Miras Sözleşmesi Nedir? Vasiyetnameden Farkları Nelerdir?

Miras Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Kapsamı

Miras sözleşmesi, mirasbırakanın malvarlığının tamamını ya da belirli bir kısmını sözleşme tarafına veya üçüncü bir şahsa bırakma borcu altına girmesini sağlayan iki taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur. Tek yanlı bir irade açıklamasıyla serbestçe düzenlenebilen ve mirasbırakan tarafından her vakit tek taraflı olarak geri alınabilen vasiyetnameden farklı olarak, miras sözleşmesi taraflar arasında bağlayıcı bir hukuki münasebet kurar ve kural gereği tek taraflı dönmeye elverişli değildir.

Ehliyet Şartları Bakımından Ayırıcı Ölçütler

Ölüme bağlı tasarrufta bulunacak kimsenin ehliyet durumu tasarrufun türüne göre farklı hükümlere bağlanmıştır. Vasiyetname yapabilmek bakımından ayırt etme gücünü haiz olmak ve on beş yaşını ikmal etmiş bulunmak yeterli görülmektedir. Buna karşılık miras sözleşmesinde tarafların tam fiil ehliyetini taşımaları, yani ayırt etme gücüne sahip olmanın yanında ergin bulunmaları ve kısıtlı olmamaları kanuni bir zorunluluktur.

Türk Medeni Kanunu m. 13 uyarınca yaşının küçüklüğü sebebiyle yahut akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ya da benzer nedenlerle akla uygun hareket etme iktidarından mahrum bulunmayan her fert ayırt etme gücünü taşır. Ancak miras sözleşmesi yapacak mirasbırakanın sadece bu güce sahip olması yetmeyip kısıtlı olmaması ve erginliği tamamlamış bulunması da aranır.

Geçerlilik ve Resmî Şekil Şartları

Miras sözleşmesinin hukuken geçerlilik kazanabilmesi Türk Medeni Kanunu m. 545 çerçevesinde resmî vasiyetname formunda tanzim edilmesine bağlı tutulmuştur. Tarafların irade beyanlarını ve arzularını resmî memura aynı anda bildirmeleri, düzenlenen senedi ise hem resmî görevli memur hem de hazır bulunan iki tanık huzurunda bizzat imzalamaları şarttır.

Mirasbırakanın Tasarruf Serbestisi ve Mirastan Feragat

Miras sözleşmesi akdetmiş olan mirasbırakan, Türk Medeni Kanunu m. 527/2 gereğince sağlığında malvarlığı üzerinde eskisi gibi serbestçe tasarrufta bulunmaya devam edebilir. Ne var ki miras sözleşmesiyle üstlendiği borçla çelişen ölüme bağlı tasarruflarına veya bağışlamalarına karşı ilgililer tarafından itiraz ileri sürülebilmektedir.

Miras sözleşmesi mahiyetinde düzenlenen mirastan feragat sözleşmesinde mirasbırakan, mirasçısıyla bir karşılık elde ederek veya karşılıksız şekilde anlaşabilir. Feragat eden kimse mirasçılık sıfatından mahrum kalır. Türk Medeni Kanunu m. 528 uyarınca bir karşılık karşılığı gerçekleştirilen feragat, sözleşmede tersine bir kayıt bulunmadıkça feragat edenin altsoyu yönünden de hüküm doğurur.

Mirastan feragat sözleşmesi belirli bir kişi lehine akdedilmiş olup da o kimse herhangi bir sebeple mirasçı olamazsa feragat hükümden düşer. Şayet feragat belirli bir şahıs gösterilmeksizin yapılmışsa en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır; bunların herhangi bir sebeple mirasçı olamaması hâlinde de Türk Medeni Kanunu m. 529 gereği feragat yine hükümden düşer.

Sözleşmenin Ortadan Kaldırılması, Dönme ve Sona Erme Hâlleri

Miras sözleşmesi Türk Medeni Kanunu m. 546 doğrultusunda tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabilir. Bunun yanında mirasçı atanan veya lehine belirli mal bırakılan kişinin, sözleşmenin kuruluşundan sonra mirasbırakana karşı mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan bir eylemde bulunduğu anlaşılırsa mirasbırakan sözleşmeyi vasiyetnamelere özgü kanuni şekillerden biriyle tek taraflı olarak da feshedebilir.

Miras sözleşmesi gereğince sağlararası edim talebinde bulunma yetkisi taşıyan taraf, edimlerin sözleşme şartlarına uygun biçimde ifa edilmemesi veya güvenceye bağlanmaması vaziyetinde Türk Medeni Kanunu m. 547 uyarınca borçlar hukuku kaidelerine dayanarak sözleşmeden dönebilir.

Mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan kişi mirasbırakanın vefatı esnasında sağ değilse miras sözleşmesi kendiliğinden ortadan kalkar. Mirasbırakandan önce vefat eden kişinin mirasçıları, aksi kararlaştırılmadıkça, ölüme bağlı tasarrufta bulunandan miras sözleşmesi uyarınca elde ettiği ölüm tarihindeki zenginleşmeyi geri isteyebilirler.

Boşanmanın Etkisi, Tenkis ve İptal Davaları

Evlilik birliğinin boşanmayla nihayete ermesi ölüme bağlı tasarrufları etkiler. Türk Medeni Kanunu m. 181/1 hükmü gereğince boşanan eşler birbirlerinin yasal mirasçısı olamayacakları gibi, boşanma tarihinden evvel yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla edinilen hakları da aksi tasarruftan anlaşılmadıkça yitirirler. Boşanma davası devam ederken eşlerden birinin vefatı durumunda mirasçılardan birinin davayı sürdürmesi ve diğer eşin kusurunun kanıtlanması hâlinde de sağ kalan eş miras hakkını ve tasarrufla sağlanan menfaatlerini kaybeder.

Miras sözleşmesinin saklı payları ihlal etmesi sözleşmeyi baştan hükümsüz kılmaz; sözleşme geçerliliğini korur. Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini Türk Medeni Kanunu m. 560 uyarınca dava edebilirler. Yasal mirasçıların paylarına ilişkin olarak tasarrufta yer alan kurallar, mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu anlaşılmadıkça sadece paylaştırma kuralları sayılır. Miras sözleşmesinin iptali davası ise iptal sebebinin ve sözleşmenin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde mirasın açıldığı tarihten itibaren 10 yıl içinde asliye hukuk mahkemesinde açılmalıdır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy