Kıyılar, Anayasa'nın 43. maddesi uyarınca Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve deniz, göl ile akarsu kıyılarıyla sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir.
Kıyı Kanunu Uyarınca Kıyılardan Serbest Yararlanma İlkesi
3621 sayılı Kıyı Kanunu'nun 5. maddesi gereğince kıyılar, herkesin eşit ve serbest olarak yararlanmasına açıktır. Kıyı ve sahil şeritlerinin kullanımında temel ilke öncelikle kamu yararının gözetilmesidir. Kanunun bu açık düzenlemesi, bireylerin ayrım gözetilmeksizin kıyı alanlarına erişim ve denizden faydalanma imkânını koruma altına alır.
3621 sayılı Kanun uyarınca kıyı, kıyı çizgisi ile kıyı kenar çizgisi arasındaki alanı ifade eder. Sahil şeridi ise kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde başlayan ve kural olarak en az 100 metre genişliğinde bulunan alandır. Bu yasal sınırlar, kamu kullanımına tahsis edilen alanların mekânsal çerçevesini çizer.
Kıyı alanının bir işletmeye kiralanması veya işletme hakkının devredilmesi, söz konusu alanın kamusal niteliğini ve Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunma statüsünü ortadan kaldırmaz. Kıyı Kanunu'nun 5. maddesi doğrultusunda özel kıyı oluşturulamaz; alan hukuken özel işletilen plaj tesisi veya beach club olsa dahi kıyının kamusal yapısı korunur.
Beach Club Hizmet Bedelleri ve Kıyı Alanlarının Kullanımı
Plaj işletmeleri veya beach club tesisleri; şezlong, şemsiye, duş, havuz ve yiyecek-içecek gibi sundukları tesis hizmetleri karşılığında ücret talep edebilir. Ancak talep edilen bu hizmet bedelleri, kıyının kendisini yalnızca ödeme yapan kişilere tahsis etmenin veya kıyıya girişi engellemenin bir aracı hâline getirilemez.
Kıyı Kanunu'ndaki eşit ve serbest yararlanma ilkesi, tesisteki her türlü hizmetin bedelsiz olacağı anlamına gelmez. Kanunda plaj hizmetlerinin tamamının ücretsiz sunulacağına ilişkin genel bir kural bulunmadığından işletmeler şezlong ve şemsiye kullanımı için ücret isteyebilir; ancak kıyıya ve denize erişim şezlong kiralama koşuluna bağlanamaz.
Kamu kullanımına açık kıyıda temel kural eşit ve serbest yararlanma olduğundan, vatandaşlar şezlong kiralamaksızın havlu sererek kıyıdan ve denizden faydalanma hakkına sahiptir. Bir işletmenin o bölgede şezlong hizmeti vermesi, kıyının tamamının yalnızca şezlong kiralayanlara tahsis edildiği anlamına gelmez. Bununla birlikte bu durum, kişilere otelin veya işletmenin özel mülkiyetine konu bahçe, havuz, restoran veya kapalı tesis bölümlerine girme hakkı sağlamaz.
Kıyıda Fiziki Engeller, Rekreatif İskeleler ve Yapılaşma Koşulları
3621 sayılı Kıyı Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca kıyıda duvar, çit, parmaklık, tel örgü, hendek, kazık ve benzeri engeller oluşturulamaz. Kıyıya geçişi engelleyecek biçimde sahil şeridinde de bu nitelikteki fiziki engellerin kurulması kanunen yasaktır.
Kıyının herkese açık olması kuralı, kişilere işletmelerin veya otellerin özel mülklerinin içerisinden geçme hakkı tanımaz. Sahile ulaşan kamusal yollar mevcutken, denizden yararlanma gerekçesiyle tesisin lobisinden veya özel mülkiyet alanlarından sınırsız biçimde geçiş hakkı ileri sürülemez.
Kıyı Kanunu'nun 6. maddesi gereğince, kıyının kumluk veya çakıllık olduğu alanlarda denize girme, güneşlenme veya amatör su sporları amacıyla rekreatif iskele yapılması kural olarak yasaktır. Yalnızca kayalık kıyılarda veya sudan başka türlü yararlanmanın imkânsız olduğu zorunlu hâllerde, genişliği üç metreyi aşmayan ve platform niteliği taşımayan rekreatif iskeleler yapılabilir.
Sahil şeridinde imar planı bulunmaksızın herhangi bir yapı veya tesis inşa edilemez. Hangi yapı ve tesislerin yapılabileceği, Kıyı Kanunu ve ilgili Uygulama Yönetmeliği sınırları dairesinde belirlenir.
Özel Statülü Alanlar, Tüketici Düzenlemeleri ve İdari Denetim
3621 sayılı Kıyı Kanunu'nun 3. maddesi gereğince askerî yasak bölgeler, güvenlik bölgeleri ve ülke güvenliğiyle doğrudan ilgili alanlarda özel kanun hükümleri uygulanır. Ayrıca milli park, doğal sit, özel çevre koruma alanı veya liman gibi alanlarda konuya ilişkin ek mevzuat hükümleri devreye girebilir.
Beach club bünyesinde sunulan yiyecek ve içecek hizmetlerinde tarife ve fiyat listelerinin tüketicilerin kolaylıkla görebileceği biçimde sergilenmesi zorunludur. Tüketicilerden kuver ücreti, masa ücreti veya servis ücreti gibi adlar altında zorunlu ilave ücret talep edilemez.
Kıyı mevzuatı denetimi, Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik çerçevesinde belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyelerce, bu alanların dışında ise valilik ve ilgili idari makamlarca yürütülür. Başvurular ilgili belediye, valilik, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile Millî Emlak birimlerine yapılabilir.
Plaj işletmesi kıyıya sadece şezlong kiralayanların girmesine izin verebilir mi?
Hayır, işletmeler şezlong kiralama hizmeti için bedel isteyebilir ancak Kıyı Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca kıyıya ve denize erişim şezlong kiralama şartına bağlanamaz.
Kumsala havlu sererek denize girmek engellenebilir mi?
Kamu kullanımına açık kıyılarda vatandaşlar şezlong kiralamadan havlu sererek denizden yararlanabilir; ancak bu serbestlik işletmenin özel mülkiyetindeki bahçe, havuz veya restoran alanlarına girme hakkı vermez.
Kıyıya veya sahil şeridine tel örgü ve çit çekilebilir mi?
Çekilemez; 3621 sayılı Kıyı Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca kıyıda ve sahil şeridinde geçişi engelleyecek nitelikte duvar, çit, tel örgü, hendek veya benzeri fiziki engeller oluşturulamaz.
Plaj işletmelerinde kuver veya masa ücreti talep edilebilir mi?
Hayır, yiyecek ve içecek hizmeti sunan işletmelerde fiyat listesinin sergilenmesi zorunlu olup kuver ücreti, servis ücreti veya masa ücreti gibi adlarla ilave zorunlu bedel alınamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy