Miras sözleşmesi, bir kimsenin ölümünden sonra malvarlığının nasıl intikal edeceğine ilişkin iradesini tek taraflı bir beyan yerine karşı tarafla anlaşarak kurduğu iki taraflı bir ölüme bağlı tasarruf türüdür. Miras sözleşmesi bünyesinde anlaşma unsuru barındırdığından, mirasbırakanın sonradan tek başına sözleşmeden cayabilmesi vasiyetnameye kıyasla çok daha sınırlı ve tartışmalıdır.
Miras Sözleşmesinin Ehliyet ve Şekil Koşulları
Miras sözleşmesi yapacak kişinin ayırt etme gücüne sahip olması, ergin olması ve kısıtlı bulunmaması şarttır.
Miras sözleşmesi resmî memur huzurunda ve iki tanığın katılımıyla resmî usule uygun olarak düzenlenir. Miras hukukunda tanık seçiminde yakın akrabalık ilişkileri risk oluşturabileceğinden, tanıkların tamamen bağımsız ve usule uygun kişilerden seçilmesi ileride ileri sürülebilecek şekil eksikliği ve iptal iddialarını zayıflatır.
Olumlu ve Olumsuz Miras Sözleşmesi Türleri
Olumlu miras sözleşmesinde mirasbırakan, ölümünden sonra sonuç doğuracak kazandırmalar öngörür. Bu kapsamda bir kimse mirasçı olarak atanabilir; belirli bir taşınmaz, araç, şirket payı veya banka hesabı belirli bir kişiye bırakılabilir. Sözleşmede şarta bağlı kazandırmalar kurulabileceği gibi bakım yükümlülüğü veya borç ödenmesi şeklinde yüklemeler de kararlaştırılabilir.
Olumsuz miras sözleşmesi niteliğindeki mirastan feragat sözleşmesinde ise mirasçı, gelecekte doğacak miras hakkından kısmen veya tamamen vazgeçebilir. Feragat işlemi herhangi bir karşılık alınmaksızın ivazsız yapılabileceği gibi; para, taşınmaz, şirket payı, borcun üstlenilmesi veya bakım taahhüdü gibi bir edim karşılığında ivazlı olarak da kurulabilir. Mirastan feragatin feragat edenin altsoyu bakımından sonuç doğurup doğurmayacağı ise sözleşme kurgusuna göre değişiklik gösterebilir.
Tasarruf Yetkisi, Tenkis Sınırı ve İptal Sebepleri
Mirasbırakan kural olarak sağlığında malvarlığı üzerinde tasarruf yetkisini korur. Bununla birlikte sözleşmenin amacının boşa düşmesi ihtimaline ve sözleşme konusu malın elden çıkarılması senaryosuna karşı, metinde ikame değer veya bedel ve tazminat hükümleri kararlaştırılabilir.
Miras sözleşmeleri tarafların mutabakatına dayansa dahi saklı pay rejimi, tenkis mekanizması, iptal sebepleri ve şekil şartlarıyla sınırlandırılmıştır. Saklı payların ihlali halinde gündeme gelen tenkis mekanizması, çoğu zaman sözleşmenin tamamen iptali değil, kazandırmanın belli ölçüde azaltılması sonucunu doğurur.
Miras sözleşmeleri; ayırt etme gücünün bulunmadığı veya azaldığı yönündeki ehliyetsizlik iddiası, yanılma, aldatma veya korkutma gibi irade sakatlıkları, resmî usule ve tanıklara uyulmamasını içeren şekil bozukluğu ile sözleşme içeriğinin hukuka veya ahlaka aykırı olması nedenleriyle iptal davasına konu edilebilir. Edim içeren ivazlı sözleşmelerde karşı tarafın borcunu yerine getirmemesi halinde ise sözleşmeden dönme ve sözleşmenin sonlandırılmasına ilişkin hukuki tartışmalar ortaya çıkar.
Miras Sözleşmesinin Tercih Edildiği Durumlar
Miras sözleşmesi; özellikle taraflar arasında uzlaşma zemini bulunan, malvarlığı planlamasının hesapla kurulabildiği durumlarda, aile şirketlerinin bölünmesini önlemek, karma aile yapılarında veya ikinci evliliklerde denge kurmak, geçmişte yapılmış bağışları dengelemek ya da bakım ve emek karşılığı kazanım sağlamak amacıyla tercih edilir.
Buna karşılık mirasbırakanın tasarrufları konusunda sık fikir değiştirdiği, aile dinamiğinin oynak ve uzlaşma zemininin zayıf olduğu, ehliyet tartışması riskinin yüksek bulunduğu, saklı pay dengesinin sağlanamadığı veya tarafların sözleşme disiplinine uymayacağının öngörüldüğü durumlarda miras sözleşmesi yerine daha esnek hukuki araçlar tercih edilebilir.
Miras sözleşmesinden tek taraflı olarak dönülebilir mi?
Miras sözleşmesi bünyesinde anlaşma unsuru barındırdığından mirasbırakanın sonradan tek başına sözleşmeden cayması vasiyetnameye göre çok daha sınırlı ve tartışmalıdır; ivazlı sözleşmelerde ise karşı tarafın borcunu yerine getirmemesi halinde sözleşmeden dönme ve sonlandırma tartışmaları gündeme gelir.
Miras sözleşmesi saklı pay kurallarını etkisiz kılar mı?
Miras sözleşmesi taraflar anlaşmış olsa dahi saklı pay kurallarını ortadan kaldırmaz; saklı pay dengesinin zedelendiği durumlarda tenkis mekanizması işletilerek çoğu zaman tam iptal yerine kazandırmanın belli ölçüde azaltılması sağlanır.
Miras sözleşmesinde tanıkların kimliği neden önemlidir?
Resmî usulde yapılan miras sözleşmesinde tanıkların taraflarla yakın akrabalık bağı taşımaması ve tamamen bağımsız kişilerden seçilmesi, ileride sözleşmeye karşı ileri sürülebilecek şekil bozukluğu ve iptal iddialarını zayıflatması bakımından önem taşır.
Mirastan feragat sözleşmesi altsoyu etkiler mi?
Mirastan feragat sözleşmesinde mirasçı gelecekte doğacak miras hakkından kısmen veya tamamen vazgeçebilir; bu feragatin feragat edenin altsoyu bakımından sonuç doğurup doğurmayacağı ise düzenlenen sözleşmenin kurgusuna göre değişiklik gösterir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy