Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Ne Kadar Sürer?

by Avukat Erdal Ersoy
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Ne Kadar Sürer?

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik uyarınca arşiv araştırması sonuçlarının en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonuçlarının ise en geç 60 iş günü içerisinde tamamlanması öngörülmüştür. Bu sürelerin hesabında takvim günleri değil yalnızca iş günleri dikkate alınır; hafta sonları ve resmî tatil günleri hesaplamaya dahil edilmez.

Arşiv Araştırması ve Güvenlik Soruşturmasına Tabi Tutulanlar

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu m. 3/1 uyarınca arşiv araştırması, statüsüne veya istihdam şekline bakılmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacak tüm ilgililer hakkında yürütülür.

7315 sayılı GÜVENLİK SORUŞTURMASI VE ARŞİV ARAŞTIRMASI KANUNU m. 3Kaynağı aç
MADDE 3- (1) Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır. (2) Kurum ve kuruluşlarda, yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları hâlinde devlet güvenliğinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün, iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimler ile Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ile ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulan kişiler ile milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis, hizmetlerde statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın istihdam edilenler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır. Arşiv araştırması

7315 sayılı Kanun m. 3/2 kapsamında; Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında istihdam edilecek kamu personeli, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde görev alacaklar, kamu kurumlarında çalışacak öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, milli güvenlik bakımından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde görev alanlar ile özel kanunları uyarınca tabi tutulan kişiler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır.

Sürelerin Hesabı ve Hukuki Niteliği

Tamamlanma süreleri belirlenirken 30 ve 60 günlük periyotlar takvim günü olarak değil, iş günü esasıyla uygulanır. Bu doğrultuda resmi tatil günleri ve hafta sonları sürenin dışında kalır. Özel güvenlik görevlilerine ilişkin kimlik kartı, çalışma izni ve yenileme süreçleri kamu görevine girişteki güvenlik soruşturmasıyla aynı işlem sayılmadığından, uygulanan süre hesabı da farklılık gösterir.

Yönetmelikte öngörülen 30 ve 60 iş günlük süreler idare açısından hak düşürücü nitelikte olmayıp düzenleyici süre mahiyetindedir. Belirlenen bu sürenin aşılması idarenin yetkisini kendiliğinden sona erdirmez; kural bireylerin hukuki durumunun sürüncemede bırakılmasını önleme gayesine dayanır.

İnceleme ve Araştırmanın Kapsamı

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yalnızca ilgilinin kendisi hakkında yürütülür; kişinin kan veya sıhri hısımları ile yakınları hakkında araştırma ve soruşturma yapılmaz.

Arşiv araştırmasında ilgilinin adli sicil kaydı, kolluk kuvvetlerince aranma hali, hakkında konulmuş tahditler, kesinleşmiş mahkeme hükümleri, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 171/5 ile m. 231/13 kapsamındaki kararlar, devam eden veya neticelenmiş soruşturma ve kovuşturma olguları ile kamu görevinden ya da memurluktan çıkarılma cezaları resmi kayıtlardan tespit edilir. 5271 sayılı Kanun m. 231/13 uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları kendilerine mahsus bir sisteme kaydedilmekte olup yalnızca soruşturma ve kovuşturmayla bağlantılı talep halinde kullanılabilir niteliktedir.

5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 231Kaynağı aç
Madde 231 – (1) Duruşma sonunda, 232 nci maddede belirtilen esaslara göre duruşma tutanağına geçirilen hüküm fıkrası okunarak gerekçesi ana çizgileriyle anlatılır. (2) Hazır bulunan sanığa ayrıca başvurabileceği kanun yolları, mercii ve süresi bildirilir. (3) Beraat eden sanığa, tazminat isteyebileceği bir hâl varsa bu da bildirilir. (4) Hüküm fıkrası herkes tarafından ayakta dinlenir. (5) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder. (6) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;[77] a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması, b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması, c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi, gerekir. (7) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen hükümde, mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilemez. (8) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi hâlinde sanık, beş yıl süreyle denetim süresine tâbi tutulur. Denetim süresi içinde, kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilemez. Bu süre içinde bir yıldan fazla olmamak üzere mahkemenin belirleyeceği süreyle, sanığın denetimli serbestlik tedbiri olarak; a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması hâlinde, meslek veya sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine, b) Bir meslek veya sanat sahibi olması hâlinde, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına, c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devam etmek hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü yerine getirmesine, karar verilebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur. (9) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Altıncı fıkranın (c) bendinde belirtilen koşulu derhal yerine getiremediği takdirde; sanık hakkında mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler hâlinde ödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilir. (10) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı verilir. (11) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranması hâlinde, mahkeme hükmü açıklar. Ancak mahkeme, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek; cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşullarının varlığı hâlinde hükümdeki hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir. Açıklanan veya yeni kurulan hükme itiraz edilebilir. İtiraz mercii ancak bu fıkradaki koşullarla sınırlı olarak bir değerlendirme yapabilir. (12) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) 272 nci maddenin üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesi tarafından verilen kararlar hakkında 286 ncı madde hükümleri uygulanır. 272 nci maddenin üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmesi hâlinde temyiz yoluna gidilebilir. İstinaf ve temyiz yolunda karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir. (13) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, bu maddede belirtilen amaç için kullanılabilir. (14) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Bu maddenin hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümleri, Anayasanın 174 üncü maddesinde koruma altına alınan inkılâp kanunlarında yer alan suçlarla ilgili olarak uygulanmaz. Hükmün gerekçesi ve hüküm fıkrasının içereceği hususlar

Güvenlik soruşturmasında ise arşiv araştırmasındaki unsurlara ilave olarak; görevin niteliğiyle bağlantılı kolluk ve istihbarat ünitelerindeki nesnel veriler, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişkiler, terör örgütleri yahut suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak durumları mevcut kayıtlardan ve denetime elverişli yerinden araştırma usulüyle tespit edilir.

Değerlendirme Komisyonu ve Dava Açma Süresi

Araştırma ve soruşturmayı yürüten birimler elde ettikleri yorum içermeyen olgusal verileri ilgili kurum bünyesinde yer alan Değerlendirme Komisyonuna ulaştırır. Değerlendirme Komisyonu söz konusu verilere dayanarak nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar.

Güvenlik soruşturması veya arşiv araştırması olumsuz sonuçlanan ilgililer, haklarında tesis edilen bu idari işlemin iptali talebiyle 60 gün içerisinde idari dava açmalıdır.

Arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması kaç günde tamamlanır?

Arşiv araştırması en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması ise en geç 60 iş günü içerisinde sonuçlandırılır; bu sürelere hafta sonları ve resmi tatiller dahil edilmez.

Sürenin aşılması güvenlik soruşturmasını geçersiz kılar mı?

İlgili süreler hak düşürücü olmayıp düzenleyici nitelik taşıdığından, öngörülen iş günlerinin aşılması idarenin yetkisini ortadan kaldırmaz.

Güvenlik soruşturmasında aile ve akrabalar incelenir mi?

7315 sayılı Kanun uyarınca arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması yalnızca kişinin kendisi hakkında yürütülür; kan veya sıhri hısımlar ile yakınlar hakkında araştırma yapılamaz.

Güvenlik soruşturması olumsuz gelirse dava açma süresi ne kadardır?

Güvenlik soruşturması veya arşiv araştırmasının olumsuz neticelenmesi üzerine ilgililer bu işlemin iptali talebiyle 60 gün içerisinde idari dava açmalıdır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu