Basketbol Tahkim Mahkemesinin Görev Alanı ve Yetki Esasları
Basketbol Tahkim Mahkemesi, profesyonel basketbol camiasında kulüpler, basketbolcular ve menajerler arasında ortaya çıkan uyuşmazlıkların hızlı ve masrafsız şekilde çözümlenmesi amacıyla teşkil edilmiştir. FIBA Genel Statüsü m. 33/1, FIBA İç Yönetmelik Bölüm 8 para. 320 ve tahkim kuralları uyarınca; FIBA'nın kendisinin, bölgelerinin ve ilgili organlarının doğrudan taraf olduğu uyuşmazlıklarda mahkemenin yetkisi bulunmamaktadır.
Mahkeme basketbol uyuşmazlıklarında zorunlu bir tahkim mercii değildir. Yargılama yoluna başvurulması tarafların aralarındaki yazılı bir tahkim anlaşmasına dayanır. Hakem, tahkim kurallarının somut uyuşmazlığa uygulanabilir olmadığına kanaat getirmesi durumunda yargılama boyunca her zaman davayı reddedebilir. Hakem ayrıca tahkim sözleşmesinin varlığına, kapsamına veya geçerliliğine ilişkin herhangi bir itiraz dahil olmak üzere kendi yetkisi hakkında karar verebilir.
Tahkim Yeri, Uygulanacak Usul Hukuku ve Yargılama Dili
Duruşmanın nerede yapıldığından bağımsız olarak tahkim yeri İsviçre'dir. Tahkim yargılamaları, tarafların yerleşim yerleri neresi olursa olsun, İsviçre Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu'nun uluslararası tahkim kurallarını düzenleyen 12. Bölümünde yer alan kurallar uyarınca yürütülür.
Yargılamada çalışma dili İngilizcedir. Hakem, taraflarla görüşerek yargılamanın başka bir dilde yürütülmesine karar verebilir. Hakem tarafından aksi kararlaştırılmadığı müddetçe İngilizce dışında herhangi bir dilde sunulacak belgelerin onaylı İngilizce tercümelerinin de sunulması gerekir. Taraflar yargılama nezdinde bir hukuk danışmanı veya kendi seçtikleri herhangi bir üçüncü kişi tarafından temsil edilebilir.
Hakemin Atanması, Reddi ve Usuli İtirazların İleri Sürülmesi
Mahkeme nezdindeki tüm uyuşmazlıklar tek hakem tarafından karara bağlanır. Hakem, tahkim başvuru dilekçesinin mahkeme sekretaryası veya FIBA tarafından tebellüğ olunduğu tarihteki kapalı hakem listesinden mahkeme başkanı tarafından rotasyona tabi olarak seçilir. Görevlendirilen hakemin müsait olmaması, istifa etmesi, reddedilmesi veya atamayı reddetmesi hâlinde mahkeme başkanı bir sonraki müsait hakemi atar.
Hakemin bağımsızlığı veya tarafsızlığı hakkında yerinde şüphelerin bulunması durumunda ret talebinin, talepte bulunan tarafın ret sebebini öğrenmesinden itibaren 7 gün içerisinde yapılması zorunludur. Hakemin reddi talepleri münhasıran mahkeme başkanı tarafından karara bağlanır.
Yargılama safhasında hakemin herhangi bir talimatına, yargılama şekline, usul kurallarına veya bu kuralların herhangi bir hükmüne aykırılığa itiraz etmeksizin sürece devam edilmesi durumunda, ilgili tarafın itiraz hakkından feragat ettiği kabul edilir.
Masraflar, Duruşma Usulü ve Tedbir Kararları
Maktu başvuru ücreti davacı tarafından ödenmedikçe tahkim yargılamasına devam edilmez. Mahkeme sekretaryası başvuru ücretinin yatırılması için son bir tarih tayin edebilir; bu süre zarfında ödeme yapılmadığı takdirde tahkim talebi geri çekilmiş kabul edilir. Gider avansı ise kural olarak her iki tarafça eşit biçimde karşılanır; avansın tamamı yatırılmadıkça yargılamaya devam edilmeyeceğinden, taraflardan birinin kendi payını ödememesi hâlinde diğer taraf onun yerine ödeme yapabilir.
Hakem tarafından taraflar ile yapılan görüşmeler neticesinde aksi kararlaştırılmadıkça kural olarak yargılamada duruşma yapılmaz. Duruşma yapılmasına karar verilirse duruşma gizli olarak icra edilir; hakem tarafından karar verilmesi hâlinde duruşmaya video konferans veya telefon ile katılmak mümkündür.
Hakem talep üzerine geçici ve koruyucu tedbir kararı verebileceği gibi, acil durumlarda bu kararı karşı tarafı dinlemeksizin de alabilir. Mahkemeden tedbir talep edilmesi hâlinde, talepte bulunan tarafın ulusal mahkemelerden tedbir talep etme hakkından feragat ettiği kabul edilir.
Uygulanacak Hukuk, Nihai Karar ve Kararların İcrası
Taraflar aksini kararlaştırmadığı takdirde hakem, ulusal veya milletlerarası pozitif hukuk kurallarına dayanmaksızın hakkaniyet ve adalet (ex aequo et bono) çerçevesinde hüküm kurar. Uyuşmazlığın tarafları hakemin bu yetkiyle karar vermesine izin vermemiş ve tatbik edilecek hukuku da tespit etmemişse, hakem somut olaya uygun bulduğu hukuk kurallarını gözeterek dosyayı sonuçlandırır.
Yargılamayı yürüten hakem, tahkim sürecinin ikmali veya gerekçenin yazımına dair gider avansının yatırılması ihtimallerinden sonuncusunu takip eden altı haftayı aşmamak üzere nihai hükmünü açıklar. Aksi yönde bir belirleme bulunmadığı müddetçe kararlar gizli tutulmaz ve mahkeme merkezinde tesis edilmiş kabul edilir. Verilen kararlar, taraflara tebliğ edilmesiyle birlikte nihai ve kesin vasıf kazanır.
Nihai tahkim kararına borçlu tarafça uyulmaması durumunda alacaklı taraf, FIBA İç Yönetmeliği m. 335 kapsamındaki disiplin mekanizmasının işletilmesini talep edebilir. Bu çerçevede FIBA'dan para cezası talep edilebileceği gibi ilgilinin sıfatına göre farklılaşan yaptırımların uygulanması da istenebilir; nitekim karara uymayan tarafın menajer olması durumunda FIBA lisansının, teknik adam olması hâlinde WABC lisansının geri alınması, basketbolcu olması hâlinde uluslararası transfer yasağı ile milli takım veya kulüp düzeyinde uluslararası müsabakalara katılım yasağı, kulüp olması hâlinde ise uluslararası karşılaşmalara katılım engeli ve yeni oyuncu tescil yasağı öngörülmüştür. Bu yaptırımlar FIBA tarafından toplu bir biçimde veya birden fazla kez uygulanabilir.
Kanun Yolu Kısıtlamaları ve İptal Davası
Tahkim kararlarına karşı Spor Tahkim Mahkemesi'ne (CAS) yapılan başvuruların yalnızca kararların icrasını erteleme amacı taşıması gerekçesiyle, 2010 yılında bu kararlara karşı Spor Tahkim Mahkemesi'ne başvuru hakkı kaldırılmıştır.
İsviçre merkezli tahkim niteliği taşıması nedeniyle kararlara karşı iptal mercii İsviçre Federal Mahkemesidir. Kararlara karşı iptal davası yalnızca İsviçre Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu'nun 12. Bölümündeki sınırlı sebeplere dayanılarak açılabilir. Bu nedenler tek hakemin tayininde veya hakem heyetinin oluşumunda usule aykırılık, hakemin yetki konusundaki kararının yanlış olması, hakemin talep edilenden fazlasına veya talep edilen konularda karar vermemiş olması, temel usul kurallarının ihlali veya kamu düzenine aykırılık hallerinden ibarettir.
Tahkim şartı bulunmadan uyuşmazlık Basketbol Tahkim Mahkemesine götürülebilir mi?
Mahkeme zorunlu bir tahkim mercii olmadığından, başvurunun incelenebilmesi için taraflar arasında geçerli yazılı bir tahkim anlaşmasının bulunması şarttır.
Yargılama sırasında Türkçe veya başka dilde belge sunulabilir mi?
Mahkemenin çalışma dili İngilizce olduğundan, hakem aksini kararlaştırmadıkça İngilizce haricindeki dillerde sunulan belgelerin onaylı İngilizce tercümesiyle iletilmesi gerekir.
Verilen tahkim kararlarına karşı hangi kanun yoluna başvurulabilir?
Spor Tahkim Mahkemesi yolu kapalı olup kararlara karşı yalnızca İsviçre Federal Mahkemesi nezdinde, tek hakemin tayininde veya hakem heyetinin oluşumunda usule aykırılık, yetkisizlik, talep aşımı veya talebin incelenmemesi, usul ihlali ve kamu düzenine aykırılık gibi İsviçre Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu'nun 12. Bölümünde tahdidi olarak sayılan gerekçelerle iptal davası açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy