Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır ve Şartları Nelerdir?

Mirasın İktisabı ve Miras Ortaklığının Kapsamı

Mirasbırakanın vefatı neticesinde terekedeki haklar kanun gereğince kendiliğinden mirasçılara intikal eder. Türk Medenî Kanunu m. 599 kapsamında, mevzuattaki ayrık durumlar saklı tutulmak şartıyla; aynî haklar, alacaklar, malvarlığı değerleri ve zilyetlik mirasçılar tarafından doğrudan iktisap edilirken terekedeki borçlardan ötürü de şahsi sorumluluk doğar.

Atanmış mirasçılar da mirası mirasbırakanın ölümü ile kazanır. Yasal mirasçılar, atanmış mirasçılara düşen mirası kendilerine zilyetlik hükümleri uyarınca teslim etmekle yükümlüdür.

Birden çok mirasçı bulunması durumunda, mirasın geçmesiyle paylaşıma kadar terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir miras ortaklığı meydana gelir. Türk Medenî Kanunu m. 640 hükmünce mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur; sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak kaydıyla terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler.

Miras ortaklığında mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi paylaşmaya kadar bir temsilci atayabilir. Mirasçılardan her biri terekedeki hakların korunmasını isteyebilir ve sağlanan bu korumadan mirasçıların tamamı yararlanır. Bir mirasçının ödemeden aciz hâlinde bulunması durumunda ise diğer mirasçılar, haklarının korunması için gerekli önlemlerin gecikmeksizin alınmasını sulh mahkemesinden talep edebilir.

Mirasın Paylaşılmasını İsteme Hakkı ve Erteleme Koşulları

Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir. Paylaşmanın derhâl yapılması paylaşım konusu malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacak nitelikte ise sulh hâkimi, mirasçılardan birinin istemi üzerine paylaşmanın ertelenmesine karar verebilir.

Türk Medenî Kanunu m. 643 uyarınca mirasın açıldığı tarihte mirasçı olabilecek bir cenin bulunması hâlinde paylaşma doğuma kadar ertelenir. Paylaşmanın ertelendiği bu süreçte ana muhtaç durumda ise doğuma kadar geçim giderlerinin terekeden sağlanmasını talep edebilir.

Rızai Paylaşma ve Miras Payının Devri

Yasal mirasçılar gerek kendi aralarında gerek atanmış mirasçılarla birlikte mirası aynı kurallara göre paylaşır. Aksine bir düzenleme bulunmadıkça mirasçılar paylaşmanın ne şekilde yapılacağını serbestçe kararlaştırabilir. Mirasçılar arasında tanzim edilen paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır.

Mirasbırakan vasiyetname veya miras sözleşmesi düzenleyerek paylaşmanın nasıl yapılacağı ve payların nasıl oluşturulacağı hakkında kurallar koyabilir. Belirlenen bu kurallar, mirasbırakan tarafından kastedilmemiş olan bir eşitsizlik hâlinde payların denkleştirilmesi imkânı saklı kalmak üzere mirasçılar bakımından bağlayıcıdır.

Türk Medenî Kanunu m. 646 gereğince tereke mallarını zilyetliğinde bulunduran veya mirasbırakana karşı borçlu olan mirasçılar, paylaşma esnasında bu durumlara dair eksiksiz bilgi vermekle yükümlüdür.

Türk Medenî Kanunu m. 677 gereğince terekenin tamamı yahut belirli bir kısmı üzerinde miras payının devrine dair mirasçılar arasında akdedilen sözleşmelerin geçerliliği yazılı şekle tabidir. Mirasçının üçüncü şahıslarla yapacağı pay devri sözleşmesinin geçerliliği ise noterlikçe düzenlenmesine bağlıdır. Bu sözleşme üçüncü kişiye taksime katılma yetkisi vermeyip yalnızca paylaşma neticesinde mirasçıya tahsis edilen payın kendisine verilmesini isteme hakkı sağlar.

Dava Şartı Arabuluculuk ve Yargı Yoluyla Paylaşma

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B uyarınca taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Miras paylaşımında anlaşmazlık çıkması hâlinde bu yola başvurulması zorunlu olup anlaşma sağlanması durumunda ayrıca miras paylaşımı davası açılmasına gerek kalmaz.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B uyarınca tarafların anlaşmaya varması hâlinde düzenlenecek anlaşma belgesi, taşınmazla ilgili kanuni sınırlamalar ile usul ve esaslar gözetilerek düzenlenir. Bu belge için icra edilebilirlik şerhinin alınması zorunlu olup şerh, gayrimenkule ilişkin uyuşmazlıklarda taşınmazın bulunduğu mahaldeki, diğer hallerde ise arabulucunun görev yaptığı yerdeki sulh hukuk mahkemesinden talep edilir. Mahkeme belgenin arabuluculuğa, cebri icraya ve taşınmaz sınırlamalarına uygunluğunu denetler; şerh verildikten sonra tescil talebinde bulunulabilir.

Ortaklığın giderilmesine ilişkin miras paylaşımı davasında yetkili merci mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesidir. Türk Medenî Kanunu m. 642 uyarınca her mirasçı tereke mallarının aynen bölüştürülmesini, bunun kabil olmaması halinde satış suretiyle paylaştırılmasını sulh mahkemesinden isteyebilir. Talep üzerine hâkim terekenin tamamını ve malların her birini göz önünde tutarak şartlar elverdiği ölçüde taşınmazların tamamının bir mirasçıya tahsisine karar verebilir; taşınmazlar arasında doğacak değer dengesizlikleri nakden denkleştirme ödemesi yapılarak giderilir.

Evlilik Mal Rejimi ve Şahıs Şirketlerinin Durumu

Miras paylaşımı öncesinde sağ kalan eş yönünden mal rejiminin tasfiyesi gerçekleştirilir. Eşin evlilik boyunca edinilmiş mallar üzerindeki katılma alacağı miras payından bağımsız bir hak niteliğinde olup öncelikle tereke mevcudundan düşülür; ardından kalan kısım üzerinden yasal miras payları tespit edilir. Mirasbırakanın şahıs şirketinin bulunması durumunda ise vefat olgusu şirketi sona erdiren sebepler arasında sayılmakta olup şirketin mirasçılara geçmeyeceği kabul edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy