Öğretmenlik Meslek Kanunu; öğretmenlik mesleğinin niteliklerini, istihdam şartlarını, Millî Eğitim Akademisi hazırlık sürecini, kariyer basamaklarını ve eğitim personeline yönelik cezai koruma hükümlerini kapsamaktadır. Yapılan düzenleme ile 3 Şubat 2022 tarihli önceki Öğretmenlik Meslek Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır. Yeni yasal çerçevede öğretmen olarak istihdam edilmek için kaynak teşkil eden en az lisans düzeyinde yükseköğretim programlarından veya denkliği kabul edilen yurt dışı kurumlardan mezuniyet ve Millî Eğitim Akademisi hazırlık eğitiminin başarıyla tamamlanması şart koşulmuştur. Hazırlık eğitimi ve yönetici görevlendirmelerine ilişkin hükümler 1 Eylül 2025 tarihinde yürürlüğe girer.
Millî Eğitim Akademisi Hazırlık Eğitimi ve Giriş Koşulları
Hazırlık eğitimine kabul edilecek adaylarda Türk vatandaşı olmak, kamu haklarından mahrum bulunmamak, Devlet memurluğundan çıkarılmamış olmak ve kanunun 25 inci maddesine göre öğretmenliği sona ermemiş bulunmak şartları aranır. Türk Ceza Kanunu'nun 53 üncü maddesindeki süreler geçmiş veya affa uğramış olsa dahi kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla süreyle hapis ya da kanunda sayılan katalog suçlara mahkûmiyet kabul engeli oluşturur. Ayrıca adayın sağlık durumunun öğretmenlik görevini yapmasına engel olmaması, askerlikle ilgisinin bulunmaması, muvazzaf askerlik hizmetini yapmış veya erteletmiş olması ya da yedek sınıfa geçirilmiş bulunması ve hakkında 7315 sayılı Kanun uyarınca güvenlik soruşturması ile arşiv araştırmasının yapılması zorunludur.
Hazırlık eğitimine kabul, atama izni verilen pozisyon sayısını aşmamak şartıyla ÖSYM tarafından yapılan sınavlardan elde edilen puan üstünlüğüne göre gerçekleştirilir. 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki hak sahipleri ve millî sporcu statüsündeki öğretmen adayları bakımından sınav puanı şartı aranmaz. Millî Eğitim Akademisi tarafından yürütülen hazırlık eğitimi dört dönem sürer; adayın mezun olduğu yükseköğretim programına göre bu süre üç dönem olarak da uygulanabilir.
Hazırlık eğitiminde teorik dersler için en az iki yazılı sınav yapılır ve ders başarı alt sınırı 100 üzerinden 60 puandır; başarısız olunan dersler için ek sınav hakkı verilir ve ek sınavda da 60 puan alamayanların Akademiyle ilişiği kesilir. Uygulamalı derslerin başarı notu ise birinci aşamanın yüzde 20'si, ikinci aşamanın yüzde 30'u ve üçüncü aşamanın yüzde 50'si toplanarak hesaplanır; bu alanda başarılı sayılmak için 70 puan gerekir ve barajı aşamayanların kaydı silinir. Hazırlık eğitiminin bitiminde atamaya esas başarı notu, teorik derslerin ortalamasının yüzde 40'ı ile uygulamalı derslerin ortalamasının yüzde 60'ı toplanarak tespit edilir.
Belgeye dayalı sağlık mazereti sebebiyle hazırlık eğitimine toplam 20 gün ve üzerinde katılamayan adayların kayıtları mazeretlerinin kalkmasını takip eden ilk programa alınmak üzere dondurulur. Sağlık dışındaki diğer mazeretler için ise eğitim boyunca 10 güne kadar izin verilebilir. Öğretmen adaylarına hazırlık sürecinde yapılan aylık ödemelerden yalnızca damga vergisi kesilir; kaydı dondurulan adaylara dondurulan süre boyunca ödeme yapılmaz. Askerlik yükümlülüğü bulunan öğretmen adaylarının askerlik hizmetleri Akademideki eğitimleri süresince ertelenir ve adaylar 5510 sayılı Kanun uyarınca genel sağlık sigortalısı sayılarak Sosyal Güvenlik Kurumu primleri Bakanlık bütçesinden karşılanır.
Sözleşmeli İstihdam, Kadroya Geçiş ve Nakil Şartları
Sözleşmeli olarak görev yapan öğretmenler, can güvenliği ve sağlık mazeretleri hariç tutulmak üzere 3 yıl boyunca başka bir yere atanamazlar. Aile birliği mazeretine dayalı nakil süreçlerinde sözleşmeli öğretmenin eşi bu öğretmenin görev yaptığı yere tabi olur.
Sözleşmeli öğretmenlikte üç yıllık çalışma süresini tamamlayanlar talepleri halinde görev yaptıkları yerde öğretmen kadrolarına atanırlar. Kadroya geçen öğretmenler, mazerete dayalı yer değiştirmeler hariç bir yıl süreyle nakil talebinde bulunamazlar. Kadroya atanan öğretmenlerin sözleşmeli pozisyonlarda geçirdikleri süreler, öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceleri aşmamak kaydıyla kazanılmış hak aylık derece ve kademelerinin tespiti ile hizmet puanı hesabında dikkate alınır ve mali haklara göreve başladıkları tarihi izleyen ay başından itibaren hak kazanılır.
Kariyer Basamakları, Yöneticilik ve Mesleki Güvenceler
Öğretmenlik kariyer basamaklarında; meslekte en az 10 yıl hizmeti bulunan, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası bulunmayan ve Akademi tarafından düzenlenen uzman öğretmenlik eğitimini bitiren öğretmenlere uzman öğretmen unvanı verilir. Uzman öğretmenlik unvanıyla en az 10 yıl görev yapan, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası bulunmayan ve başöğretmenlik eğitimini tamamlayanlara ise başöğretmen unvanı verilir. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası almış olanlar, bu cezalar özlük dosyasından silindikten sonra unvan başvurusu yapabilir. Bu unvanları kazanan öğretmenlere ayrı ayrı birer derece verilir.
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte görevde olan öğretmen ve uzman öğretmenlerden öğretmenlikte ve/veya uzman öğretmenlikte 20 yıllık çalışma süresini tamamlayanlar, uzmanlıkta on yıl bekleme koşulu haricindeki diğer şartları sağlamak kaydıyla başöğretmenlik unvanı için başvurabilirler. Kanunun yürürlük tarihinde görevde olan veya 1 Eylül 2025 tarihine kadar atanacak aday öğretmenler için adaylık süresi bir yıldan az, iki yıldan çok olamaz ve en az 240 ders saatlik hizmet içi eğitim içeren Aday Öğretmen Yetiştirme Programı uygulanır.
Eğitim kurumu yöneticileri, yönetici yetiştirme programı sonundaki yazılı sınavdan en az 60 puan alanlar arasından sınav puanı üstünlüğüne göre vali onayıyla dört ders yılı için görevlendirilir. Bir yönetici aynı kurumda aynı unvanla en fazla sekiz ders yılı görev yapabilir; yönetici görevlendirmeleri özlük hakları, atama ve terfi bakımından kazanılmış hak oluşturmaz.
Mevzuatta açıkça belirtilen haller ile olağanüstü hâl, genel afet ve salgın hastalık durumları haricinde öğretmenler meslekleriyle ilgili olmayan işlerde rızaları dışında görevlendirilemez. Devlet Memurları Kanunu hükümleri saklı kalmak üzere; Türk Ceza Kanunu'nda yer alan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal, ticaret, kullanımını kolaylaştırma, kabul, bulundurma veya kullanma suçları ile hayâsızca hareketler, müstehcenlik, fuhuş ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olanların öğretmenliği sona erer.
Eğitim Çalışanlarına Yönelik Suçlarda Ağırlaştırılmış Yaptırımlar
Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî kurumlarda veya özel öğretim kurumlarında vazife yapan idareciler, öğretmenler, usta ve uzman öğreticiler, yabancı uyruklu öğrencilere dönük projelerdeki danışman ve öğreticiler, ders ücreti karşılığı ders verenler ile diğer kamu kurumlarındaki öğretmenlere karşı görevleri dolayısıyla kasten yaralama, tehdit, hakaret yahut görevi yaptırmamak için direnme suçlarının işlenmesi halinde Türk Ceza Kanunu uyarınca verilecek cezalar yarı oranında artırılarak hükmolunur.
Eğitim personeline karşı görevleri dolayısıyla işlenen bu suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezalarında Türk Ceza Kanunu'nun 51 inci maddesindeki erteleme hükümleri uygulanamaz. Ayrıca eğitim çalışanlarına karşı görevleri sırasında veya görevleri sebebiyle işlenen kasten yaralama fiili Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamındaki katalog tutuklama nedenleri arasına eklenmiştir.
Sözleşmeli öğretmenler kadroya ne zaman geçebilir?
Sözleşmeli öğretmenler üç yıllık çalışma süresini tamamladıklarında talepleri üzerine görev yaptıkları yerde kadroya atanır ve mazeretler hariç bir yıl süreyle yer değiştiremezler.
Yirmi yıllık öğretmenler uzmanlık beklemeden başöğretmen olabilir mi?
Kanunun yürürlük tarihinde görevde bulunup öğretmenlikte veya uzman öğretmenlikte 20 yıllık çalışma süresini tamamlayanlar, uzmanlıkta on yıl bekleme koşulu aranmaksızın diğer şartları taşımaları kaydıyla başöğretmen unvanına başvurabilirler.
Hazırlık eğitiminde nihai başarı notu nasıl belirlenir?
Atamaya esas başarı notu, teorik derslerin başarı ortalamasının yüzde 40'ı ile uygulamalı derslerin başarı notunun yüzde 60'ı toplanarak tespit edilir.
Öğretmene yönelik şiddet suçlarında ceza ertelenebilir mi?
Eğitim çalışanlarına karşı görevleri sebebiyle işlenen yaralama, tehdit, hakaret ve direnme fiillerinde cezalar yarı oranında artırılır ve hapis cezasının ertelenmesi uygulanamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy