Trafik kazasında ağır hasara uğrayan veya tam hasarlı sayılan bir aracın hasarlı hâliyle sahip olduğu piyasa değeri sovtaj olarak adlandırılır. Aracın hasarlı durumdaki mülkiyetinin kimde kalacağı tazminat hesabının yöntemini belirler.
Sovtaj Bedelinin Hukuki Niteliği
Sovtaj bedeli; kazaya karışan ve tam hasarlı ya da ağır hasarlı kabul edilen motorlu taşıtın hasarlı hâliyle taşıdığı ekonomik karşılığı ifade eder. Bu değer; motor, şanzıman, elektronik bileşenler, sağlam gövde parçaları veya hasarlı taşıtın piyasada yeniden değerlendirilme olanağı üzerinden belirlenir.
Kasko Sigortası Genel Şartları uyarınca sigortacı, taşıtı kaza tarihi itibarıyla rayiç değerine kadar teminat altına almaktadır. Tazminat hesabında sigortalı menfaatlerin rizikonun gerçekleştiği andaki rayiç değerleri esas alınır; sovtaj ve rayiç belirlemeleri de riziko tarihindeki piyasa verilerine göre yapılır.
Tam Hasar ve Ağır Hasar Tespiti Kriterleri
Motorlu araç sigortalarında tam hasar ve ağır hasar durumlarının tespiti, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun 2025/12 sayılı Genelgesi çerçevesinde levhaya kayıtlı sigorta eksperlerince yerine getirilir.
İlgili genelge doğrultusunda, onarım masraflarının KDV dahil olmak üzere taşıtın riziko anındaki rayiç değerini aşması ve eksper tarafından taşıtın onarım kabul etmez duruma geldiğinin saptanması hâlinde taşıt tam hasarlı sayılır.
SEDDK düzenlemesi uyarınca, KDV dahil tamir giderlerinin taşıt rayicinin yüzde altmışını geçmesi durumunda ağır hasar tespiti söz konusu olur. Bu orana ulaşılmasa bile tavan sacı, orta direk, ön göğüs sacı, şasi kolları, batarya ve ana enerji hattı ile hava yastığı ve emniyet bileşenleri gibi kritik unsurlardan birinin hasar görmesi eksperce ağır hasar değerlendirmesi için yeterli görülebilir.
Hasarlı Aracın Devri ve Tazminat Hesabı
Kasko Sigortası Genel Şartları ile Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları gereğince hasarlı aracın hak sahibinde bırakılması ancak hak sahibinin onayına bağlıdır. Hak sahibinin onay vermesi hâlinde, aracın riziko tarihindeki rayiç bedeli ile hasarlı hâlinin değeri arasındaki fark tazminat olarak ödenir.
Araç sahibi hasarlı aracı sigorta şirketine veya sigorta şirketinin yönlendirdiği alıcıya devrettiğinde, sovtaj tutarı araç sahibinin malvarlığında kalmaz. Bu devir gerçekleştiğinde hasarlı hâlin ekonomik değeri hak sahibinde kalmadığından, tazminat hesabında ayrıca araç sahibinden düşülmez ve ödeme kaza öncesindeki rayiç değer üzerinden karşılanır.
Tam hasar durumunda taşıtın mevzuat çerçevesinde hurdaya ayrılması öngörülür ve hurda tescil belgesi sigorta şirketine ibraz edilmeden tazminat ödemesi gerçekleştirilmez. Onarımı mümkün ağır hasarlı araçlarda ise trafikten çekildiğine dair tescil işlemi aranır.
Sigortacının Sovtaj Bedelini Garanti Etmesi
Kasko Sigortası Genel Şartları ile Zorunlu Trafik Sigortası Genel Şartları uyarınca, hak sahibinin onayıyla hasarlı aracı hak sahibinde bırakarak ödeme yapmak isteyen sigortacı, tespit edip bildirdiği sovtaj bedelini bildirim tarihinden itibaren bir ay süreyle garanti etmiş sayılır.
Değer Kaybı Talebi ve Belirlenen Bedellere İtiraz
Aracın tam hasara uğradığı hâllerde araç onarılmış gibi kullanıma devam edilmeyip ekonomik değeri tazmin edildiği için, bu durumlarda klasik anlamda araç değer kaybı hesaplanması çoğu durumda gündeme gelmez.
Eksperin veya sigorta şirketinin saptadığı sovtaj ve rayiç bedelleri kesin nitelik taşımaz. Bu bedeller uyuşmazlık durumunda yargısal denetime açık olup mahkemede veya Sigorta Tahkim Komisyonunda bilirkişi incelemesi yapılarak denetlenebilir.
Hasarlı aracın araç sahibinde kalması zorunlu mudur?
Hayır, hasarlı aracın hak sahibinde bırakılması Kasko ve Zorunlu Trafik Sigortası Genel Şartları uyarınca ancak hak sahibinin onayına bağlıdır.
Sovtaj bedeli hangi durumda sigorta tazminatından düşülür?
Hak sahibinin hasarlı aracın kendisinde bırakılmasına onay vermesi durumunda, kaza anındaki rayiç değer ile hasarlı hâlin değeri arasındaki fark tazminat olarak ödenir.
Sigorta şirketinin bildirdiği sovtaj bedelinin garanti süresi ne kadardır?
Hak sahibinin onayıyla aracı hak sahibinde bırakarak ödeme yapmak isteyen sigortacı, bildirdiği sovtaj tutarını bildirimden itibaren bir ay süreyle garanti etmiş sayılır.
Tam hasarlı araç için ayrıca değer kaybı tazminatı istenir mi?
Tam hasar hâlinde aracın ekonomik değeri tazmin edildiğinden, klasik araç değer kaybı hesaplanması çoğu durumda gündeme gelmez.
Sigortacının veya eksperin belirlediği sovtaj bedeline nasıl itiraz edilir?
Belirlenen rayiç ve sovtaj bedelleri kesin olmayıp mahkemede veya Sigorta Tahkim Komisyonunda açılacak uyuşmazlıklarda bilirkişi incelemesi yoluyla denetlettirilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy