Türk Medeni Kanunu kapsamında çocukların bakım ve giderlerinin karşılanmasında kız veya erkek çocuk arasında herhangi bir cinsiyet ayrımı bulunmamaktadır. Kanunun 327. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve korunması için zorunlu olan giderlerin anne ve baba tarafından karşılanması temel kuraldır.
Küçüklük Döneminde Nafaka Yükümlülüğü ve İştirak Nafakası
Türk Medeni Kanunu'nun 328. maddesinin birinci fıkrasına göre anne ve babanın bakım borcu kural olarak çocuğun ergin kılınması veya 18 yaşını doldurması ile son bulur. Evlilik birliğinin boşanma veya ayrılık davasına konu olması halinde hâkim, Türk Medeni Kanunu'nun 169. maddesi gereğince geçici koruma tedbirlerini kendiliğinden alır. Bu çerçevede dava tarihinden başlayarak boşanma kararının kesinleşmesine kadar çocuğun korunması ve bakım masrafları için tedbir nafakasına hükmedilebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 328Kaynağı aç
Boşanmanın kesinleşmesinden sonra küçüğün reşit olmasına kadar geçerli olan iştirak nafakası, yoksulluk nafakası türünde olduğu gibi herhangi bir hak düşürücü süreye bağlanmamıştır. Türk Medeni Kanunu'nun 329. maddesi doğrultusunda küçüğün bakımını fiilen üstlenen ebeveyn, diğer tarafa karşı çocuk adına nafaka talep edebilir. Ayırt etme gücü olmayan küçükler adına gerektiğinde kayyım veya vasi tarafından dava açılabileceği gibi, ayırt etme gücünü haiz küçük de bizzat nafaka davası ikame etme ehliyetine sahiptir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 329Kaynağı aç
Ergin Çocuğun Eğitimi Halinde Yardım Nafakası ve Yaş Kriteri
Çocuğun 18 yaşını doldurmasıyla birlikte velayet ilişkisi ve iştirak nafakası kendiliğinden sona erer. Bununla birlikte erginliğe rağmen çocuğun eğitimi sürüyorsa, Türk Medeni Kanunu'nun 328. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde öğrenim süreci tamamlanana kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür. Kanun koyucu okuyan çocuk bakımından belirli bir takvim yaşı ya da sabit bir üst yaş haddi öngörmemiş; yükümlülüğün devamını eğitimin olağan seyrine bağlamıştır.
Ergin öğrencinin talep edeceği bu nafaka, Türk Medeni Kanunu'nun 364. maddesinin son fıkrasının 328. maddeye yaptığı yollama sebebiyle yardım nafakası niteliğindedir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2016/21192 Esas ve 2017/10701 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere, ana ve babanın bakım görevi öğrencinin eğitimi sona erinceye kadar sürmektedir. Erginlik sonrasında velayet hakkı kalktığından, anne veya baba ergin çocuğa fiilen bakıyor olsa bile onun yerine bu davayı açamaz; yardım nafakası davasının bizzat hak sahibi ergin çocuk tarafından ikame edilmesi şarttır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 364Kaynağı aç
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2016/21192, K. 2017/10701Kaynağı aç
Dava Usulü, Nafaka Miktarının Tayini ve Borcun Sona Ermesi
Eğitim nafakası talebe bağlı bir hak olup hâkim tarafından kendiliğinden tayin olunamaz. Ergin çocuk nafaka talebini eğitim hayatı devam ettiği müddetçe ana veya babasına yöneltebilir. Davaya bakmakla görevli ve yetkili mahkeme, davalı konumundaki ebeveynin yerleşim yerindeki Aile Mahkemesidir.
Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca takdir yetkisi tanınan durumlarda hâkim hukuka ve hakkaniyete uygun biçimde karar verir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2016/21192 Esas ve 2017/10701 Karar sayılı kararında vurgulandığı üzere, yardım nafakasının tutarı belirlenirken davacının geçim gereksinimleri ile nafaka borçlusunun ekonomik geliri arasında makul bir denge kurulmalıdır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 4Kaynağı aç
Eğitim nafakası yükümlülüğü kural olarak bireyin meslek edinmesini sağlayan lisans düzeyindeki temel eğitimleri kapsar. Çocuğun mesleki geleceği bakımından zorunlu sayılmayan ek veya ikinci lisans programları ile lisansüstü eğitimler kural olarak eğitim nafakası kapsamına dahil edilmez. Bunun yanında öğrencinin eğitim sürecini haklı bir neden olmaksızın iradi şekilde uzatması, okula devamsızlık göstermesi veya mesleki eğitime uygun davranmayarak başarısız olması hallerinde nafaka borcu son bulabilir. Mahkemece hüküm altına alınan nafakanın borçlu tarafından ödenmemesi durumunda alacaklı icra takibi yoluna başvurabilir.
Okuyan erkek çocuk için nafaka hangi yaşta kesilir?
Kanunda okuyan çocuk için kesin bir yaş haddi öngörülmemiştir; çocuğun eğitimi devam ettiği sürece ana ve babanın durumuna göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde öğrenim hayatı tamamlanıncaya kadar nafaka devam eder.
Ergin öğrencinin nafakasını annesi veya babası dava edebilir mi?
Hayır, 18 yaşın dolmasıyla velayet sona erdiği için anne veya baba fiilen bakan taraf olsa dahi dava açamaz; davanın bizzat ergin çocuk tarafından açılması zorunludur.
Yüksek lisans veya ikinci üniversite için nafaka istenebilir mi?
Mesleki kazanım için zorunlu nitelik taşımayan lisansüstü çalışmalar, ikinci üniversite veya ek eğitimler kural olarak eğitim nafakası yükümlülüğünün dışında tutulmaktadır.
Öğrencinin devamsızlığı veya ders başarısızlığı nafakayı sona erdirir mi?
Evet, öğrencinin eğitimi iradi olarak uzatması, devamsızlık yapması veya mesleki eğitime aykırı biçimde başarısız olması durumunda nafaka yükümlülüğü sona erebilir.
Hükmedilen nafaka ödenmediğinde hangi yola başvurulur?
Nafaka borcunun ifa edilmemesi halinde nafaka alacaklısı icra takibi başlatma yetkisine sahiptir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy