Poliçe Nedir? Kambiyo Hukukunda Poliçenin Esasları

Poliçenin Tanımı ve Kanuni Zorunlu Unsurları

Poliçe; düzenleyenin, muhataba belirli bir bedeli lehtara veya onun emrine ödemesi hususunda yönelttiği kayıtsız ve şartsız bir ödeme yetkisini içeren kambiyo senedidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 671 uyarınca poliçenin senet metninde Türkçe veya senet başka bir dilde kaleme alınmışsa o dilde poliçe kelimesini, belirli bir bedelin ödenmesi hususunda kayıtsız ve şartsız havaleyi, muhatabın adını, vadeyi, ödeme yerini, kime veya kimin emrine ödenecek ise onun adını, düzenlenme tarihini ve yerini ve düzenleyenin imzasını içermesi zorunludur. Türk Ticaret Kanunu m. 672/1 hükmü gereğince, kanunda belirtilen istisnai tamamlayıcı haller saklı kalmak üzere, bu zorunlu unsurlardan birini içermeyen senet poliçe niteliği taşımaz.

Kanun koyucu, poliçede bazı unsurların açıkça yazılmaması durumunda senedin geçerliliğini korumak amacıyla tamamlayıcı hükümler öngörmüştür. Türk Ticaret Kanunu m. 672 uyarınca, vadesi gösterilmemiş olan bir poliçenin görüldüğünde ödenmesi şart edilmiş sayılır. Açıkça başka bir yer belirtilmedikçe muhatabın adı yanında gösterilen yer, ödeme yeri ve aynı zamanda muhatabın yerleşim yeri kabul edilir. Senette düzenlenme yeri açıkça yer almıyorsa, düzenleyenin adı yanında gösterilen yer düzenlenme yeri olarak geçerlilik kazanır.

Kabul Kurumu ve Poliçede Sorumluluk Rejimi

Poliçe ilişkisinde keşideci düzenleyen sıfatıyla senedi tanzim ederken, ödemeyi yapması beklenen taraf muhataptır. Muhatap, poliçeyi kabul etmediği sürece poliçeden doğan bir kambiyo taahhüdü altına girmez. Kabul beyanının poliçenin ön yüzüne yazılarak imzalanması ile muhatap doğrudan ve asıl borçlu sıfatını iktisap eder. Poliçede imzası bulunan keşideci, cirantalar ve avalistler ise hamile karşı müteselsil borçlu olarak sorumluluk taşır.

Poliçede yer alan borçlar aval yoluyla teminat altına alınabilir. Türk Ticaret Kanunu m. 701 uyarınca aval şerhi poliçeye veya alonja konulur; aval veren kimse kimin borcunu üstlendiğini belirtir. Aval "aval içindir" veya bununla eş anlamlı başka bir ibareyle ifade edilerek avalist tarafından imzalanır; muhatabın veya düzenleyenin imzaları hariç olmak üzere poliçenin yüzüne atılan her imza aval şerhi sayılır. Kimin için verildiği açıkça belirtilmemişse aval düzenleyici için verilmiş kabul edilir.

Türk Ticaret Kanunu m. 702 uyarınca aval veren kişi, kimin için taahhüt altına girmişse aynen onun gibi sorumlu olur. Avalistin teminat altına aldığı borç, şekle ait noksandan başka bir nedenden ötürü batıl olsa dahi aval verenin taahhüdü geçerliliğini muhafaza eder. Poliçe bedelini ödeyen avalist, lehine taahhüt altına girmiş olduğu kişiye ve ona poliçe gereğince sorumlu bulunan kişilere karşı poliçeden doğan hakları kanunen iktisap eder.

Poliçenin Devri ve Ciro Türleri

Kambiyo senetlerinin niteliği gereği poliçe, ciro ve senedin zilyetliğinin devri yoluyla devredilebilir. Ciro; lehtarın açıkça gösterildiği tam ciro şeklinde yapılabileceği gibi, lehtar belirtilmeksizin yalnızca imza atılarak beyaz ciro olarak da tesis edilebilir. Ayrıca poliçede ciro, üstlendiği amaca ve bahşettiği yetkilere göre alacağın devrini sağlayan temlik cirosu, hamiline tahsil yetkisi tanıyan tahsil cirosu veya poliçenin teminat amacıyla verildiği rehin cirosu türlerinde düzenlenebilir.

Poliçede Vade Türleri ve İbraz Süreleri

Türk Ticaret Kanunu m. 703 gereğince bir poliçe yalnızca görüldüğünde, görüldükten belirli bir süre sonra, düzenlenme gününden belirli bir süre sonra veya belirli bir günde ödenmek üzere düzenlenebilir. Kanunda öngörülen bu vadelerin dışındaki başka bir vade şekliyle düzenlenen veya birbirini takip eden çeşitli vadeleri gösteren poliçeler batıldır.

Görüldüğünde ödenmek üzere düzenlenen bir poliçe Türk Ticaret Kanunu m. 704/1 uyarınca ibrazında ödenir ve düzenlenme gününden itibaren bir yıl içinde ödenmesi için muhataba ibraz edilmelidir. Düzenleyen bu ibraz süresini kısaltabileceği gibi daha uzun bir süre de belirleyebilir; cirantalar ise ibraz süresini kısaltma yetkisine sahiptir. Ayrıca düzenleyen, senedin belirli bir günden önce ödenmek üzere ibraz edilmeyeceği yönünde kayıt koyabilir ve bu ihtimalde ibraz süresi belirlenen o tarihten itibaren işlemeye başlar.

Belirli bir günde, düzenlenme gününden veya görüldükten belirli bir süre sonra ödenecek poliçelerde hamil, senedi ödeme gününde veya onu takip eden iki iş günü içinde ödenmek üzere ibraz etmekle yükümlüdür. Türk Ticaret Kanunu m. 708/2 uyarınca, poliçenin bir takas odasına ibraz edilmesi hukuken ödeme için ibraz yerine geçer.

Kabul Etmeme ve Ödememe Protestosu Usulü

Poliçede muhatap tarafından kabul etmeme veya vadesinde ödememe durumunun resmî bir belge ile tespit edilmesi kanunen zorunludur. Türk Ticaret Kanunu m. 714/1 uyarınca kabul etmeme veya ödememe durumunun kabul etmeme ya da ödememe protestosu adı verilen resmî belge ile belirlenmesi gerekir. Kabul etmeme protestosunun, poliçenin kabule arzı için öngörülen yasal süre içinde çekilmesi icap eder; poliçenin ilk arzı vadenin son gününde gerçekleşmişse protesto o günün ertesi günü de çekilebilir.

Belirli bir günde veya düzenlenme gününden ya da görüldükten belirli bir süre sonra ödenmesi gereken poliçelerde ödememe protestosu, ödeme gününü izleyen iki iş günü içinde noter vasıtasıyla çekilmelidir. Görüldüğünde ödenmesi şart olan poliçelerde ise ödememe protestosu kabul etmeme protestosu için öngörülen süreler dahilinde düzenlenir. Türk Ticaret Kanunu m. 720/1 uyarınca protestoyu tanzim eden noter, poliçenin bir suretini protesto belgesi ile birlikte saklamakla yükümlüdür.

Poliçede kabul etmeme protestosu çekilmiş bulunuyorsa, Türk Ticaret Kanunu m. 714/4 uyarınca ödeme için poliçeyi ibraz etmeye gerek bulunmadığı gibi ödememe protestosu düzenlenmesine de ihtiyaç kalmaz. Muhatap ödemelerini tatil etmiş veya aleyhindeki herhangi bir icra takibi semeresiz kalmış ise hamil, başvuru haklarını poliçeyi muhataba ödeme için ibraz ettikten ve protesto çektikten sonra ileri sürebilir. Buna karşılık, muhatabın veya kabul için arz edilmesi menedilen bir poliçede düzenleyenin iflas etmiş olması halinde, iflas ilamının ibrazı başvuru haklarının kullanılması bakımından kanunen yeterli görülmektedir.

Poliçede Zamanaşımı Süreleri

Poliçeden doğan hak ve talepler, aleyhine takip yapılan borçlunun hukuki konumuna göre Türk Ticaret Kanunu m. 749 kapsamında farklı sürelere bağlanmıştır. Poliçeyi kabul etmiş olan muhataba karşı yöneltilecek talepler vadenin geldiği tarihten itibaren üç yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Hamil tarafından cirantalar ile düzenleyene karşı ileri sürülecek müracaat haklarında zamanaşımı, yasal süresinde düzenlenen protesto tarihinden ya da senette masrafsız iadeye ilişkin kayıt bulunuyorsa vade bitiminden itibaren bir yıldır. Poliçe bedelini ödeyen bir cirantanın diğer cirantalar ile düzenleyen aleyhine yöneleceği rücu talepleri ise ödeme tarihinden ya da poliçenin dava yolu ile kendisine karşı ileri sürüldüğü andan itibaren altı ay geçmekle zamanaşımına uğrar.

Kambiyo Senetlerine Özgü Takip Yolları

Alacağı poliçeye dayanan alacaklı, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 167/1 gereğince, alacak rehinle temin edilmiş olsa bile kambiyo senetlerine özgü özel haciz yoluyla veya borçlu iflasa tabi kişilerden ise iflas yoluyla takip yapabilir. Alacaklı icra dairesine sunacağı takip talebinde iflasa tabi borçlusu aleyhine haciz veya iflas yollarından hangisini seçtiğini bildirmek ve poliçenin aslını borçlu adedi kadar onaylı suretiyle birlikte takip talebine eklemek zorundadır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy