Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Hakkındaki New York Sözleşmesi, 10 Haziran 1958 tarihinde akdedilmiştir. Sözleşme temel olarak tahkim sözleşmelerinin tanınması ve tenfizi ile yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizi olmak üzere iki ana alanı düzenler.
Tarihsel Gelişim ve Uluslararası Tahkime Etkisi
New York Sözleşmesi kabul edilmeden önce tahkim sözleşmelerinin ve yabancı hakem kararlarının geçerliliği ile tenfizi, 1923 tarihli Tahkim Şartları Hakkında Cenevre Protokolü ve 1927 tarihli Yabancı Hakem Kararlarının Tenfizine dair Cenevre Sözleşmesi kurallarına göre yürütülmekteydi. New York Sözleşmesi madde VII(2) uyarınca, akit devletlerin bu sözleşmeyle bağlı olmaları durumunda ve bu bağlılığın kapsamı ölçüsünde Cenevre anlaşmaları taraflar arasında hukuki etki doğurmaz.
New York Sözleşmesi uluslararası tahkim mevzuatının gelişiminde belirleyici rol oynamış, UNCITRAL Model Kanunu ve UNCITRAL Tahkim Kuralları için temel bir model oluşturmuştur. Türkiye'de yürürlükte bulunan 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu da söz konusu Model Kanun esas alınarak düzenlenmiştir.
Tahkim Anlaşmalarında Şekil Şartı ve Azami Kriterler
Sözleşmenin 2. maddesi, geçerli bir tahkim anlaşması için azami koşulları tesis eder. Bu düzenleme uyarınca taraf devletlerin ulusal mevzuatları, tahkim anlaşmalarının geçerliliği bakımından New York Sözleşmesi'nde öngörülenden daha katı gereklilikler koyamaz.
Sözleşme madde II kapsamında tahkim sözleşmelerinin yazılı şekilde yapılması şart koşulmuştur. Bu yazılılık tanımı, bir ana sözleşmede yer alan tahkim şartını veya bağımsız bir tahkim anlaşmasını kapsar. İlgili hükmün ikinci fıkrası uyarınca, taraflarca imzalanmış anlaşmalar ile karşılıklı olarak gönderilen mektup veya telgraflarda yer alan mutabakatlar yazılılık şartını karşılar. Madde II(2)'deki şekil koşullarını taşıyan bir tahkim anlaşması, taraf devletin iç tahkim mevzuatında daha ağır bir şekil kuralı bulunsa dahi mahkemelerce geçerli kabul edilerek uygulanır.
Yargısal uygulamada yazılılık koşulu bakımından taraf iradesi ön planda tutulabilmekte ve tahkim şartının sözleşmenin bir parçasını oluşturduğu durumlarda ayrıca imza taşınması zorunlu görülmeyerek kural geniş yorumlanabilmektedir.
Tanıma ve Tenfiz Rejimi ile İstenen Belgeler
New York Sözleşmesi madde III gereğince, sözleşme alanına giren yabancı hakem kararlarının tanınması ve icrası için taraf devletlerin milli hakem kararlarına kıyasla daha ağır koşullar getirmesi veya daha yüksek yargı harçları talep etmesi engellenmiştir.
Yabancı bir hakem kararının tenfizini talep eden tarafın mahkemeye sunması gereken belgeler Sözleşme madde IV kapsamında düzenlenmiştir. Buna göre tenfiz talebinde bulunan tarafın hakem kararının usulünce tasdik edilmiş aslını ya da aslına uygunluğunu tevsik eden suretini ve madde II kapsamındaki tahkim anlaşmasının aslını veya onaylı suretini sunması, gerektiğinde bunların çevirilerini ibraz etmesi yeterlidir.
Bununla birlikte New York Sözleşmesi madde VII(1) hükmü uyarınca, tanıma ve tenfiz konusunda hak sahibine daha avantajlı imkanlar tanıyan yerel hukuk rejimlerine öncelik tanınmaktadır. Bu durum taraf devletlerin iç hukuk düzenlemelerine bağlı olarak uygulama farklılıklarının ortaya çıkmasına zemin hazırlar.
Tenfiz İsteminin Reddi Sebepleri
New York Sözleşmesi madde V, tenfiz talebinin ulusal mahkemelerce reddedilebileceği sınırlı halleri hükme bağlar. Tahkim sözleşmesinin geçersiz olması, tarafların tahkim anlaşmasını akdetme ehliyetinden yoksun bulunması, aleyhine karar verilen tarafın hakem tayininden veya yargılama sürecinden usulünce haberdar edilmemesi sebebiyle davasını ve savunmasını hakem heyetine sunamaması ret sebepleri arasında yer alır.
New York Sözleşmesi ne zaman imzalanmıştır?
Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Hakkındaki New York Sözleşmesi 10 Haziran 1958 tarihinde akdedilmiştir.
Tenfiz başvurusunda hangi belgelerin sunulması gerekir?
Sözleşme madde IV uyarınca, usulüne uygun şekilde tasdik edilmiş hakem kararı aslı veya aslına uygun sureti ile tahkim anlaşmasının aslı veya onaylı suretinin (ve gerekliyse çevirilerinin) sunulması yeterlidir.
Ulusal yasalar tahkim sözleşmesi için daha ağır şekil şartı getirebilir mi?
Hayır; New York Sözleşmesi madde II tahkim anlaşmaları bakımından azami şartları belirlediğinden ulusal kanunlar uyarınca daha katı koşullar uygulanamaz.
Yabancı hakem kararlarına milli kararlardan daha ağır şart uygulanabilir mi?
Hayır; New York Sözleşmesi madde III gereğince yabancı hakem kararlarının tanınması ve icrası için milli hakem kararlarına oranla daha ağır şartlar öngörülemez ve daha yüksek adli harç alınamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy