İcra ve İflas Hukuku

Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu İle Takip Esasları

by Avukat Erdal Ersoy
Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu İle Takip Esasları

Takip Talebi ve Başvuru Şartları

Alacağı çek, poliçe veya emre muharrer senede dayanan alacaklı, alacağı rehinle temin edilmiş bulunsa dahi 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 167. maddesinin birinci fıkrası gereğince kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapabilir. Borçlunun iflasa tabi kişilerden olması halinde aynı hüküm uyarınca iflas yoluyla takip hakkı da mevcuttur. Takip talebinde genel kayıtların yanında borçlu aleyhine haciz veya iflas yollarından hangisinin seçildiğinin belirtilmesi, kambiyo senedinin aslının ve borçlu sayısı kadar tasdikli örneğinin icra dairesine verilmesi zorunludur.

2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 167Kaynağı aç
Madde 167 – (Değişik: 18/2/1965-538/80 md.) Alacağı çek, poliçe veya emre muharrer senete müstenit olan alacaklı, alacak rehinle temin edilmiş olsa bile, bu bölümdeki hususi usullere göre haciz yolu ile veya borçlu iflasa tabi şahıslardan ise iflas yolu ile takipte bulunabilir. Alacaklı, takip talebinde 58 inci maddedeki hususlardan başka iflasa tabi borçlusu aleyhine haciz ve iflas yollarından hangisini istediğini bildirmeğe ve takip talebine kambiyo senedinin aslını ve borçlu adedi kadar tasdikli örneğini eklemeğe mecburdur. A) Haciz yolu ile takip: Ödeme emri:

Bu takip yoluna yalnızca poliçe, bono ve çek vasfını taşıyan para alacakları konu edilebilir. Emre yazılı havale veya ödeme vaatleri, banka teminat mektupları, tahviller ve mevduat sertifikaları gibi kambiyo senedi niteliğinde bulunmayan belgelere dayanılarak kambiyo takibi yürütülemez. Türk Ticaret Kanunu'nun 776. maddesi uyarınca bono veya emre yazılı senet; senet metninde bono veya emre yazılı senet kelimesini, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadini, vadeyi, ödeme yerini, kime veya kimin emrine ödenecek ise onun adını, düzenlenme tarihini ve yerini ile düzenleyenin imzasını içerir. Kanunun 777. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kanunda yazılı istisnalar saklı kalmak üzere bu unsurlardan birini içermeyen senet bono sayılmaz.

6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 776Kaynağı aç
MADDE 776- (1) Bono veya emre yazılı senet; a) Senet metninde “bono” veya “emre yazılı senet” kelimesini ve senet Türkçe’den başka bir dille yazılmışsa, o dilde bono veya emre yazılı senet karşılığı olarak kullanılan kelimeyi, b) Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödemek vaadini, c) Vadeyi, d) Ödeme yerini, e) Kime veya kimin emrine ödenecek ise onun adını, f) Düzenlenme tarihini ve yerini, g) Düzenleyenin imzasını, içerir. B) Unsurların bulunmaması
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 777Kaynağı aç
MADDE 777- (1) İkinci ilâ dördüncü fıkralarda yazılı hâller saklı kalmak üzere, 776 ncı maddede gösterilen unsurlardan birini içermeyen bir senet bono sayılmaz. (2) Vadesi gösterilmemiş olan bono, görüldüğünde ödenmesi şart olan bir bono sayılır. (3) Açıklık bulunmadığı takdirde senedin düzenlendiği yer, ödeme yeri ve aynı zamanda düzenleyenin yerleşim yeri sayılır. (4) Düzenlendiği yer gösterilmeyen bir bono, düzenleyenin adının yanında yazılı olan yerde düzenlenmiş sayılır. C) Uygulanacak hükümler

Senet üzerine taksitlerden birinin ödenmemesi durumunda tüm borcun muacceliyet kesbedeceğine ilişkin konulan şartlar yazılmamış sayılır. Bu tür muacceliyet kayıtları senedin geçerliliğini ortadan kaldırmaz; ancak henüz vadesi gelmemiş alacak kısmı için takibe girişilmesine imkân vermez. Benzer şekilde senet metnine avukatlık ücretinin borçluya ait olacağına dair eklenen kayıtlar cezai şart niteliğinde olup kambiyo alacağı kapsamında takibe konu edilemez ve yazılmamış kabul edilir.

İcra Memurunun İncelemesi, Yetki ve Ödeme Emri İhtarları

Takip talebini alan icra memuru, senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini tespit ederse borçluya senet sureti ile birlikte hemen bir ödeme emri düzenleyip gönderir. Kambiyo takibinde yetkili merci tayin edilirken İcra ve İflas Kanunu'nun 50. maddesi çerçevesinde para veya teminat borcu takiplerinde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun yetkiye ilişkin hükümleri kıyasen uygulanır; ayrıca takibe dayanak yapılan akdin kurulduğu yer icra dairesi de yetkilidir. Borçlunun yetki itirazını esas hakkındaki itirazı ile birlikte sunması şarttır. İcra mahkemesi öncelikle yetki konusunu ele alarak kesin biçimde karara bağlar.

2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 168Kaynağı aç
Madde 168 – (Değişik: 18/2/1965-538/81 md.) İcra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse, borçluya senet sureti ile birlikte hemen bir ödeme emri gönderir. Bu ödeme emrine şunlar yazılır: 1. (Değişik: 2/7/2012-6352/33 md.) Alacaklının veya vekilinin banka hesap numarası hariç olmak üzere, takip talebine yazılması lazım gelen kayıtlar, 2. (Değişik: 2/7/2012-6352/33 md.) Borcun ve takip masraflarının on gün içinde ödeme emrinde yazılı olan icra dairesine ait banka hesabına ödenmesi ihtarı, 3. Takibin müstenidi olan senet kambiyo senedi vasfını haiz değilse, beş gün içinde icra mahkemesine şikayet etmesi lüzumu, 4. (Değişik: 9/11/1988-3494/31 md.) Takip müstenidi kambiyo senedindeki imza kendisine ait olmadığı iddiasında ise bunu beş gün içinde açıkça bir dilekçe ile icra mahkemesine bildirmesi; aksi takdirde kambiyo senedindeki imzanın bu fasıl gereğince yapılacak icra takibinde kendisinden sadır sayılacağı ve imzasını haksız yere inkar ederse sözü edilen senede dayanan takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahküm edileceği ve icra mahkemesin den itirazının kabulüne dair bir karar getirmediği takdirde cebri icraya devam olunacağı ihtarı. 5. (Değişik: 6/6/1985-3222/21 md.) Borçlu olmadığı veya borcun itfa edildiği veya mehil verildiği veya alacağın zaman aşımına uğradığı veya yetki itirazını sebepleri ile birlikte beş gün içinde icra mahkemesine bir dilekçe ile bildirerek icra mahkemesinden itirazın kabulüne dair bir karar getirmediği takdirde cebri icraya devam olunacağı ihtarı. 6. (Değişik: 17/7/2003-4949/45 md.) İtiraz edilmediği ve borç ödenmediği takdirde on gün içinde 74 üncü maddeye, itiraz edilip de reddedildiği takdirde ise üç gün içinde 75 inci maddeye göre mal beyanında bulunması ve bulunmazsa hapisle tazyik edileceği, mal beyanında bulunmaz veya hakikate aykırı beyanda bulunursa ayrıca hapisle cezalandırılacağı ihtarı. 60 ıncı maddenin son iki fıkrası burada da tatbik olunur. a) Borca itiraz:
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 50Kaynağı aç
Madde 50 – (Değişik: 3/7/1940-3890/1 md.) Para veya teminat borcu için takip hususunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun yetkiye dair hükümleri kıyas yolu ile tatbik olunur. Şu kadar ki, takibe esas olan akdin yapıldığı icra dairesi de takibe yetkilidir. Yetki itirazı esas hakkındaki itirazla birlikte yapılır. İcra mahkemesi tarafından önce yetki meselesi tetkik ve kati surette karara raptolunur. İki icra mahkemesi arasında yetki noktasından ihtilaf çıkarsa Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 25 inci maddesi hükmü tatbik olunur. III. TATİLLER VE TALİKLER Tatiller: 1 – Bütün borçlular hakkında:

Borçluya gönderilen ödeme emrinde, takip borcunun ve takip masraflarının on gün içinde ödeme emrinde gösterilen icra dairesi banka hesabına yatırılması ihtarı yer alır. Senedin kambiyo senedi vasfını taşımadığı iddiasında olan borçlunun beş gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunması gerekir.

Borçlunun senetteki imzanın kendisine ait olmadığı iddiasını beş gün içinde açıkça bir dilekçeyle icra mahkemesine bildirmesi lazımdır. Aksi halde senetteki imza o takip bakımından borçludan sadır sayılır; imzanın haksız yere inkârı durumunda takip alacağının yüzde onu oranında para cezası tatbik edileceği ve mahkemeden itirazın kabulü kararı sunulmadıkça cebri icraya devam edileceği ödeme emrinde ihtar olunur. Borçlu olmadığını, borcun ödendiğini, mehil verildiğini, alacağın zamanaşımına uğradığını veya yetkisizliği ileri süren borçlu da bu itirazlarını sebepleriyle birlikte beş gün içinde icra mahkemesine sunmalıdır; kabul kararı getirilmediğinde cebri icraya devam edilir. Takibe itiraz edilmeyip borç ödenmezse on gün içinde, itiraz reddedilirse üç gün içinde mal beyanında bulunulması; bulunulmaması halinde hapisle tazyik uygulanacağı, mal beyanında bulunulmaması veya hakikate aykırı beyanda bulunulması durumunda hapisle cezalandırılacağı ödeme emrine yazılır.

Borca İtiraz ve İcra Mahkemesi İncelemesi

Borçlunun borcun esasına, itfaya, mehle, zamanaşımına veya yetkiye yönelik itirazları dilekçeyle icra mahkemesine iletilir. İcra ve İflas Kanunu'nun 169. maddesi gereğince bu itiraz satıştan başka hiçbir icra takip işlemini durdurmaz. İcra mahkemesince itiraz esasa ilişkin nedenlerle haklı bulunur ve alacaklının kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğu anlaşılırsa, alacaklı aleyhine takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere inkâr tazminatına hükmedilir.

2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 169Kaynağı aç
Madde 169 – (Değişik: 18/2/1965-538/82 md.) Borçlu, 168 inci maddenin 5 numaralı bendine göre borca karşı yapacağı itirazını bir dilekçe ile icra mahkemesine bildirir. Bu itiraz satıştan başka icra takip muamelelerini durdurmaz. İtirazın incelenmesi:

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 2021/1216 Esas ve 2021/6624 Karar sayılı ilamında; borçlunun sulh hukuk mahkemesi tedbir kararına aykırı olarak takip başlatıldığı yönündeki isteminin Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114/1-ı ve 115. maddeleri uyarınca derdestlik nedeniyle usulden reddedilmesi ve teminat iddiası incelenerek oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2021/1216, K. 2021/6624Kaynağı aç
12. Hukuk Dairesi         2021/1216 E.  ,  2021/6624 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : … Bölge Adliye Mahkemesi Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkiki alacaklı tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi … tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü : Alacaklı tarafından çeke dayalı olarak başlatılan kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takipte, borçlunun icra mahkemesine başvurusunda, takibin sulh hukuk mahkemesince verilen tedbir ara kararından sonra, bu karara aykırı olarak başlatıldığını, takip dayanağı senedin taraflar arasında imzalanmış kira sözleşmesinin teminatı olarak verildiğini ileri sürerek takibin iptali istemi ile icra mahkemesine başvurduğu, mahkemece, şikayetin kabulü ile şikayetçi borçlu yönünden takibin iptaline karar verildiği, alacaklı tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine bölge adliye mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verildiği görülmektedir. HMK'nun 114/1-ı maddesinde aynı davanın, daha önceden açılmış ve halen görülmekte (derdest) olmaması dava şartları arasında düzenlenmiştir. Derdestlik; dava açılmasının usul hukuku bakımından ortaya çıkardığı sonuçlardan biridir. Aynı konuda, aynı taraflar arasında, aynı dava sebebine dayanarak daha önce bir dava açılmış ve bu dava görülmekte ise, aynı konunun yeni bir dava konusu yapılması mümkün değildir. Çünkü; aynı konuda iki dava açılmasında davacının korunmaya layık bir menfaati yoktur. Daha önce HUMK m.187/4'de bir ilk itiraz olarak nitelenen bu husus HMK m. 114/1-ı hükmü ile dava şartı haline getirilmiştir. Aynı Yasanın 115. maddesi uyarınca, taraflar dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebileceği gibi, mahkemece de davanın her aşamasında kendiliğinden gözetilerek, dava şartı noksanlığının tespiti halinde davanın usulden reddine karar verilmesi gerekir. Somut olayda; … 2. İcra Hukuk Mahkemesi'nin 12/04/2019 tarih ve 2019/236 E. – 2019/336 K. sayılı kararının incelenmesinde, borçlu tarafından 26/03/2019 havale tarihli şikayet dilekçesi ile takibe konulan çekle ilgili … 1. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 2019/706 E. sayılı dosyasından ihtiyati tedbir yoluyla icra takibi yapılmasının durdurulmasına karar verildiği, tedbir kararından sonra ve tedbir kararının kaldırılmasından önce takip başlatıldığından bahisle takibin iptalinin talep edildiği, icra mahkemesince şikayetin kabulü ile takibin iptaline karar verildiği, aynı talebin, aynı nedene dayalı olarak aynı borçlu tarafından huzurdaki şikayette de tekrarlandığı ve bu haliyle anılan istem yönünden derdestliğin söz konusu olduğu anlaşılmaktadır. O halde ilk derece mahkemesince, borçlunun sulh hukuk mahkemesi tedbir kararına aykırı olarak takip başlatıldığı isteminin HMK.'nun 114/1-ı ve 115. maddeleri uyarınca derdestlik nedeniyle usulden reddi ile teminat iddiasının incelenerek oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi ve bölge adliye mahkemesince de istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi isabetsizdir. SONUÇ: Yukarıda yazılı nedenlerle 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK’nun 364/2. maddesi göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK’nun 373/1. maddesi uyarınca … Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 19/11/2020 tarih ve 2019/2732 E.- 2020/1858 K. sayılı kararının yukarıda yazılı nedenlerle 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK'nun 364/2. maddesinin göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK'nun 373/1. maddesi uyarınca, (KALDIRILMASINA), … 1. İcra Hukuk Mahkemesinin 20/06/2019 tarih ve 2019/228 E. 2019/593 K. sayılı kararının (BOZULMASINA), bozma nedenine göre alacaklının sair temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığına, peşin alınan harcın istek halinde iadesine, dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin de Bölge Adliye Mahkemesi'ne gönderilmesine, 17/06/2021 gününde oy birliğiyle karar verildi.

İmzaya İtiraz Usulü ve Yaptırımlar

İmzanın borçluya ait olmadığı yönündeki itiraz bir dilekçe ile icra mahkemesine bildirilir ve bu itiraz satış dışındaki takip işlemlerini durdurmaz. İcra mahkemesi duruşma safhasından önce dilekçe içeriği veya ekli evraklar üzerinden itirazı ciddi bulursa, alacaklıya tebliğ yapılmasına lüzum görmeksizin itiraz sonuçlanıncaya kadar takibin geçici olarak durdurulmasına evrak üzerinden karar verebilir.

2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 170Kaynağı aç
Madde 170 – (Değişik: 9/11/1988-3494/33 md.) Borçlu,168 inci maddenin 4 numaralı bendine göre kambiyo senedindeki imzanın kendisine ait olmadığı yolundaki itirazını bir dilekçe ile icra mahkemesine bildirir. Bu itiraz satıştan başka icra takip muamelelerini durdurmaz. İcra mahkemesi duruşmadan önce yapacağı incelemede, borçlunun itiraz dilekçesi kapsamından veya eklediği belgelerden edindiği kanaata göre itirazı ciddi görmesi halinde alacaklıya tebliğe gerek görmeden itirazla ilgili kararına kadar icra takibinin geçici olarak durdurulmasına evrak üzerinde karar verebilir. (Değişik üçüncü fıkra: 17/7/2003-4949/47 md.) İcra mahkemesi, 68/a maddesinin dördüncü fıkrasına göre yapacağı inceleme sonunda, inkâr edilen imzanın borçluya ait olmadığına kanaat getirirse itirazın kabulüne karar verir. İtirazın kabulü kararı ile takip durur. Alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklıdır.  İnkâr edilen imzanın borçluya ait olduğu anlaşılırsa ve itiraz ile birlikte takip ikinci fıkraya göre durdurulmuşsa, borçlu sözü edilen senede dayanan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere inkâr tazminatına ve takip   konusu alacağın yüzde onu oranında para   cezasına mahkûm edilir   ve itiraz reddedilir. Borçlu menfi tespit veya istirdat davası açarsa, hükmolunan tazminatın ve para cezasının tahsili dava sonuna kadar tehir olunur ve davanın borçlu lehine sonuçlanması hâlinde daha önce hükmedilmiş olan tazminat ve para cezası kalkar.[66] (Değişik birinci cümle: 17/7/2003-4949/47 md.) İcra mahkemesi, itirazın kabulüne karar vermesi hâlinde, senedi takibe koymada kötü niyeti veya ağır kusuru bulunduğu takdirde alacaklıyı senede dayanan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata ve alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm eder. Alacaklı genel mahkemede dava açarsa, para cezasının tahsili dava sonuna kadar tehir olunur ve bu davayı kazanırsa hakkında verilmiş olan para cezası kalkar. Borçlunun kambiyo hukuku bakımından şikayeti:

İcra ve İflas Kanunu'nun 170. maddesi uyarınca mahkemece yapılan imza incelemesi neticesinde imzanın borçluya ait olmadığı kanaatine varılırsa itirazın kabulüne karar verilir ve takip durur. Alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklı kalır. Senedi takibe koymada kötü niyeti veya ağır kusuru tespit edilen alacaklı aleyhine, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata ve alacağın yüzde onu oranında para cezasına hükmedilir. Alacaklının genel mahkemede dava ikame etmesi durumunda para cezasının tahsili dava sonuna kadar ertelenir ve davayı kazanması halinde para cezası kalkar.

İnkâr edilen imzanın borçluya ait olduğu belirlenir ve itirazla birlikte takip geçici olarak durdurulmuş bulunursa itiraz reddedilir. Bu halde borçlu takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere inkâr tazminatına ve alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir. Borçlu tarafından menfi tespit veya istirdat davası açılması halinde, hükmedilen tazminat ile para cezasının tahsili dava neticelenene kadar ertelenir ve dava borçlu lehine bittiğinde tazminat ile para cezası kalkar.

Kambiyo takibinde ödeme ve itiraz süreleri ne kadardır?

Ödeme emrinde borcun ve takip masraflarının on gün içinde icra dairesine ait banka hesabına ödenmesi ihtarı yer alır. Takip dayanağı senedin kambiyo senedi vasfını haiz olmadığı iddiası beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla bildirilmeli; borca, imzaya ve yetkiye ilişkin itirazlar ise yine beş gün içinde icra mahkemesine bir dilekçe ile sunulmalıdır.

İmzaya itiraz takip işlemlerini kendiliğinden durdurur mu?

İmzaya itiraz icra takibini tamamen durdurmaz, yalnızca satış işlemlerini durdurur; fakat icra mahkemesi itirazı ciddi görürse duruşmadan önce takibin geçici olarak durdurulmasına evrak üzerinden karar verebilir.

İtiraz kabul edilmezse mal beyanında bulunma süresi nedir?

Borçluya tebliğ edilen ödeme emrinde; itiraz edilmediği ve borç ödenmediği takdirde on gün içinde, itiraz edilip de reddedildiği takdirde ise üç gün içinde mal beyanında bulunulması gerektiği, aksi halde hapisle tazyik ve hapis cezası yaptırımlarının uygulanacağı ihtar edilir.

İlgili makaleler

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Bu hukuk dalının sayfasına gidin
Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu