6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu, binalarda deprem sonucunda meydana gelebilecek maddi zararların karşılanması amacıyla yaptırılan zorunlu deprem sigortasını ve sigorta şirketlerince teminat verilemeyen ya da verilmesinde güçlük bulunan afet ve risklere karşı sunulacak sigorta ve reasürans teminatlarının usul ve esaslarını belirler. Söz konusu kanuni düzenleme ile 25/11/1999 tarihli ve 587 sayılı Zorunlu Deprem Sigortasına Dair Kanun Hükmünde Kararname yürürlükten kaldırılmıştır.
Kanun uyarınca zorunlu deprem sigortası; binalarda doğrudan depremin yol açtığı maddi zararlar ile deprem sebebiyle ortaya çıkan yangın, infilak, dev dalga (tsunami) ve yer kayması neticesinde binalarda oluşan maddi zararları teminat altına alan zorunlu nitelikteki sigortadır.
Doğal Afet Sigortaları Kurumunun Hukuki Yapısı ve İdari İşleyişi
Afet Sigortaları Kanunu çerçevesinde sunulacak sigorta ve reasürans teminatları, kamu tüzel kişiliğine sahip Doğal Afet Sigortaları Kurumu tarafından verilir. Kurumun merkezi, teknik işleticinin idare merkezinin bulunduğu yer olup tescilli isim hakkı Hazine Müsteşarlığına aittir. Kurum ve Kuruma ait gelirler her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır.
6305 sayılı AFET SİGORTALARI KANUNU m. 3Kaynağı aç
Doğal Afet Sigortaları Kurumu ile 6305 sayılı Kanun kapsamında gerçekleştirilen iş ve işlemler özel bir mali ve idari muafiyet rejimine bağlanmıştır. Buna göre Kurum ve faaliyetleri; 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, 6245 sayılı Harcırah Kanunu, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi tutulmamıştır.
Kurumun taşınır ve taşınmaz varlıkları ile diğer hak, gelir ve alacakları haczedilemez ve Kurum hakkında iflas yoluyla takip yürütülemez. Doğal Afet Sigortaları Kurumunun süresinde ödenmeyen sigorta primi alacakları ise 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.
Kurum Yönetim Kurulu üyeliğine atanan kişiler dört yıllık süre için görev yapmakta olup en fazla iki defa atanabilirler. Yönetim Kurulu en az beş üyenin katılımıyla toplanır ve kararlarını en az dört üyenin aynı yöndeki oyu ile alır. Yönetim Kurulu üyeleri, bu sıfatları dolayısıyla öğrendikleri bilgileri üyelik sıfatları sona ermiş olsa dahi Yönetim Kurulunun izni veya onayı olmaksızın açıklayamazlar.
Kurum bünyesindeki iş ve işlemlerin yürütülmesi gayesiyle teknik işletici ile sözleşme akdedilir. En çok beş yıllık dönem için bağıtlanabilen bu sözleşmenin aynı yöntem izlenerek yenilenmesi mümkündür; işleticiye ödenecek işletme bedeli de bu mutabakat dahilinde kararlaştırılır.
Kurumun yıllık hesap, iş ve işlemleri ile harcamaları denetime tabi tutulur. Kurum faaliyetlerine ve denetim sonuçlarına ilişkin olarak her yıl Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonuna bilgi verilir.
Teminatların Sunulması ve Mali Esaslar
Zorunlu deprem sigortası teminatı kural olarak münhasıran Doğal Afet Sigortaları Kurumu tarafından verilir. Ancak risk yönetimi açısından koşulların gerekli kılması ve Bakan tarafından uygun görülmesi durumunda bu teminat sigorta şirketleri ile müştereken de sağlanabilir.
Özel sigorta şirketlerince teminat sağlanamaması halinde; deprem, sel, yer kayması, fırtına, dolu, don, çığ düşmesi gibi doğal afetler ile nitelikli diğer riskler için kamu yararı gerektirirse sigortacılık esasları doğrultusunda Kurumca sigorta yahut reasürans teminatı sunulabilir. Bu teminat türlerinden hangilerinin yürürlüğe konulacağı ise Cumhurbaşkanı tarafından kararlaştırılır.
Kurum tarafından üstlenilen riskler için ulusal ve uluslararası piyasalardan uygun koşullarda yeterli koruma sağlanamaması halinde, Cumhurbaşkanınca belirlenecek kısmın uygun bir bedel karşılığında Devlet tarafından taahhüt edilmesine karar verilebilir. Ayrıca Kurum, tazminat ödemeleri için zorunlu hallerde yıllık prim gelirlerinin toplam tutarını geçmemek şartıyla Bakanın uygun görüşü ile borçlanabilir.
Sigorta Kapsamına Giren ve Girmeyen Yapılar
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamındaki bağımsız bölümler, tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tabi taşınmazlar üzerinde mesken olarak inşa edilmiş binalar, bu binaların içinde yer alan ticarethane, büro ve benzeri amaçlarla kullanılan bağımsız bölümler ile doğal afetler nedeniyle Devlet tarafından yaptırılan veya sağlanan krediyle yapılan meskenler zorunlu deprem sigortasına tabidir.
2946 sayılı Kamu Konutları Kanununa tabi olan veya kamu hizmet binası olarak kullanılan binalar ve bağımsız bölümler zorunlu deprem sigortasının kapsamı dışındadır. Köy nüfusuna kayıtlı ve köyde sürekli oturanlarca köy yerleşik alanları ve civarında veya mezralarda yapılan binalar ile Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamında olsalar dahi tamamı ikamet dışı amaçlarla kullanılan binalar da bu sigortaya tabi tutulmamıştır.
Zorunlu deprem sigortası kapsamındaki binalar ve bağımsız bölümler için malikler veya intifa hakkı sahipleri tarafından sigortanın yaptırılması ve bu poliçenin her yıl düzenli olarak yenilenmesi kanuni bir zorunluluktur.
Yapı Güvenliği, Tedbir Yükümlülüğü ve Denetim Usulleri
Taşınmazın mülkiyetine veya intifa hakkına sahip olanlar; yapının tamamında yahut münferit kısımlarında onaylı projeye aykırılık teşkil edecek, taşıyıcı unsurları olumsuz etkileyecek ya da zayıflatacak müdahaleleri önleyici gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.
Kurum, ilgili mevzuata ve projeye aykırı olarak inşa edilmiş binaları sigortalamama yetkisine sahiptir. Taşıyıcı sistemi olumsuz etkileyecek şekilde tadil edildiği veya zayıflatıldığı tespit edilen binalar Kurum tarafından sigortalanmaz ve tespiti yapılan binaların listesi ilgili idareye gönderilir.
Tapu müdürlükleri, maliklerin veya intifa hakkı sahiplerinin taleplerine bağlı olarak bu sigortaya tabi bağımsız bölümler ve binalarla ilgili tescil işlemlerini veya tapuya kayıtlı taşınmazın kayda tabi olmayan bir taşınmaza dönüşmesi hali hariç olmak üzere terkin işlemlerini, zorunlu deprem sigortasının yaptırıldığı ve işlem tarihi itibarıyla geçerli olduğu belgelenmedikçe yapamaz. Benzer şekilde, kapsama giren yapıların su ve elektrik abonelik işlemlerinde de sigortanın mevcudiyeti ilgili kuruluşlarca kontrol edilir.
Hasarın, projeye aykırı olarak ve taşıyıcı sistemi olumsuz yönde etkileyecek tadilat sebebiyle meydana geldiğinin tespit edilmesi durumunda, malik veya intifa hakkı sahibi zorunlu deprem sigortasından tazminat alma hakkını kaybeder.
Tarife Esasları ve Tazminat Ödeme Usulü
Sigortaya dair tarife, uygulama talimatları ve azami teminat limitleri her yıl tespit edilip Resmî Gazete üzerinden ilan edilir. Prim tutarlarının hesaplanmasında yapının yüzölçümü, inşaat tarzı ile kalitesi, taşınmazın üzerinde yer aldığı arazinin zemin nitelikleri ve sismik risk unsurları göz önünde bulundurulur.
Zorunlu deprem sigortası poliçesi bulunan ve deprem sebebiyle hasara uğrayan binalara ilişkin tazminat ödemesi, gerekli bilgi ve belgeler ile hasar tespitinin tamamlanmasını müteakip en geç otuz gün içinde hak sahiplerine yapılır.
Hangi taşınmazlar zorunlu deprem sigortası kapsamındadır?
Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamındaki bağımsız bölümler, tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tabi mesken binaları, bu binalardaki ticarethane ve bürolar ile afetler sebebiyle Devletçe yaptırılan veya kredilendirilen meskenler zorunlu deprem sigortasına tabidir.
Zorunlu deprem sigortası kapsamı dışında kalan yapılar nelerdir?
Kamu konutları, kamu hizmet binaları, köy nüfusuna kayıtlı ve köyde sürekli oturanların köy yerleşik alanlarında yaptığı binalar ile tamamı ikamet dışı amaçla kullanılan binalar zorunlu deprem sigortasına tabi değildir.
Deprem tazminatı ne kadar sürede ödenir?
Deprem nedeniyle hasar gören binalara ilişkin tazminat, gerekli bilgi ve belgelerin Kuruma sunulması ve hasar tespit işlemlerinin tamamlanmasını izleyen en geç otuz gün içinde ödenir.
Taşıyıcı sisteme yapılan aykırı müdahaleler tazminat hakkını etkiler mi?
Meydana gelen hasarın projeye aykırı ve taşıyıcı sistemi olumsuz etkileyen tadilatlardan kaynaklandığının tespit edilmesi halinde, malik veya intifa hakkı sahibi sigortadan tazminat alma hakkını kaybeder.
Maliklerin binanın taşıyıcı sistemine ilişkin yükümlülüğü nedir?
Malik veya intifa hakkı sahibi, binanın ve bağımsız bölümlerin projeye aykırı olarak ve taşıyıcı sistemi olumsuz etkileyecek biçimde tadil edilmesini veya zayıflatılmasını önleyici gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy