Babanın vefatı hâlinde miras paylaşımı, mirasçıların kendi aralarında anlaşmasıyla elden ya da bir paylaşma sözleşmesi imzalanması suretiyle gerçekleştirilir. Mirasçıların aralarında uzlaşma sağlayamaması durumunda ise mahkemede paylaşma davası açılarak yargısal paylaşım yoluna başvurulur.
Miras Paylaşımı Öncesinde Yapılması Gereken İntikal İşlemleri
Miras paylaşımından önce intikal işlemlerinin tamamlanması gerekir. Bu süreçte ilk olarak mirasbırakanın ölüm tarihini ve ölüm yeri nüfus müdürlüğünü belirleyen ölüm belgesi temin edilir. Ardından mirasçılık belgesi yani veraset ilamı almak üzere noter veya sulh hukuk mahkemesine başvuru yapılır.
Taşınmaz bulunması hâlinde belediyeden emlak vergisi borcu olup olmadığı araştırılarak varsa ödenir. Veraset ve intikal vergisi ödenip ilişiğin kesildiğine dair belge temin edildikten sonra gerekli belgelerle tapu müdürlüğüne başvurularak taşınmazın tescili istenir. Miras kalan banka hesabı, araç veya diğer taşınır mallar için de ilgili kurumlara başvurularak devir işlemleri yürütülür.
Mirasçılık Belgesinin Alınması ve Sulh Hukuk Mahkemesi Başvurusu
Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Noterden veraset ilamı almak genellikle daha basit ve hızlı bir süreç olmakla birlikte, nüfus kayıtlarında belirsizlikler bulunması veya yabancı uyrukluların söz konusu olması durumunda noterler mirasçılık belgesi düzenleyemez.
Sulh hukuk mahkemesine başvurmak için ise hazırlanan dilekçe ve gerekli belgelerle ilgilinin yaşadığı yerin bağlı olduğu mahkemeye müracaat edilir.
Miras Kalan Terekenin Tespiti Davası
Ölen kişinin bıraktığı mal ve hakların neler olduğunu belirlemek amacıyla yasal mirasçılardan biri veya tümü sulh hukuk mahkemesine başvurarak terekenin tespiti davası açabilir.
Bu dava ölen babanın borçlarını, alacaklarını, banka hesaplarını, menkul ve gayrimenkul mallarını, sigorta ve emeklilik haklarını ve varsa vasiyetnamesini ortaya çıkarmayı amaçlar.
Yasal Mirasçılıkta Zümre Sistemi
Yasal mirasçılık zümre sistemine dayanır. Birinci zümre mirasbırakanın altsoyu yani çocukları ve torunlarıdır; bu grupta çocuklar miras paylarını eşit alır, torunlar ise çocukların payına ortak olur. İkinci zümre mirasbırakanın ana ve babası, kardeşleri ve kardeş çocuklarıdır; bu grupta ana ve baba eşit pay alırken, kardeşler ana ve babanın payına, kardeş çocukları ise kardeşlerin payına ortak olur. Üçüncü zümrede ise büyük ana ve baba, amca, hala, dayı, teyze ve bunların çocukları yer alır.
Sağ Kalan Eşin ve Çocukların Yasal Miras Payı Oranları
Sağ kalan eş kan hısmı olmadığından zümre mirasçısı değildir ve yasal payı birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir. Sağ kalan eş birinci zümreyle birlikte terekenin dörtte birine (1/4), ikinci zümreyle terekenin yarısına (1/2), üçüncü zümreyle ise terekenin dörtte üçüne (3/4) hak kazanır.
Babanın vefat ettiği tarihte hem eş hem de çocuklar hayattaysa, eşe terekeden dörtte bir (1/4) oranında pay ayrılır ve geriye kalan dörtte üçlük (3/4) kısım evlatlar arasında eşit şekilde bölüştürülür. Mirasbırakan vefat ettiğinde eşi sağ değilse, mirasın tamamı çocuklara eşit olarak intikal eder.
Saklı Paylı Mirasçılar ve Saklı Pay Oranları
Mirasbırakanın saklı paylı mirasçıları kanunda sınırlı olarak sayılmıştır. Bu kişiler altsoy (çocuklar, evlatlıklar, torunlar ve onların çocukları), üstsoy (anne ve baba) ve sağ kalan eştir. Yapılan değişiklikle mirasbırakanın kardeşleri saklı paylı mirasçı statüsünden çıkarılmıştır.
Saklı pay oranı altsoy için yasal miras payının yarısıdır (1/2). Mirasbırakanın ana ve babasının her biri için yasal miras payının dörtte biridir (1/4). Sağ kalan eşin saklı payı ise birinci ve ikinci zümre mirasçılarıyla birlikte olması durumunda yasal miras payının tamamı; üçüncü zümreyle birlikte veya tek başına mirasçı olması hâlinde yasal miras payının dörtte üçüdür (3/4).
Anlaşmazlık Hâlinde Mirasın Paylaştırılması Davası
Mirasın paylaşımı mirasçılar arasında iradi şekilde yapılamadığı takdirde mirasçılardan biri paylaşmanın mahkeme tarafından yapılmasını isteyebilir. Her mirasçının açma hakkı bulunan bu dava her zaman talep edilebilir. Paylaşma davasında yetkili ve görevli mahkeme mirasın açıldığı yer sulh hukuk mahkemesidir.
Baba ölünce eş ve çocukların miras payı nasıl dağıtılır?
Sağ kalan eş ile çocuklar birlikte mirasçı olduğunda eşin yasal miras payı terekenin dörtte biridir (1/4); geriye kalan dörtte üçlük (3/4) pay ise tüm çocuklar arasında eşit olarak paylaştırılır. Eş hayatta değilse mirasın tamamı çocuklar arasında eşit bölünür.
Noter hangi durumlarda mirasçılık belgesi veremez?
Nüfus kayıtlarında belirsizlik bulunması veya yabancı uyrukluk unsuru olması hâlinde noter veraset ilamı düzenleyemez; bu durumlarda sulh hukuk mahkemesine başvuru yapılması gerekir.
Ölen babanın kardeşlerinin saklı pay hakkı var mıdır?
Hayır, kanunda yapılan değişiklik ile mirasbırakanın kardeşleri saklı paylı mirasçı olmaktan çıkarılmıştır; saklı pay hakkı altsoya, anne ve babaya ile sağ kalan eşe aittir.
Miras paylaşma davası hangi mahkemede ve ne zaman açılabilir?
Mirasın paylaştırılması davası her zaman talep edilebilir ve davada yetkili ve görevli mahkeme mirasın açıldığı yer sulh hukuk mahkemesidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy