Kıyı Kanunu Hükümleri ve Sahil Şeridi Kuralları

Kıyı Kanununun Amacı ve Uygulama Alanı

3621 sayılı Kıyı Kanunu; deniz, tabii ve suni göl ile akarsu kıyıları ve bu yerlerin etkisinde olan sahil şeritlerinin doğal ve kültürel niteliklerini koruyarak kamu yararına ve toplum yararlanmasına açılmasını sağlamak amacıyla yürürlüğe konulmuştur.

Askeri yasak bölgeler ve güvenlik bölgeleri ile ülke güvenliğiyle doğrudan ilgili Türk Silahlı Kuvvetleri veya Sahil Güvenlik Komutanlığına ait harekat ve savunma amaçlı alanlarda özel kanun hükümleri uygulanır; konut ve sosyal tesisler bu istisnanın dışındadır. Diğer mevzuat hükümleriyle belirlenen alanlarda ise bu özel kanunların 3621 sayılı Kanun'a aykırı olmayan kuralları geçerlilik taşır.

Kıyı Çizgisi, Kıyı Kenar Çizgisi ve Sahil Şeridi Ölçütleri

Kanuni rejim kapsamında suyun taşkın dönemleri dışında karaya temas ettiği noktaların oluşturduğu hat kıyı çizgisi olarak tanımlanır. Kıyı kenar çizgisi ise su hareketlerinin kara istikametinde meydana getirdiği kumluk, çakıllık, kayalık, taşlık, sazlık ve bataklık alanların tabii sınırını ifade eder. Kıyı çizgisi ile kıyı kenar çizgisi arasında kalan saha kıyı kabul edilir. Sahil şeridi ise kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde yatay olarak en az 100 metre genişliğindeki alanı kapsar; bu derinlik belirlenirken en az 100 metre kuralına uyulmak şartıyla sahil şeridindeki ve gerisindeki kullanımlar ile doğal eşikler göz önünde bulundurulur.

Kıyı Kenar Çizgisinin Tespiti ve Temel İlkeler

Kıyılar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır; kamu yararının öncelikli olduğu bu alanlar herkesin eşitlik ve serbestlik ilkeleri dairesinde yararlanmasına açıktır. Kıyıda ve sahil şeridinde herhangi bir planlama veya uygulama gerçekleştirilebilmesi için öncelikle kıyı kenar çizgisinin belirlenmesi zorunludur. Kıyı kenar çizgisinin henüz tespit edilmediği yerlerde talepte bulunulması halinde bu işlemin başvuruyu izleyen üç ay içinde yapılması kanuni zorunluluktur.

Kıyı kenar çizgisi tespiti, valilikler bünyesinde kamu görevlilerinden kurulan en az 5 kişilik bir komisyon eliyle yürütülür. Bu kurul jeoloji mühendisi, jeolog veya jeomorfolog, harita ve kadastro mühendisi, ziraat mühendisi, mimar ve şehir plancısı ile inşaat mühendisinden meydana gelir. Komisyonca belirlenip valiliğin uygun görüşüyle iletilen tespit, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının onay vermesiyle yürürlük kazanır.

Sahil Şeritlerinde Yapılaşma ve Kullanım Düzeni

Sahil şeritlerinde yapılacak yapılar kıyı kenar çizgisine en fazla 50 metre yaklaşabilir. Yaklaşma mesafesi ve kıyı kenar çizgisi arasında kalan alanlar ancak yaya yolu, gezinti, dinlenme, seyir ve rekreaktif amaçla kullanılmak üzere düzenlenebilir. Taşıt yolları ise sahil şeridinin kara yönünde yapı yaklaşma sınırı gerisinde kalan alanda düzenlenebilir.

Uygulama imar planı bulunmayan sahil şeritlerinde Kanunda gösterilen mesafeler dahilinde hiçbir yapı ve tesis inşa edilemez. Uygulama imar planı olan sahil şeritlerinde ise duvar, çit, parmaklık, tel örgü, hendek ve kazık gibi engeller yapılamaz; atık ve artıklar dökülemez ya da kazı yürütülemez. Bununla beraber uygulama imar planı kararıyla toplum yararlanmasına açık olmak şartıyla konaklama içermeyen günübirlik turizm yapı ve tesisleri kurulabilir.

Sahil şeridinde Kanunun 8. maddesinde belirtilen hükümlere uygun olarak yapılan yapıların bu niteliklerinin tapu kütüğünün beyanlar hanesine işlenmesi zorunludur.

Kıyılarda Yasaklar ve İstisnai Tesisler

Kıyılarda kural olarak hiçbir yapı yapılamaz. Bu alanlarda halkın eşit ve serbest kullanımını sınırlandıran duvar, çit, parmaklık, tel örgü, kazık veya hendek gibi unsurlar oluşturulamaz; kıyının tabii yapısını bozacak ölçekte kazı yapılamaz, kum ve çakıl alınamaz ve moloz, çöp, cüruf gibi kirleticiler dökülemez.

Kumluk ve çakıllık sahalarda güneşlenme, denize girme ve amatör su sporları gayesiyle rekreatif iskele yapılması yasaktır. Yalnızca kıyının kayalık özellik gösterdiği ya da kumluk veya çakıllık olmasına rağmen niteliği gereği su alanından başka türlü faydalanmanın mümkün bulunmadığı zorunlu durumlarda, genişliği üç metreyi aşmayan ve platform vasfı taşımayan rekreatif iskeleler yapılabilir.

Kıyıda imar planı kararı ile iskele, liman, barınak, yanaşma yeri, rıhtım, dalgakıran, fener, çekek yeri gibi kıyının kamu yararına kullanımı ve korunmasına yönelik altyapı ve tesisler ile faaliyetlerinin özelliği gereği kıyıdan başka yerde yapılması mümkün olmayan Sahil Güvenlik Komutanlığı karakol ve destek binaları yapılabilir. Ayrıca faaliyetlerinin özelliği gereği kıyıdan başka yerde yapılmaları mümkün olmayan tersane, gemi söküm yeri ve su ürünleri üretim tesisleri ile kruvaziyer ve yat limanı, spor tesisleri, belirli illerde sağlık tesisleri, enerji iletim hatları ve millet bahçeleri imar planı kararıyla kurulabilir. Kıyıda yapılmasına izin verilen yapı ve tesisler yapım amaçları dışında kullanılamaz.

Kıyılarda ve doldurma veya kurutma yoluyla edinilen alanlarda yapımı Kanunen mümkün görülen yapı ve tesislerin gerçekleştirilmesi için Çevre ve Şehircilik Bakanlığından izin alınması şarttır; bu izin yapı ruhsatı düzenlenmesi bakımından yeterli sayılır.

Köy ve Kırsal Yerleşmelerdeki Mevcut Yapıların Durumu

11 Temmuz 1992 tarihinden önce yapıldığı dönemin mevzuatına uygun inşa edilmiş bulunan yapılar özel bir koruma rejimine tabidir. Büyükşehir belediyesi sınırlarında köykenden mahalleye dönüşüp kırsal yerleşik alan sayılan sahalar ile köy statüsünü koruyan yerleşmelerin sahil şeridinde kalan mevcut binaları korunur. Bu binalar üzerinde kat mülkiyeti kurulmaması, kazanılmış hak doğurmaması ve mevcut kontur ile gabarinin aşılmaması koşuluyla yöresel mimariye uygun onarım, cephe değişikliği ve güçlendirme yapılabilir.

Söz konusu düzenleme mevcut yapıların kullanımına olanak tanımakla birlikte, bu nitelikteki köy yerleşme alanlarının sahil şeridinde kalan kısımlarında yeni yapı inşa edilmesini kesin olarak yasaklamaktadır.

Denetim Yetkisi, İdari Yaptırımlar ve Cezai Hükümler

Kanun kapsamındaki alanlardaki uygulamaların kontrolü; belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediye, dışında ise valilikçe yürütülür ve ilgili bakanlıkların teftiş ve kontrol yetkileri saklıdır. Bu alanlardaki ruhsatsız yapılar ile ruhsat ve eklerine aykırı yapılar hakkında 3194 sayılı İmar Kanununun ilgili hükümleri uygulanır. İlgili kanunlarda belirtilen makamların yetkileri saklı kalmak üzere, 15. maddede belirtilen idari yaptırımlara karar vermeye mahalli mülki amir yetkilidir.

Kıyıda ve uygulama imar planı bulunan sahil şeritlerinde duvar, çit, parmaklık, tel örgü, hendek, kazık ve benzeri engelleri oluşturanlara idari para cezası verilir. Ayrıca oluşturulan engellerin beş günden fazla olmamak üzere belirlenen süre zarfında kaldırılmasına karar verilir; bu süre zarfında engellerin ilgililer tarafından kaldırılmaması halinde masrafı yüzde yirmi zammıyla birlikte tahsil edilmek üzere kamu gücü kullanılmak suretiyle derhal kaldırılır. Kabahatin tekrarı halinde ceza üst sınırdan verilir. Sayılan bu alanlardan kum ve çakıl alanlar hakkında da idari para cezası uygulanır.

15. maddenin önceki fıkralarında sayılan yerlere moloz, toprak, cüruf, çöp gibi kirletici atık ve artıkları dökenler, dökülen maddenin niteliğine ve çevreyi bozucu etkisine göre Türk Ceza Kanunu, Kabahatler Kanunu veya Çevre Kanunu hükümlerine göre cezalandırılır. Maddenin önceki fıkralarında sayılan fiillerin kıyının doğal yapısını bozacak bir etki meydana getirmesi halinde, daha ağır cezayı gerektiren bir suç oluşturmadığı takdirde failleri hakkında altı aydan iki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Kıyıda ve uygulama imar planı bulunan sahil şeritlerinde ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapı yapan kişilere ise Türk Ceza Kanunu veya İmar Kanunu hükümlerine göre verilecek ceza bir kat artırılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy