Saklı payının karşılığını alamayan mirasçı, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir. Tenkis davası açma hakkı, saklı payların zedelendiğinin öğrenildiği tarihten başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Her hâlde, vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle de düşer.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 560Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 571Kaynağı aç
Saklı pay oranları
Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesine göre altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısıdır. Ana ve babadan her birinin saklı payı yasal miras payının dörtte biridir. Yasal miras payının hesabı bu oran hükmünde ayrıca gösterilmemiştir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 506Kaynağı aç
Sağ kalan eş için iki ayrı ölçü vardır. Altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde saklı payı yasal miras payının tamamıdır. Diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçüdür.
Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesinin üçüncü bendi, madde metninde mülga olarak gösterilir. Mülga bendin önceki içeriği bu kesitte yer almaz.
Tenkis davasının konusu
Dava, saklı payının karşılığını alamayan mirasçının, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarına yönelir. Bu iki koşul birlikte aranır.
Türk Medeni Kanunu'nun 565. maddesi, maddede gösterilen karşılıksız kazandırmaların ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tâbi olduğunu belirtir. Kapsam, sayılan kazandırmalar ve bunların koşullarıyla sınırlıdır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 565Kaynağı aç
Bu kazandırmaların birinci grubunda, mirasbırakanın mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yaptığı sağlararası kazandırmalar yer alır. Aynı grupta, geri verilmemek kaydıyla altsoya malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yapılan kazandırmalar ile alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi de bulunur.
Tenkisin yapılacağı sıra
Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan yapılır. Bunlar yetmezse sağlararası kazandırmalara geçilir ve en yeni tarihli kazandırmadan en eskiye doğru geriye gidilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 570Kaynağı aç
Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan ölüme bağlı tasarruflar ve sağlararası kazandırmalar bu genel sıradan ayrılarak en son tenkis edilir.
Dava açma süresi ve def'i
Bir yıllık süre, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlar. Öğrenmenin hangi olguyla gerçekleşeceği süre hükmünde ayrıca tanımlanmamıştır.
On yıllık süre her hâlde işler. Vasiyetnamelerde başlangıç açılma tarihi, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihidir.
Bir tasarrufun iptali, kendisinden önceki tasarrufun yürürlüğe girmesini sağlarsa süreler iptal kararının kesinleştiği tarihte işlemeye başlar. Bu başlangıç yalnız bu hâle bağlıdır.
Tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Hüküm bu yolu süre yönünden ayrıca sınırlamaz; her zaman ifadesinin kapsamını da ayrıca açıklamaz.
Mirasçılıktan çıkarmada saklı pay
Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 512Kaynağı aç
Çıkarılan kişi itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat yükü çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer.
Sebebin varlığı ispat edilememişse veya çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir.
Mirasbırakan tasarrufu, çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden yapmışsa çıkarma geçersiz olur. Bu sonuç, sebebin ispat edilememesi veya belirtilmemesi hâlindeki saklı pay dışında yerine getirme sonucundan farklıdır.
Mirasın açıldığı yer ve yetki
Miras, malvarlığının tamamı için mirasbırakanın yerleşim yerinde açılır. Tasarrufların iptali veya tenkisi, mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davaları bu yerleşim yeri mahkemesinde görülür.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 576Kaynağı aç
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 11. maddesi, ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisi davalarında ölenin son yerleşim yeri mahkemesinin kesin yetkili olduğunu düzenler. Aynı bentte terekenin paylaşılması, paylaşma sözleşmesinin geçersizliği, miras sebebiyle istihkak ve mirasçılar arasında terekenin yönetiminden doğan davalar da yer alır. Kesin yetki bu sayılan dava türleriyle sınırlıdır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 11Kaynağı aç
Terekenin kesin paylaşımına kadar mirasçılara karşı açılacak tüm davalarda da ölenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Bu hüküm, kesin paylaşım öncesindeki döneme bağlanmıştır.
Sık sorulan sorular
Tenkis davasını kim açabilir?
Saklı payının karşılığını alamayan mirasçı, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir.
Tenkis davası açma hakkı ne zaman düşer?
Hak, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından on yıl geçmesiyle de düşer.
İptal kararı sürenin başlangıcını değiştirir mi?
Bir tasarrufun iptali önceki tasarrufun yürürlüğe girmesini sağlarsa süreler, iptal kararının kesinleştiği tarihte işlemeye başlar.
Tenkis iddiası def'i olarak ileri sürülebilir mi?
Tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Altsoy ile ana ve babanın saklı payı nedir?
Altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her birinin saklı payı yasal miras payının dörtte biridir.
Sağ kalan eşin saklı payı nasıl belirlenir?
Eş, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamı oranında saklı paya sahiptir. Diğer hâllerde oran yasal miras payının dörtte üçüdür.
Tenkis hangi kazandırmadan başlar?
Saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflar tenkis edilir. Yetmezse en yeni sağlararası kazandırmadan eskiye doğru gidilir; kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılanlar en son sıradadır.
Çıkarma sebebi ispat edilemezse ne olur?
Sebebin varlığı ispat edilemez veya tasarrufta belirtilmezse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Çıkarma, sebep hakkındaki açık bir yanılmaya dayanıyorsa geçersiz olur.
Tenkis davası hangi yer mahkemesinde görülür?
Türk Medeni Kanunu'nun 576. maddesi tenkis davasını mirasın açıldığı yerleşim yeri mahkemesine bağlar. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 11. maddesi ise tenkis davasında ölenin son yerleşim yeri mahkemesini kesin yetkili kabul eder.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy