Mirasbırakanın vefatı ile birlikte tereke malvarlığının kimler arasında ve hangi oranlarda paylaşılacağı, Türk Medeni Kanunu'nda yer alan zümre sistemi ve yasal miras payı kurallarına göre belirlenir. Yasal mirasçılıkta mirasbırakanın birinci derece mirasçıları kendi altsoyudur. Çocuklar mirasta eşit paya sahip olup mirasbırakandan önce vefat etmiş çocukların payı her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoylarına geçer.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 495Kaynağı aç
Yasal Mirasçılıkta Zümre Sistemi ve Mirasçıların Belirlenmesi
Mirasın intikalinde zümre sistemi esas alınır. İlk olarak mirasbırakanın çocukları ve torunlarından oluşan birinci zümre altsoy miras hakkına kavuşur; altsoy hayatta olduğu sürece üstsoya miras geçmez. Altsoyun bulunmaması halinde miras, mirasbırakanın anne, baba ve onların altsoyu olan kardeşler ile yeğenleri kapsayan ikinci zümreye intikal eder. İkinci zümrede de mirasçı bulunmadığı takdirde tereke, büyükanne, büyükbaba ve onların altsoyunu içeren üçüncü zümreye kalır. Hiçbir zümrede mirasçı bulunmaması halinde ise miras Devlete geçer.
Anne karnındaki cenin, miras hakkını sağ doğmak şartıyla elde eder. Mirasbırakan vefat ettiğinde eşi gebe ise mirasın paylaştırılması için doğumun gerçekleşmesi beklenir. Bebeğin sağ doğması halinde geriye dönük olarak ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyeti doğar ve bebek diğer kardeşleri gibi mirasçı olur. Bebeğin ölü doğması durumunda ise hiç miras hakkı kazanmamış sayılır.
Yasal mirasçılık sıfatının doğabilmesi için resmî evlilik bağının bulunması şarttır. Resmî nikah bağı bulunmayan eş yasal mirasçı sıfatıyla terekeden hak talep edemez. Bununla birlikte mirasbırakan sağlığında yapacağı mirasçı atama tasarrufları veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi işlemlerle muayyen mal vasiyetinde bulunarak resmî nikahlı olmayan kişiye pay kazandırabilir.
Sağ Kalan Eşin Miras Payı Oranları
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 499. maddesi uyarınca sağ kalan eşin miras payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre farklılaşmaktadır. Sağ kalan eş mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payı terekenin dörtte biridir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 499Kaynağı aç
Sağ kalan eş mirasbırakanın ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olursa miras payı terekenin yarısı olarak gerçekleşir. Eşin mirasbırakanın büyük ana ve büyük babaları ile onların çocuklarıyla birlikte mirasçı olması durumunda miras payı terekenin dörtte üçüdür; bu zümrede de kimsenin bulunmaması halinde ise mirasın tamamı sağ kalan eşe kalır.
Mirasçıların Saklı Pay Oranları
Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarıyla dahi ihlal edemeyeceği saklı paylar, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre mirasbırakanın altsoyunun saklı payı, yasal miras payının yarısıdır. Ana ve babadan her birinin saklı payı ise kendi yasal miras paylarının dörtte biridir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 506Kaynağı aç
Sağ kalan eşin saklı payı; altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması durumunda yasal miras payının tamamı, bu zümreler dışındaki hâllerde ise yasal miras payının dörtte üçü oranındadır.
Mirasın Paylaşılması ve Paylaşma Sözleşmesi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 676. maddesi gereğince mirasçılar arasında payların oluşturulması ve fiilen alınması ya da aralarında yapacakları paylaşma sözleşmesi mirasçıları bağlar. Mirasçılar paylaşma sözleşmesi ile tereke mallarının tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetini miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürmeyi de kararlaştırabilirler. Miras paylaşma sözleşmesinin geçerliliği ise yazılı şekilde yapılması şartına bağlıdır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 676Kaynağı aç
Atanmış mirasçıların veraset ilamı talep edebilmesi usulü bakımından, atanmış mirasçılık sıfatına karşı kanuni bir aylık itiraz süresi içinde itiraz edilmemiş olması zorunludur.
Miras Paylaşımında Yetkili Mahkeme
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 576. maddesi uyarınca miras, malvarlığının tamamı için mirasbırakanın yerleşim yerinde açılır. Mirasbırakanın tasarruflarının iptali, tenkisi, mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davaları da mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde görülür.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 576Kaynağı aç
Mirastan Mal Kaçırma ve Muris Muvazaası İddiası
Mirasbırakanın mirasçılarını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazını tapuda görünüşte satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle devretmesi halinde muris muvazaası nedeniyle tapu iptal ve tescil davası açılabilir. Görünürdeki sözleşme tarafların gerçek iradesine uymadığı, asıl iradeyi oluşturan gizli bağış sözleşmesi de kanunun öngördüğü resmi şekil şartından yoksun bulunduğu için, saklı pay sahibi olsun ya da olmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar resmi sözleşmenin muvazaa sebebiyle geçersizliğinin tespitini ve buna dayanılarak oluşturulan tapu kaydının iptalini talep edebilirler.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2021/8337, K. 2022/35Kaynağı aç
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/865, K. 2024/293Kaynağı aç
Muris muvazaası davalarında devrin ivazı olan semenin nakit para olması zorunlu olmayıp belirli bir hizmet veya emek de bedel sayılabilir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2021/8337 Esas ve 2022/35 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere, mirasbırakanın gerçek iradesinin tespitinde yörenin gelenekleri, olayların olağan akışı, sözleşmenin yapılmasında haklı ve makul bir nedenin bulunup bulunmadığı, devralanın alım gücü, satış bedeli ile gerçek değer arasındaki fark ve taraflar arasındaki beşeri ilişkiler değerlendirilir.
Mirasbırakanın kendisine uzun süre bakan ve ihtiyaçlarıyla ilgilenen evladına minnet borcunu ödeme saikiyle taşınmaz devretmesi ve terekesinde başkaca azımsanmayacak malvarlığı bırakması durumunda, mal kaçırma kastı bulunmadığından muris muvazaası iddiası kabul görmez. Dava sürecinde muvazaa iddiasıyla birlikte ehliyetsizlik iddiası da ileri sürülmüşse, kamu düzenini ilgilendiren hukuki ehliyetsizlik iddiası Adli Tıp Kurumu incelemesiyle öncelikle incelenir.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2016/10606, K. 2019/6020Kaynağı aç
Ölünceye kadar bakma akdinin geçerliliği bakımından sözleşme tarihinde bakım alacaklısının özel bakım ihtiyacı içinde bulunması zorunlu değildir; bu gereksinimin sonradan doğması veya ölüm öncesi kısa bir süre devam etmesi geçerliliği etkilemez. Ancak bakım borçlusu edimlerini yerine getirmemişse ve asıl amacın mirastan mal kaçırmak olduğu tespit edilirse, işlem ivazlı sayılamaz ve muvazaa sebebiyle geçersiz kabul edilir. Buna karşılık Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2014/21562 Esas ve 2016/8809 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere, bakım borçlusunun görevlerini yerine getirdiği ve mirasbırakanın başkaca taşınmazlarının bulunduğu hallerde temlikin muvazaalı olduğu söylenemez. Bu tür sözleşmelerde muvazaa denetimi yapılırken murisin sözleşme tarihindeki yaşı, fiziki ve genel sağlık durumu, aile ilişkileri, elindeki malvarlığı miktarı ile devredilen malın tüm mamelekine oranı ve makul karşılanabilecek sınırda kalıp kalmadığı göz önünde tutulur.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2014/21562, K. 2016/8809Kaynağı aç
Çocuklar arasında miras paylaşımı eşit mi yapılır?
Evet, Türk Medeni Kanunu'nun 495. maddesi uyarınca mirasbırakanın birinci derece mirasçıları olan çocuklar mirastan eşit pay alırlar.
Miras paylaşma sözleşmesi hangi şekilde yapılmalıdır?
Türk Medeni Kanunu'nun 676. maddesi uyarınca mirasçılar arasındaki paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır.
Sağ kalan eş çocuklarla birlikte mirasçı olursa payı ne kadardır?
Türk Medeni Kanunu'nun 499. maddesine göre sağ kalan eş mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payı terekenin dörtte biridir.
Saklı paylı mirasçılar ve saklı pay oranları nelerdir?
Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesine göre saklı pay; altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babanın her biri için yasal miras payının dörtte biri, sağ kalan eş için ise altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı, diğer durumlarda ise dörtte üçüdür.
Miras paylaşımı ve tenkis davalarında yetkili mahkeme neresidir?
Türk Medeni Kanunu'nun 576. maddesi gereğince mirasın paylaştırılması, tasarrufların iptali, tenkisi ve miras sebebiyle istihkak davalarında yetkili mahkeme mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

