin yaşına, cinsiyetine, sağlık vaziyetine ve isnat edilen suçun niteliğine göre somut olayın koşulları dikkate alınarak değişebilmelidir.
Ölçüsüz Ters Kelepçe Nedeniyle Tazminat Sorumluluğu
Zor kullanma sınırını ve ölçüyü aşan biçimde ters kelepçe tatbik edilmesi halinde ilgililerin maddi ve manevi tazminat davası açma hakkı mevcuttur. Kolluk eylemlerinden kaynaklanan bu tazminat davası, işlemi tesis eden kolluk kuvvetinin bağlı olduğu bakanlığa karşı açılır. Ters kelepçe uygulanması sebebiyle şeref, onur ve haysiyeti incinen mağdur, yaşadığı mağduriyet ölçüsünde manevi tazminat davası açabileceği gibi ilgili kamu görevlileri hakkında cumhuriyet savcılığına şikayette de bulunabilir.
Ters kelepçe takılması neticesinde vücut bütünlüğü zedelenen ve çalışamayacak duruma düşen mağdur, çalışamadığı sürelerin kazanç karşılığını maddi tazminat olarak isteyebilir. Müdahale sebebiyle eklemlerde veya uzuvlarda geçmeyecek kalıcı bir arıza ya da sakatlık gelişmesi durumunda ise engelli kalınan oranda kalıcı iş göremezlik tazminatı talep edilebilir.
İdareye Başvuru ve Tam Yargı Davası Usulü
İdari eylemler sebebiyle hakları ihlal edilenlerin dava yoluna başvurmadan önce, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 13/1 gereğince bu eylemleri öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak zararın giderilmesini talep etmeleri şarttır. İdarenin bu talebi kısmen veya tamamen reddetmesi halinde ret işleminin tebliğini izleyen günden, otuz gün içinde cevap verilmemesi durumunda ise bu sürenin bittiği tarihten itibaren yasal dava açma süresi içinde tam yargı davası açılabilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 13Kaynağı aç
2577 sayılı Kanun m. 13/2 uyarınca, görevli olmayan adli yargı mercilerine açılan tam yargı davasının görev yönünden reddedilmesi üzerine idari yargı mercilerinde açılacak davalarda önceden idareye başvurma koşulu aranmamaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Polisin yakalanan kişiye kelepçe takması zorunlu mudur?
Yakalanan kişilere kelepçe takılması zorunlu bir kural olmayıp 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 93 uyarınca yalnızca kaçacaklarına veya kendisinin ya da başkalarının beden bütünlüğüne tehlike oluşturduğuna dair belirtilerin bulunması halinde mümkündür.
Ölçüyü aşan ters kelepçe nedeniyle tazminat davası kime karşı açılır?
Ölçüyü aşacak şekilde uygulanan ters kelepçe eylemi nedeniyle açılacak tazminat davası, kelepçe işlemini tatbik eden kolluk görevlilerinin bağlı olduğu ilgili bakanlığa karşı açılır.
Ters kelepçe sebebiyle yaralanan kişi hangi zararlarını talep edebilir?
Ters kelepçe nedeniyle bedensel zarara uğrayan kişi çalışamadığı sürelerin kazanç kaybını, kalıcı bir sakatlık kalması halinde iş göremezlik tazminatını ve manevi mağduriyeti nispetinde manevi tazminat talep edebilir.
Ters kelepçeden kaynaklanan tazminat için idareye başvuru süresi ne kadardır?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 13/1 uyarınca zarara yol açan eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her halükarda eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurulmalıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy