Disiplin Soruşturmasının Kapsamı ve Ceza Türleri
Devlet memurlarına uygulanabilecek disiplin cezaları; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma yaptırımlarından ibarettir.
Disiplin suçunu işlediği anda görevli bulunan tüm devlet memurları hakkında disiplin soruşturması yürütülebilir. Eylemin gerçekleştirilmesinden sonra memurun emekliye ayrılması, istifa etmesi, memurluktan çekilmiş sayılması veya devlet memurluğundan çıkarma cezası alması soruşturma açılmasına ve yürütülmesine engel teşkil etmez.
Disiplin Soruşturmasında Zamanaşımı Süreleri
Disiplin cezası verme yetkisi kanuni sürelerin aşılması halinde zamanaşımına uğrar. Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına başlanması zorunludur. Devlet memurluğundan çıkarma cezasında ise altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanmadığı takdirde ceza verme yetkisi düşer.
Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde, fiilin niteliğine bakılmaksızın ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Soruşturmanın Yürütülmesi ve Karar Verme Usulü
Disiplin amirleri; kurumların kuruluş ve görev özellikleri dikkate alınarak Devlet Personel Başkanlığı görüşüne dayanılarak özel yönetmeliklerinde tayin ve tespit edilir. Her kurum kendi çıkaracağı yönetmelik ile disiplin amirlerini belirler.
Soruşturma yapmakla görevlendirilen soruşturmacı, soruşturmayı iki ay içinde tamamlamakla yükümlüdür. Soruşturmacı haklı gerekçelerini belirtmek suretiyle ek süre talebinde bulunabilir.
Disiplin amirleri; uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren 15 gün içinde vermekle yükümlüdür. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren hallerde ise soruşturma dosyası, kararını bildirmek üzere 15 gün içinde yetkili disiplin kuruluna tevdi edilir.
Disiplin kurulu, dosyayı teslim aldığı tarihten itibaren 30 gün içinde soruşturma evrakına göre disiplin amirine görüşünü bildirir.
Memurluktan çıkarma yaptırımı talebiyle hazırlanan soruşturma dosyasının ilgili yüksek disiplin kuruluna tevdi edilmesinden itibaren en geç altı ay içinde karara bağlanması gerekir.
Savunma Hakkı ve Güvenceleri
Devlet memuruna suçlamalara ilişkin gerekli ve yeterli kapsamda yazılı bilgilendirme yapılmadan ve yedi günden az olmamak üzere makul bir savunma süresi tanınmadan disiplin cezası uygulanamaz. Personele verilen süre içinde yazılı veya sözlü savunma yapılmaması halinde savunma hakkından vazgeçilmiş sayılacağı ihtaren bildirilmelidir.
Disiplin soruşturması nihayetinde memurluktan çıkarılması istenen memur; soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme, disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak bizzat yahut vekili vasıtasıyla savunma yapma hakkına sahiptir.
Tekerrür ve Alt Ceza Değerlendirmesi
Disiplin cezası verilmesine sebep olmuş fiil veya halin, cezaların özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde memur tarafından tekrarlanması durumunda bir derece ağır ceza uygulanır. Tekerrür hükümleri idarenin takdirine bağlı olmayıp şartların oluşması halinde uygulanması zorunludur.
Disiplin cezalarında tekerrürün uygulanabilmesi için öngörülen süreler; uyarma ve kınama cezalarında beş yıl, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında on yıldır.
Tekerrür durumunda eylemin gerektirdiği yaptırımın yalnızca bir derece ağırı uygulanabilir. Aynı ağırlıkta ceza gerektiren farklı eylemler söz konusu olduğunda, bu cezanın üçüncü uygulamasında bir derece ağır ceza tayin edilir. Tekerrür gerekçesiyle bir derece ağır yaptırım uygulandıktan sonra yeniden tekerrüre esas eylem gerçekleştirilse dahi iki derece ağır ceza verilemez; bu halde de ceza ancak bir derece ağırlaştırılabilir.
Disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurulların, takdir yetkisini kullanırken ilgililerin geçmiş hizmetleri ile sicil durumlarına göre bir alt ceza ile cezalandırılıp cezalandırılmayacağı yönünde değerlendirme yapmaları zorunludur. Bu değerlendirme yapılmaksızın tesis edilen işlemler hukuka aykırılık oluşturur.
Soruşturma İşlemlerine ve Disiplin Cezalarına Karşı Yargı Yolu
Disiplin soruşturmasını yürüten soruşturmacıya tanınan yetkilerin kullanımı sırasında tesis edilen işlemler veya hazırlanan soruşturma raporu kesin ve yürütülebilir nitelikte işlem teşkil etmez. Bu sebeple soruşturma sürecine veya soruşturma raporuna karşı bağımsız olarak idari dava açılamaz; dava ancak soruşturma neticesinde tesis edilen kesin disiplin cezasına karşı açılabilir.
Hukuka aykırı bulunan disiplin cezalarına karşı, cezanın ilgilisine tebliğ edildiği tarihi izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılması mümkündür.
Görevden ayrılan memur hakkında disiplin cezası verilebilir mi?
Fiilin işlendiği tarihte memur olanlar hakkında; emeklilik, istifa, memurluktan çekilmiş sayılma veya çıkarma halleri soruşturma yapılmasına ve ceza tesisine engel değildir.
Memura savunma yapması için ne kadar süre verilmelidir?
İsnat edilen eylemlere ilişkin yazılı bilgilendirme yapılmalı ve memura yedi günden az olmamak üzere makul bir savunma süresi tanınmalıdır.
Disiplin cezasına karşı iptal davası açma süresi kaç gündür?
Disiplin cezasının ilgilisine tebliğ edildiği tarihi takip eden günden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde dava açılmalıdır.
Soruşturma raporuna karşı doğrudan iptal davası açılabilir mi?
Hayır. Soruşturma raporu kesin ve yürütülebilir nitelikte bir işlem olmadığından doğrudan dava konusu edilemez; iptal davası ancak soruşturma sonucunda tesis edilen disiplin cezasına karşı açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy