Özel Hastanede Hasta Tetkik ve Kayıtlarının Paylaşılması

Tıbbi Kayıtların Hukuki Niteliği ve Genel İşleme İlkeleri

Özel hastanelerde oluşturulan tanı bilgileri, laboratuvar tahlil ve tetkik sonuçları, MR, tomografi ve röntgen gibi görüntüleme belgeleri, epikriz raporları, hekim reçeteleri, kullanılan ilaç listeleri ve ameliyat notlarının tamamı özel nitelikli kişisel sağlık verisidir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 6. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kişilerin sağlığına ilişkin bu veriler kanunen hassas nitelikte kabul edilmektedir. Ayrıca 21.06.2019 tarihli Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik, sağlık verilerinin işlenme esaslarını, personelin yetki seviyelerini, verilerin muhafaza sürelerini ve merkezi sağlık veri sistemine aktarım kurallarını tespit ederek özel hastaneler dahil tüm sağlık kurumları bakımından bağlayıcı çerçeveyi çizer.

Sağlık kayıtlarının işlenmesi sürecinde 6698 sayılı Kanun'un 4. maddesinde öngörülen temel ilkelere uygun hareket edilmesi yasal bir zorunluluktur. Bu doğrultuda verilerin hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun biçimde elde edilmesi, doğru ve gerektiğinde güncel tutulması, belirli, açık ve meşru amaçlar gözetilerek işlenmesi şarttır. Gerçekleştirilen işleme faaliyetinin işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olması; verilerin ilgili mevzuatta tayin edilen veya işlendikleri amaç doğrultusunda ihtiyaç duyulan süre kadar muhafaza edilmesi gerekir.

Sağlık Verilerinin Paylaşılmasında Açık Rıza Kuralı ve İstisnaları

6698 sayılı Kanun'un 6. maddesi uyarınca kural olarak işlenmesi yasak olan özel nitelikli kişisel veriler, ilgilinin açık rızasıyla işlenebilir. Kanun, açık rızanın yanı sıra verilerin kanunlarda açıkça öngörülmesi, fiili imkânsızlık nedeniyle rızasını açıklayamayan kişinin kendisinin veya başkasının hayatı yahut beden bütünlüğünün korunması için zorunlu olması, alenileştirme iradesine uygunluk ile bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması gibi hallerde de işlenmesine imkan tanımaktadır. Bunun yanında koruyucu hekimlik, kamu sağlığının muhafazası, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi ile sağlık hizmetleri ve finansmanının planlanıp yönetilmesi amacıyla sır saklama yükümlülüğü altındaki kişiler veya yetkili kurum ve kuruluşlar tarafından açık rıza aranmaksızın da veri işleme faaliyeti yürütülebilir. Özel nitelikli sağlık verilerinin işlenmesinde ayrıca Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından belirlenen yeterli önlemlerin alınması şarttır.

Tetkik Sonuçlarını Talep Edebilecek Kişiler ve Aile Fertlerinin Durumu

Tıbbi tetkik sonuçları ile hasta kayıtlarının öncelikli muhatabı bizzat hastadır. Hasta, kimliğini ispat ederek hastanenin ilgili birimine başvurmak suretiyle tetkik sonuçlarını ve tıbbi belgelerini talep edebilir; hastane, 6698 sayılı Kanun'un 11. maddesi ile Hasta Hakları Yönetmeliği kapsamında hastanın bilgi alma ve dosyasını görme hakkını yerine getirmekle yükümlüdür. Küçükler bakımından velayet sahibi anne ve baba, kısıtlılar bakımından ise vasi hastanın yerine geçerek tetkik sonuçlarını isteyebilir; bu hallerde de paylaşım yalnızca hukuken yetkili kişi ile yapılmalıdır.

Hastanın bizzat verdiği açık rızası ya da belirli kişileri yetkilendiren açık bir talimatı bulunmadıkça, tıbbi veriler eş, anne, baba veya kardeş gibi en yakın aile bireyleriyle dahi paylaşılamaz. Boşanmış eşler yönünden velayet hakkı kendisinde bırakılmayan ebeveyne müşterek çocuğun sağlık verilerinin verilmesi hususu ise her somut olayın kendine özgü koşulları çerçevesinde dosya bazında incelenmesi gereken hassas bir nitelik taşır.

Üçüncü Kişiler, İşverenler ve Kamu Kurumları ile Veri Paylaşımı

İşverenin talebi üzerine yapılan sağlık kontrollerinde hastane tarafından yalnızca çalışanın işe uygunluğunu bildiren sınırlı içerikli raporlar iletilebilir; çalışanın açık rızası temin edilmedikçe tetkik sonuçlarının ayrıntıları ve detaylı sağlık geçmişi işverene aktarılamaz. Özel sağlık sigortası şirketleriyle yapılan paylaşımlar çoğunlukla poliçe metinlerindeki düzenlemeler ve sigortalının rıza beyanı zemininde şekillenmekte olup bu süreçte aktarımın amaçla sınırlı ve ölçülü olması zorunludur. Sosyal Güvenlik Kurumu ile veri paylaşımı ise sağlık hizmetinin sunumu ve finansmanının sağlanması bakımından yasal bir gereklilik teşkil ettiğinden ilgili kanun ve ikincil mevzuat sınırlarında yürütülür.

Mahkemeler veya cumhuriyet başsavcılıkları tarafından adli süreçler kapsamında resmi talep yazısı gönderildiğinde hasta dosyası ve tetkik kayıtlarının yargı mercilerine iletilmesi yasal bir yükümlülüktür. Özel hastaneler bu aktarımı yaparken talep yazısının içeriğindeki kapsamı gözetmek, gizlilik derecesine uymak ve mahremiyet kurallarını korumak zorundadır. Bunun yanında Özel Hastaneler Yönetmeliği uyarınca özel hastanelerde kayıt altına alınan kişisel sağlık verilerinin Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen usul ve esaslar dairesinde merkezi sağlık veri sistemine aktarılması zorunludur.

Özel Hastanelerin Güvenlik, Aydınlatma ve Sır Saklama Yükümlülükleri

Veri sorumlusu konumundaki özel hastaneler, 6698 sayılı Kanun'un 12. maddesi gereğince verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve yetkisiz kişilerin erişimini engellemek, ayrıca verilerin güvenli muhafazasını temin etmek üzere uygun güvenlik düzeyini sağlayacak teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür. Bu çerçevede kurum içi personelin erişim yetkilerinin rol bazlı tanımlanması, her personelin yalnızca kendi görev sahasındaki kayıtlara erişebilmesinin sağlanması esastır. Veri sorumluları ile veri işleyen personelin görevleri dolayısıyla öğrendikleri kişisel verileri kanuna aykırı olarak başkasına açıklamama ve amacı dışında kullanmama yükümlülüğü görevden ayrılmalarından sonra da sürer. İşlenen sağlık kayıtlarının hukuka aykırı yollarla başkaları tarafından ele geçirilmesi durumunda ise veri sorumlusu vaziyeti en kısa sürede hem ilgili kişiye hem de Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na bildirmek zorundadır.

Özel hastaneler, 6698 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında sağlık verilerinin elde edilmesi esnasında hastayı veri sorumlusunun kimliği, verilerin hangi amaçla işleneceği, kimlere hangi amaçla aktarılabileceği, toplama yöntemi, hukuki gerekçesi ve kanuni hakları yönünden aydınlatmak mecburiyetindedir. Hastanelerin tanıtım faaliyetleri, hastaların görsel veya işitsel kayıtlarının web sitesi ile sosyal medya ortamlarında yer alması ya da sağlık verilerinin işveren gibi üçüncü taraflara aktarılması çoğunlukla açık rıza alınmasını zorunlu kılar.

Hukuka Aykırı Paylaşımlarda Başvuru Yolları ve Cezai Sorumluluk

Tetkik sonuçları hukuka aykırı biçimde paylaşılan ilgili kişi, 6698 sayılı Kanun'un 13. maddesi gereğince taleplerini yazılı olarak veya Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nca belirlenen usullerle veri sorumlusu özel hastaneye iletir. Hastane bu başvuruyu niteliğine göre en kısa sürede ve en geç 30 gün içinde sonuçlandırmak, gerekçesini belirterek kabul veya reddettiğini ilgili kişiye yazılı ya da elektronik ortamda bildirmek zorundadır. Veri sorumlusuna başvuru yolu tüketilmeden Kurula şikayet yoluna başvurulamaz. Başvurunun reddedilmesi, verilen cevabın yetersiz görülmesi veya yasal süresi içinde cevap verilmemesi hallerinde hasta, cevabı öğrendiği tarihten itibaren 30 gün ve her halde hastaneye başvuru tarihinden itibaren 60 gün içinde Kurula şikayette bulunabilir.

Sağlık kayıtlarının mevzuata aykırı şekilde işlenmesi veya üçüncü kişilerle paylaşılması nedeniyle kişilik hakları zarara uğrayan hastalar, 6698 sayılı Kanun'un 14. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca genel hükümler çerçevesinde maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir. Bununla birlikte 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 135. maddesi gereğince kişisel verileri hukuka aykırı olarak kaydeden kimse hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası uygulanır; kaydedilen verinin kişinin sağlık durumuna ilişkin olması halinde verilecek hapis cezası yarı oranında artırılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy