Öğretmen Atamalarında Güvenlik Soruşturması Şartı
Millî Eğitim Akademisinde hazırlık eğitimini başarıyla tamamlayan adaylar; 7528 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinde belirtilen koşulları sağlamaları ve 7315 sayılı Kanun çerçevesinde güvenlik soruşturması ile arşiv araştırmasından geçmiş olmaları koşuluyla, 657 sayılı Kanunun 4/B maddesi kapsamında sözleşmeli öğretmen pozisyonunda istihdam edilir. Bu inceleme, kamu görevine başlayacak öğretmen adaylarının mevzuatta öngörülen nitelikleri taşıyıp taşımadığını tespit etmeyi amaçlar.
Araştırmayı Yürüten Kurumlar ve Tamamlanma Süreleri
Güvenlik soruşturması ile arşiv araştırması işlemleri, yürütülecek görevin ve iletilen talebin niteliğine bağlı olarak yetkili mercilerce icra edilir. Bu kapsamda inceleme; Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü veya mülkî idare amirlikleri tarafından kendi yasal yetki alanları dahilinde yerine getirilir.
Arşiv araştırması sonucunun en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonucunun ise en geç 60 iş günü içinde tamamlanarak talep eden kuruma bildirilmesi kanuni bir zorunluluktur.
Arşiv Araştırması ile Güvenlik Soruşturmasının Kapsamı
7315 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde sınırları çizilen arşiv araştırması; ilgilinin adli sicil kaydının, kolluk kuvvetlerince aranıp aranmadığının ve hakkında uygulanan tahditlerin tetkikini kapsar. Bunun yanı sıra kesinleşen mahkeme kararları, devam eden ya da neticelenen ceza soruşturma ve kovuşturmalarına dair fiili olgular ile memuriyetten veya kamu görevinden kesin olarak çıkarılma bilgileri incelenir.
7315 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde yer alan güvenlik soruşturmasında ise arşiv araştırmasındaki tüm verilere ilave hususlar tetkik edilir. Bu doğrultuda kamu hizmetinin gerektirdiği niteliklerle bağlantılı istihbarat ve kolluk kayıtları, yabancı kişi veya yabancı devlet kurumlarıyla ilişkiler ile suç örgütleri yahut terör örgütleriyle eylem birliği, irtibat ve iltisak unsurları değerlendirmeye tabi tutulur.
Sosyal medya paylaşımları, telefon irtibatları, bankacılık hareketleri, SGK dökümleri ve seyahat bilgileri, 7315 sayılı Kanunda kendi başına müstakil bir inceleme konusu olarak sayılmamıştır. Hukuka uygun yollarla elde edilmiş bulunan bu nevi veriler, yalnızca kanunda öngörülen araştırma alanlarıyla ve adayın kendisiyle somut bir bağlantı kurulması durumunda değerlendirmeye konu edilebilir.
Adayın bir aile ferdine dair adli veya istihbari mahiyetteki kayıtlar, yalnızca akrabalık ilişkisi gerekçe gösterilerek öğretmen adayı aleyhine sonuç doğuramaz. Güvenlik soruşturmasının olumsuz değerlendirilebilmesi için adayın bahse konu kayıtlarla iradi bir eyleminin, bilinçli bir bağlantısının ya da somut bir ilişkisinin ortaya konulması icap eder.
Hakkında beraat kararı verilmiş adaylar yönünden idare, ceza mahkemesince tespit edilen maddi vakıalarla açıkça çelişen bir kabulde bulunamaz. Bununla birlikte beraat kararı, adayın kamu görevine otomatik şekilde atanmasını sağlamadığı gibi; ceza yargılamasındaki karardan bağımsız, somut ve denetlenebilir başka bir verinin mevcudiyeti halinde idare bu hususu ayrıca değerlendirebilir.
Değerlendirme Komisyonunun İşlevi ve Karar Aşaması
İncelemeyi yürüten merciler, kamu görevine uygunluk hususunda değerlendirme yapılmasına imkân tanıyan yorumsuz ve olgusal nitelikteki bilgileri yetkili Değerlendirme Komisyonuna iletir. Komisyon, kendisine sunulan veriler çerçevesinde nesnel ve gerekçeli değerlendirme raporunu yetkili amirin onayına sunar; sürece dair nihai karar ise Komisyon tarafından değil, yetkili makamca tesis edilir.
Olumsuz İşlemlere Karşı İptal Davası ve Yürütmenin Durdurulması
Öğretmenlik güvenlik soruşturmasında dava konusu edilebilecek işlem ham araştırma sonucu olmayıp; adaylığın sonlandırılması, atama yapılmaması veya sözleşmeli öğretmenliğe geçilememesi gibi kesin ve icrai nitelikteki idari işlemlerdir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7 nci maddesi gereğince, olumsuz güvenlik soruşturmasına dayanan kesin ve icrai işleme karşı, yazılı bildirimi izleyen günden itibaren kural olarak 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir. Dava yoluna başvurmadan evvel aynı Kanunun 11 inci maddesi uyarınca idareye başvuru yapılması zorunlu olmayıp ilgilinin tercihine bırakılmış ihtiyari bir yoldur.
İdare mahkemesinde açılan iptal davasında yürütmenin durdurulmasına hükmedilebilmesi için 2577 sayılı Kanunun 27 nci maddesinde belirlenen iki şartın birlikte gerçekleşmesi zorunludur. Dava konusu idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve işlemin uygulanması halinde telafisi güç yahut imkânsız zararların meydana gelme tehlikesinin bulunması şartlarının aynı anda varlığı aranır.
Yargılama neticesinde idari işlemin mahkeme tarafından iptal edilmesi, ilgilinin doğrudan veya otomatik biçimde göreve başlatılacağı anlamına gelmeyebilir. İdare, mahkeme kararının gerekçesini dikkate alarak mevzuat çerçevesinde usulüne uygun şekilde yeniden bir işlem tesis etmek durumundadır.
Öğretmenlik güvenlik soruşturması ne kadar sürede tamamlanır?
Arşiv araştırması sonucu en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonucu ise en geç 60 iş günü içinde tamamlanarak talep eden kuruma bildirilir.
Aile bireylerinin adli sicil kaydı atamaya engel teşkil eder mi?
Aile bireylerine ait adli veya istihbari kayıtlar, adayın kendi iradi eylemi ya da somut bağlantısı kanıtlanmadıkça tek başına güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandırılmasına gerekçe oluşturamaz.
Güvenlik soruşturması olumsuz gelirse dava açma süresi nedir?
Tesis edilen kesin ve icrai nitelikteki işlemin yazılı bildirimini izleyen günden itibaren kural olarak 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır.
Ceza davasından beraat etmek güvenlik soruşturmasını olumlu yapar mı?
Beraat kararı tek başına otomatik atama hakkı doğurmaz; idare ceza mahkemesinin tespit ettiği maddi vakıalarla çelişemez ancak karardan bağımsız, somut ve denetlenebilir başka bir veri bulunması halinde bunu ayrıca değerlendirebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy