Hasta mahremiyeti, kişinin sağlık hizmeti aldığı sırada bedensel, ruhsal, sosyal ve özel hayatına ilişkin bilgilerin korunmasını, muayene, teşhis, tedavi ve bakım sürecinin gizlilik içinde yürütülmesini ve hastanın sağlık bilgilerinin ilgisiz üçüncü kişilerle paylaşılmamasını ifade eder. Bu çerçevede Hasta Hakları Yönetmeliği, sağlık hizmeti sunulan resmi ve özel bütün kurum ve kuruluşları kapsamakta olup hastaların insan haysiyetine uygun şekilde hizmet almasını ve hak ihlallerine karşı hukuki korunma yollarını kullanabilmesini amaçlar.
Özel Nitelikli Sağlık Verilerinin İşlenme Şartları
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca kişilerin sağlık ve cinsel hayatına ilişkin verileri özel nitelikli kişisel veri statüsündedir. Bu verilerin işlenmesi kural olarak yasak olup ilgilinin açık rızası aranır; ancak kanunlarda açıkça öngörülmesi, fiili imkânsızlık nedeniyle rızasını açıklayamayacak durumda bulunanın hayatı veya beden bütünlüğünün korunması, alenileştirilmiş olması, bir hakkın tesisi veya kullanılması gibi kanunda sayılan diğer hallerde de açık rıza aranmaksızın işlenebilir. Sağlık verileri ayrıca sır saklama yükümlülüğü altındaki kişiler veya yetkili kurumlarca kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi ile sağlık hizmetleri ve finansmanının planlanması amacıyla açık rıza olmaksızın işlenebilmektedir. Özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesinde Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından belirlenen yeterli önlemlerin alınması zorunludur.
6698 sayılı KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI KANUNU m. 6Kaynağı aç
Aile Bireylerinin Sağlık Verilerine Erişimi ve İstisnalar
Ayırt etme yeteneğine sahip olan hastanın açık rızası veya yetkilendirmesi bulunmadığı müddetçe, eş, anne, baba veya çocuklar da dahil olmak üzere aile fertlerinin bu verilere kendiliğinden erişim hakkı yoktur. Hastanın reşit olmaması, vesayet altında bulunması, bilincinin kapalı olması veya karar verme yetisini haiz olmaması hallerinde kanuni temsilci, veli ya da vasinin bilgilendirilmesi gerekebilir. Ayrıca acil sağlık durumlarında hastanın yaşamını ya da beden bütünlüğünü korumak gayesiyle ölçülülük ilkesine uyulmak şartıyla zorunlu bilgi aktarımı gerçekleştirilebilir.
Hekimlerin Erişim Yetkisi ve Tanıtım Paylaşımları
Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik düzenlemelerine göre hekimlerin sağlık verilerine hangi süre ve kapsamda erişebileceği sınırlandırılmıştır. Bu doğrultuda kişinin sağlık hizmeti almak amacıyla başvurduğu hekimlerin erişimi, verilen sağlık hizmetiyle bağlantılı işlemler tamamlanıncaya kadar olan süreçle sınırlandırılmıştır.
Hastanın yüzü kapatılmış olsa dahi dövme, ses, vücut yapısı, tarih, olay yeri, tedavi süreci veya açıklama metni üzerinden kimliği belirlenebiliyorsa kişisel veri işlenmiş sayılabilir. Sağlık verisi içeren görseller hassas nitelik taşımakta olup, hastanın yalnızca tedaviye rıza göstermiş olması, görüntüsünün reklam veya tanıtım amacıyla paylaşılmasına rıza verdiği anlamına gelmez.
Veri Güvenliği Önlemleri ve İlgili Kişinin Hakları
6698 sayılı Kanun'un 12. maddesi kapsamında veri sorumlusu; kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesini önlemek, kişisel verilere hukuka aykırı erişilmesini önlemek ve kişisel verilerin muhafazasını sağlamak amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır. Veri sorumluları ile veri işleyen kişiler, öğrendikleri kişisel verileri kanun hükümlerine aykırı olarak başkasına açıklayamaz ve işleme amacı dışında kullanamazlar; bu yükümlülük görevden ayrılmalarından sonra da devam eder. İşlenen kişisel verilerin kanuni olmayan yollarla başkaları tarafından elde edilmesi hâlinde ise veri sorumlusu bu durumu en kısa sürede ilgilisine ve Kurula bildirir.
6698 sayılı KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI KANUNU m. 12Kaynağı aç
Kanunun 11. maddesi çerçevesinde ilgili kişi; sağlık verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme, işlenmişse bilgi talep etme, verilerin aktarıldığı üçüncü tarafları bilme, eksikliklerin düzeltilmesini ya da koşulları mevcutsa silinmesini veya yok edilmesini talep etme hakkına sahiptir. Verilerin hukuka aykırı işlenmesi nedeniyle bir zarar meydana gelmişse bu zararın giderilmesini talep etme hakkı da güvence altındadır.
6698 sayılı KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI KANUNU m. 11Kaynağı aç
Kurula Şikâyet Yolu ve İdareye Karşı Tazminat Davası
6698 sayılı Kanun'un 13. ve 14. maddelerine göre, hak ihlaline uğradığını düşünen kişi öncelikle talebini yazılı yöntemlerle veya mevzuatta belirlenen usullerle veri sorumlusuna iletmelidir. Veri sorumlusu talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırır. Bu başvuru yolu tüketilmeden Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyette bulunulamaz. Başvurunun reddedilmesi, eksik karşılanması ya da süresinde yanıtlanmaması hallerinde; veri sorumlusunun cevabının öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün ve her halükarda başvuru gününden itibaren altmış gün içinde Kurula başvurulabilir.
6698 sayılı KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI KANUNU m. 13Kaynağı aç
6698 sayılı KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI KANUNU m. 14Kaynağı aç
Kişisel Verileri Koruma Kurulu nezdindeki süreç idari denetim mahiyetindedir; bu sebeple kişilik hakkı zedelenen ilgililerin genel esaslara göre maddi ve manevi tazminat davası açma hakkı saklı tutulmuştur. Kamu hastanelerindeki sağlık hizmeti kusuru sebebiyle mahremiyetin çiğnendiği durumlarda, zarar gören kişi ilgili idari birime müracaat ederek zararının tazminini isteyebilir; idarenin ret kararı vermesi veya yasal sürede sessiz kalması durumunda idare mahkemesinde tam yargı davası gündeme gelebilir.
Türk Ceza Kanunu Bakımından Suçlar ve Yaptırımlar
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 134. maddesinin birinci fıkrasına göre kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden kimse bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlali halinde ceza bir kat artırılır. Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca, kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa eden kimseye iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir; ifşa edilen bu verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması halinde de aynı cezaya hükmolunur.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 134Kaynağı aç
Türk Ceza Kanunu'nun 135. maddesi kapsamında kişisel verileri hukuka aykırı kaydeden faile bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Kanun koyucu, kayda konu edilen verinin kişilerin sağlık durumuna veya cinsel yaşamına ilişkin olması vaziyetinde cezanın yarı oranında artırılacağını düzenlemiştir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 135Kaynağı aç
Türk Ceza Kanunu'nun 136. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçun konusunun Ceza Muhakemesi Kanununun 236. maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları uyarınca kayda alınan beyan ve görüntüler olması durumunda verilecek ceza bir kat artırılır. Kanunun 138. maddesinin birinci fıkrasına göre kanunların belirlediği sürelerin geçmiş olmasına karşın verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olanlara görevlerini yerine getirmediklerinde bir yıldan iki yıla kadar hapis cezası verilirken; suçun konusunun Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre ortadan kaldırılması veya yok edilmesi gereken veri olması hâlinde ceza bir kat artırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 136Kaynağı aç
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 138Kaynağı aç
Aile fertleri hastanın sağlık bilgilerini kendiliğinden öğrenebilir mi?
Ayırt etme gücüne sahip hasta açıkça yetki vermedikçe eşi, anne, babası veya çocuğu dahil aile fertleri sağlık bilgilerini kendiliğinden öğrenme hakkına sahip değildir. Hastanın küçük, kısıtlı, bilinci kapalı olması veya karar verme gücünün bulunmaması hallerinde kanuni temsilci, veli veya vasi bilgilendirilebilir; acil durumlarda ise hayat ve beden bütünlüğünün korunması amacıyla ölçülü bilgi paylaşımı yapılabilir.
Ameliyat veya tedavi onayı fotoğrafların sosyal medyada paylaşılmasına izin verir mi?
Tıbbi müdahaleye yönelik verilen rıza, görsel kayıtların reklam ya da tanıtım amaçlarıyla paylaşılmasını kapsamaz. Hastanın yüzü kapatılmış dahi olsa belirleyici unsurlar üzerinden kimlik saptanabiliyorsa kişisel veri işlenmiş sayılabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
Sağlık verisi ihlali durumunda doğrudan Kişisel Verileri Koruma Kuruluna gidilebilir mi?
Doğrudan Kurula şikâyet yapılamaz; öncelikle veri sorumlusuna başvuru yapılması yasal bir zorunluluktur. İlgili veri sorumlusunun vereceği cevabın öğrenilmesinden itibaren otuz gün ve başvurudan itibaren her halükarda altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunulabilir.
Sağlık verilerini hukuka aykırı kaydeden veya paylaşanlara hangi cezalar verilir?
Kişisel verileri hukuka aykırı olarak kaydeden kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir; kaydedilen verinin sağlık durumuna veya cinsel yaşama ilişkin olması durumunda ceza yarı oranında artırılır. Bu verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişiler hakkında ise iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy