Nişanlanmanın Hukuki Niteliği ve Evlenmeye Zorlama Yasağı
Nişanlanma; aralarında evlenmeye engel yasal durum bulunmayan, evli olmayan bir kadın ve erkeğin ileride evlenmek amacıyla yaptıkları, herhangi bir geçerlilik şekline bağlı olmayan rızai bir sözleşmedir. Türk Medeni Kanunu m. 119 uyarınca nişanlılık, taraflara evlenmeye zorlamak için dava açma hakkı tanımaz. Evlenmekten kaçınma hâli için öngörülen cayma tazminatı veya ceza şartı dava edilemez; ayrıca evlenmeden kaçınma hâli için yapılmış olan fiilî ödemeler de geri istenemez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 119Kaynağı aç
Nişanın Sona Ermesinden Doğan Talep Hakları
Nişanın bozulmasından dolayı talep edilebilecek haklar ve açılabilecek davalar; evlenme amacıyla yapılan harcamalar ve katlanılan maddi fedakârlıklardan doğan maddi tazminat, nişanın bozulmasına neden olan olaylardan dolayı kişilik haklarına saldırıdan doğan manevi tazminat ve nişan hediyelerinin geri verilmesi davalarıyla sınırlıdır. Bunların dışında nişanın bozulmasına dayalı başkaca bir talep ileri sürülemez.
Nişanın Bozulması Nedeniyle Maddi Tazminat Davası
Maddi tazminata hak kazanılabilmesi için nişanlılardan birinin haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozmuş olması veya nişanın taraflardan birine yükletilebilen bir sebeple bozulmuş bulunması gerekir. Hangi durumların nişanın bozulmasında haklı neden teşkil edeceği kanunda tek tek sayılmamış, haklı nedenin takdiri somut olayın özelliklerine göre hâkime bırakılmıştır. Kusuru olan taraf; diğer tarafa dürüstlük kuralları çerçevesinde evlenme amacıyla yaptığı harcamalar, katlandığı maddi fedakârlıklar ve nişan giderleri karşılığında uygun bir tazminat ödemekle yükümlüdür.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 120Kaynağı aç
Nişanın haksız bozulması hâlinde hükmedilecek maddi tazminat tam bir tazmin niteliğinde olmayıp, iyiniyetle evlenme amacıyla yapılan masraflara karşılık tarafların durumuna uygun bir tazminattır. Nişanlanmanın duyurulması amacıyla yapılan toplantıda çalgıcılara ve çalgıcıları getiren vasıtaya ödenen para gibi giderler, nikâhın icra olunacağı kanaatiyle yapılmış harcamalardan sayılmadığından maddi tazminat kapsamında talep edilemez.
Evli bir kişinin nişanlanması hukuken mümkün değildir. Taraflardan birinin evli olduğunu gizleyerek nişanlanması ve diğer tarafın durumu sonradan öğrenerek nişanı bozması hâlinde, durumu öğrenen taraf nişanı haklı sebeple bozmuş sayılarak maddi tazminat talebine hak kazanır. Bununla birlikte, tazminat istemeye hakkı olan tarafın ana ve babası veya onlar gibi davranan kimseler de aynı koşullar altında evlenme amacıyla dürüstlük kuralları çerçevesinde yaptıkları harcamalar için kusurlu taraftan uygun bir tazminat isteyebilirler.
Kişilik Haklarının Korunması ve Manevi Tazminat
Türk Medeni Kanunu m. 121 uyarınca, nişanın bozulması yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini talep edebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 121Kaynağı aç
Nişan Hediyelerinin İadesi Davası
Türk Medeni Kanunu m. 122 uyarınca nişanlılık evlilik dışında bir sebeple son bulursa, nişanlıların birbirine ya da ana ve babalar ile onlar gibi davrananların diğer tarafa verdiği mutat dışı hediyelerin iadesi talep edilebilir. Giyilmekle veya kullanılmakla eskiyen yahut tüketilen giysiler, makyaj malzemeleri ile el öpme parası gibi alışılmış hediyeler ise iade kapsamının dışında kalır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 122Kaynağı aç
Geri verilmesi istenen hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır. Bu iade, hediyeyi verenin malvarlığındaki noksana göre değil, alanın malvarlığında iade zamanında mevcut olan fazlalığa göre belirlenir. Mahkemenin iadesine karar verdiği nişan hediyeleri, bilirkişi raporuna basit bir atıfla yetinilmeksizin tereddütsüz şekilde kalem kalem ve dava tarihindeki değerleri gösterilerek açıkça hükümde yer almalıdır.
Nişanlıların fiilen evlenmiş olmaları hâlinde nişan hediyelerinin iadesi talep edilemez. Evlenmenin gerçekleşmesi durumunda hediyeler elden bağışlama hükümleri gereğince alanın malvarlığına geçer.
Zamanaşımı Süresi
Türk Medeni Kanunu m. 123 uyarınca nişanlılığın sona ermesinden doğan tüm dava hakları, sona ermenin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Maddi tazminat, manevi tazminat ve hediyelerin geri verilmesi talepleri bu süreye tabidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 123Kaynağı aç
Nişan bozulduğunda hangi masraflar maddi tazminat olarak talep edilebilir?
Kusuru olmayan taraf; evlenme amacıyla yaptığı harcamaları, nişan giderlerini ve katlandığı maddi fedakârlıkları dürüstlük kuralı çerçevesinde talep edebilir. Ancak nişanı duyurmak için yapılan toplantı ve çalgıcı masrafları nikâh kanaatiyle yapılan giderlerden sayılmadığı için talep edilemez.
Nişanın bozulması hâlinde hangi hediyeler geri istenebilir?
Nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona erdiğinde yalnızca alışılmışın dışındaki hediyeler verenler tarafından geri istenebilir. Eskiyen giysiler, makyaj takımları ve el öpme parası gibi mutat hediyeler iade edilmez.
Evlenmekten vazgeçen taraftan cezai şart talep edilebilir mi?
Hayır, Türk Medeni Kanunu m. 119 uyarınca evlenmekten kaçınma hâli için kararlaştırılan cayma tazminatı veya cezai şart dava yoluyla istenemez; ayrıca bu kapsamda yapılmış fiilî ödemeler de geri talep edilemez.
Nişanın bozulmasından doğan davalar ne kadar sürede açılmalıdır?
Nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları, Türk Medeni Kanunu m. 123 uyarınca sona ermenin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Nişanlıların anne ve babası yaptıkları harcamalar için tazminat isteyebilir mi?
Evet, tazminat istemeye hakkı olan tarafın ana ve babası veya onlar gibi davranan kimseler de aynı koşullar altında evlenme amacıyla dürüstlük kuralları çerçevesinde yaptıkları harcamalar için kusurlu taraftan uygun bir tazminat isteyebilirler.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy