Zaman Bakımından Uygulama ve Genel Çerçeve
Milletlerarası Ticaret Odası Tahkim Kuralları, 1 Ocak 2021 tarihinden itibaren başvurulan tahkim davalarında uygulama alanı bulur. Bu tarihten önce başvurulan tahkim davaları ise 2017 Tahkim Kuralları hükümlerine tabidir.
Üçüncü Kişilerin Davaya Katılması ve Davaların Birleştirilmesi
MTO Tahkim Kuralları m. 7(5) uyarınca hakem kurulu, atanmasından veya kabul edilmesinden sonra yapılan davaya katılma taleplerine karar verebilir. Bu usulde dâhil edilen tarafın hakem kurulunu ve Görev Belgesi'ni kabul etmesi şarttır. Hakem kurulu davaya dâhil etme talebini karara bağlarken m. 7 kapsamında dâhil edilen taraf üzerindeki yetkisini, talebin zamanlamasını, olası çıkar çatışmalarını ve dâhil edilen tarafın yargılama üzerindeki etkisini dikkate alabilir.
Tahkim davalarının birleştirilmesinde iki ayrı usul düzenlenmiştir. MTO Tahkim Kuralları m. 10(b) uyarınca tahkimdeki tüm taleplerin aynı tahkim anlaşması veya anlaşmaları kapsamında yapılması halinde, yapılan talep üzerine Divan iki veya daha fazla tahkimi tek bir tahkim altında birleştirebilir. Taleplerin aynı tahkim anlaşması veya anlaşmaları kapsamında yapılmaması halinde ise m. 10(c) gereğince, tarafların aynı olması, uyuşmazlıkların aynı hukuki ilişkiye bağlı olarak ortaya çıkması ve Divan'ın tahkim anlaşmalarını birbiriyle uyumlu bulması şartıyla davalar birleştirilebilir.
Hakem Kurulunun Belirlenmesi ve Taraf Temsili
MTO Tahkim Kuralları m. 12 hükmü, Divan'a hakem kurulunun üç üyesini de atama takdir yetkisi tanımaktadır. Bu düzenleme istisnai durumlarda ve hakem kararının geçerliliğini etkileyebilecek eşitsizlik ve haksızlıklardan kaçınmak amacıyla işletilir.
Tahkim sürecinde taraflar, temsilcilerinde herhangi bir değişiklik meydana geldiğinde durumu MTO Tahkim Kuralları m. 17(1) gereğince Sekretarya'ya, hakem kuruluna ve diğer taraflara derhal bildirmekle yükümlüdür. Bildirilen temsilci değişikliği karşısında hakem kurulu, m. 17(2) çerçevesinde çıkar çatışmalarını önlemek amacıyla yeni taraf temsilcisini tamamen veya kısmen yargılama dışında tutma yetkisine sahiptir.
Üçüncü Kişi Finansmanı ve Tebligat Esasları
Tahkim yargılamasında şeffaflığı sağlamak üzere getirilen MTO Tahkim Kuralları m. 11(7) uyarınca, iddia veya savunmaların finansmanı için bir anlaşmaya giren ve tahkimin sonucunda ekonomik menfaati bulunan dava dışı tarafın varlığı ve kimliği, taraflarca Sekretarya'ya, hakem kuruluna ve diğer taraflara derhal bildirilmelidir.
Evrak gönderiminde ise basılı nüsha sunma zorunluluğu esnetilmiştir. MTO Tahkim Kuralları m. 3(1) uyarınca belgelerin gönderilmesi esası kabul edilmiş, basılı nüsha istenip istenmeyeceği hususu taraflara ve hakem kuruluna bırakılmıştır. Bununla birlikte m. 4 ve 5 çerçevesinde taraflar makbuz karşılığında teslim, kayıtlı posta veya kurye seçeneklerinden birini tercih ederek her bir taraf, hakem kurulu ve Sekretarya için gerekli nüshaları sunar.
Duruşmalar ve Seri Tahkim Düzenlemesi
Yargılamanın yürütülmesinde hakem kurulları, MTO Tahkim Kuralları m. 26(1) gereğince duruşmanın fiziksel katılımla mı yoksa uzaktan mı yapılacağına taraflara danışarak karar verebilir.
Uyuşmazlıkların hızlandırılmış usulle karara bağlanmasını hedefleyen Seri Tahkim Kuralları bakımından geçerli olan parasal sınır, 1 Ocak 2021 tarihinde veya sonrasında yapılan tahkim anlaşmaları için 3 milyon ABD Dolarına yükseltilmiştir.
Yatırım Tahkimi Kuralları ve Ek Karar Usulü
Yatırım uyuşmazlıklarına ilişkin olarak MTO Tahkim Kuralları m. 13(6) uyarınca taraflar aksini kararlaştırmadıkça hiçbir hakem taraflardan biriyle aynı vatandaşlığa sahip olamaz. Ayrıca tahkim talebinin dayandığı tahkim anlaşması uluslararası bir yatırım sözleşmesinden doğmaktaysa, m. 29(6)(c) düzenlemesi gereğince Acil Durum Hakemi Kuralları uygulanmaz.
Yargılama sırasında ileri sürülen ancak nihai kararda yer verilmeyen iddialar için m. 36(3) kapsamında taraflardan birinin başvurusu üzerine hakem kurulunca ek karar verilebilir. Bu başvuruda karşı taraf 30 gün içinde yorumlarını iletebilir. Hakem kurulu, diğer tarafın görüş bildirmesi için tanınan sürenin sona ermesini izleyen 30 gün içinde veya Divan tarafından kararlaştırılan bir süre içinde başvuruya ilişkin karar taslağını Divan'a sunar.
2021 MTO Tahkim Kuralları hangi başvurulara uygulanır?
Bu kurallar, 1 Ocak 2021 tarihinden itibaren başvurulan tahkim davalarında geçerlidir; bu tarihten önce başvurulan davalar ise 2017 Tahkim Kuralları'na tabidir.
Hakem kurulu oluştuktan sonra davaya yeni taraf katılabilir mi?
Hakem kurulunun atanmasından veya kabul edilmesinden sonra yapılan katılma taleplerine kurul karar verebilir; dâhil edilen tarafın hakem kurulunu ve Görev Belgesi'ni kabul etmesi şarttır.
Tahkim davalarının birleştirilmesi nasıl talep edilir?
Taleplerin aynı tahkim anlaşması kapsamında olması halinde veya talepler farklı anlaşmalarda bulunsa dahi taraflar aynı, hukuki ilişki aynı ve anlaşmalar uyumlu ise Divan tahkim davalarını birleştirebilir.
Üçüncü kişi finansmanında bildirim yükümlülüğü nedir?
İddia veya savunmaların finansmanı için anlaşma yapan ve tahkim sonucunda ekonomik menfaati bulunan dava dışı üçüncü kişinin varlığı ve kimliği derhal Sekretarya'ya, hakem kuruluna ve diğer taraflara bildirilmelidir.
Kararda hükme bağlanmayan iddialar için ek karar süresi nedir?
Kararda yer verilmeyen iddialara karşı taraf 30 gün içinde görüş sunabilir; hakem kurulu bu sürenin bitiminden itibaren 30 gün içinde karar taslağını Divan'a iletir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy