Trafik kazası neticesinde tam veya ağır hasara uğrayarak pert kabul edilen bir araçta sovtaj bedeli, aracın hasarlı hâliyle taşıdığı güncel piyasa değerini ifade eder. Aracın hasarlı enkazının araç sahibinde kalması zorunlu bir uygulama olmayıp hem kasko sigortasında hem de zorunlu trafik sigortasında hak sahibinin açık onayına bağlıdır. Hak sahibinin enkazı kendi üzerinde bırakmayı kabul etmesi hâlinde, sigorta tazminatı aracın riziko tarihindeki rayiç bedeli ile hasarlı durumu arasındaki fark esas alınarak poliçe limitleri dâhilinde ödenir.
Tam Hasar ve Ağır Hasar Tespiti Kriterleri
Motorlu araç sigortalarında meydana gelen bir zararın tam veya ağır hasar niteliğinde olup olmadığının tespiti mevzuat gereği levhaya kayıtlı sigorta eksperleri tarafından yapılmalıdır. Eksper incelemesi olmaksızın taraflarca tek taraflı olarak pert nitelemesinde bulunulamaz.
SEDDK 2025/12 sayılı Genelgesi doğrultusunda, onarım masraflarının katma değer vergisi dâhil edilerek aracın kaza tarihindeki rayiç değerini aşması ve sigorta eksperince onarımının teknik olarak kabul edilemez olduğunun belirlenmesi durumunda araç tam hasarlı sayılır. Ağır hasar nitelemesinde ise katma değer vergisi dâhil onarım bedelinin kaza tarihindeki piyasa değerinin yüzde altmışını aşması temel kıstas kabul edilir. Onarım masrafları bu orana ulaşmasa dahi genelgede listelenen kritik parçalardan en az birinin hasar görmesi durumunda eksper tarafından ağır hasar değerlendirmesi gerçekleştirilebilir.
İlgili idari düzenlemeler uyarınca yürütülen tazminat ve tasfiye işlemlerinde belgelerin niteliği hasar türüne göre farklılaşmaktadır. Tam hasar kapsamında değerlendirilen araçlarda hurda tescil belgesi aranırken, ağır hasarlı araçların mevzuatta öngörülen usul çerçevesinde tazmininde trafikten çekilmiştir kaşeli tescil belgesi aranır.
Hasarlı Enkazın Bırakılması ve Sovtaj Bedelinin Garanti Edilmesi
Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları gereğince tazminat hesabında rizikonun meydana geldiği andaki rayiç piyasa değeri esas alınır ve bu rayiç değerin hangi referans ya da yöntem üzerinden belirleneceği poliçe metninde açıkça kararlaştırılır. Enkazın araç sahibinde kalması durumunda, belirlenen hasarsız piyasa değerinden hasarlı enkazın ekonomik değeri olan sovtaj bedeli düşülür.
Zorunlu Trafik Sigortası Genel Şartları ile Kasko Sigortası Genel Şartları ortak bir güvence mekanizması öngörmektedir. Sigortacı, hak sahibinin rızasını alarak aracı hasarlı durumuyla hak sahibinde bırakıp tazminatı bu doğrultuda ödemek istediğinde, teklif ettiği sovtaj bedelini bildirim tarihinden itibaren bir ay boyunca garanti etmekle yükümlüdür. Bu garanti sayesinde araç sahibinin hasarlı enkazı öngörülen bedelden daha düşük bir tutara elden çıkarmak zorunda kalarak zarara uğramasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.
Limit Yetersizliği ve Hukuki Çözüm Yolları
Zorunlu trafik sigortasında sigorta şirketinin sorumluluğu poliçe teminat limitleri ile sınırlıdır. Kaza sonucu doğan gerçek zararın zorunlu mali mesuliyet teminat limitini aşması durumunda, bakiye zarar tutarı için kazaya sebebiyet veren aracın işletenine ve kusurlu sürücüsüne başvurulabilir. Karşı aracın poliçesinde İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası bulunması hâlinde, limit üstü bakiye zarar için bu teminat kapsamına da müracaat edilebilir.
Zorunlu trafik sigortasından kaynaklanan uyuşmazlıklarda yasal sürecin başlatılabilmesi için öncelikle ilgili sigorta kuruluşuna başvuru yapılması zorunludur. Sigorta şirketine yapılan başvurunun ardından şartlar oluştuğunda uyuşmazlığın çözümü amacıyla Sigorta Tahkim Komisyonuna müracaat edilebilir veya görevli mahkemede dava açılabilir.
Sovtaj bedeli nedir ve nasıl belirlenir?
Sovtaj bedeli, kaza neticesinde tam veya ağır hasarlı duruma gelen bir taşıtın mevcut hasarlı hâlinin serbest piyasadaki ekonomik karşılığıdır. Bu değer, aracın riziko tarihindeki piyasa rayiç değeri dikkate alınarak levhaya kayıtlı sigorta eksperlerinin tespitiyle belirlenir.
Pert olan enkazı araç sahibinin alması zorunlu mudur?
Enkazın araç sahibinde bırakılması zorunlu olmayıp hak sahibinin onayına bağlıdır. Sigorta kuruluşu hak sahibinin rızasıyla aracı hasarlı hâliyle bırakmak isterse, bildirdiği sovtaj bedelini bildirimden itibaren bir ay süreyle garanti etmekle yükümlüdür.
Tam hasar ile ağır hasar arasındaki temel farklar nelerdir?
Onarım masraflarının katma değer vergisi dâhil kaza tarihindeki değeri aşması ve onarılamaz olduğunun belirlenmesi hâlinde araç tam hasarlı sayılır ve hurda tescil belgesi aranır. Onarım bedelinin yüzde altmışı aşması veya kritik parçaların zarar görmesi hâlinde ise ağır hasar tespiti yapılarak trafikten çekilmiştir kaşeli tescil belgesi aranır.
Zorunlu trafik sigortası limiti yetmediğinde bakiye zarar nasıl tahsil edilir?
Poliçe teminat limitini aşan zarar kısmı için kazada kusuru bulunan sürücüye ve araç işletenine karşı yasal yollara başvurulabileceği gibi varsa karşı aracın İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası teminatı devreye sokulabilir. Sigorta kuruluşuna başvuru koşulu tamamlandıktan sonra Sigorta Tahkim Komisyonuna veya yetkili mahkemeye başvurulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy