Mirasbırakanın ölümüyle birlikte bankadaki para da dahil olmak üzere tüm malvarlığı hakları, Türk Medeni Kanunu m. 599 uyarınca başka bir işlem gerekmeksizin mirasçılara geçer. Kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını ve diğer malvarlığı haklarını doğrudan kazanır; aynı zamanda mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak da sorumlu olurlar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 599Kaynağı aç
Mirası Bankadan Çekmeden Önce Tamamlanması Gereken Adımlar
Bankaya başvuracak mirasçının öncelikle mirasçılık belgesini, başka bir deyişle veraset ilamını edinmesi gerekir. Bu belge noter veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Uygulamada bankalar bu belgenin yanı sıra vergi dairesinden alınan ilişiksizlik yazısını da talep etmektedir; ilişiksizlik yazısı ise kural olarak veraset ve intikal vergisine ilişkin ödeme tamamlandıktan sonra düzenlenmektedir.
Veraset ve intikal vergisi matrahının hesabında esas alınması gereken tutarın mirasbırakanın vefat tarihindeki hesap bakiyesi olduğu, vefat tarihinden sonra hesaba yatan kira, emekli maaşı veya faiz gibi kalemlerin bu matraha dahil edilmemesi gerektiği değerlendirilmektedir. Matrahın hatalı belirlendiği kanısına varılırsa vergi dairesine itiraz yoluna gidilebileceği de belirtilmektedir. Bu konudaki değerlendirmeler vergi mevzuatının ilgili hükümleriyle birlikte ele alınmalıdır.
Birden Fazla Mirasçı Olduğunda Elbirliği Kuralı
Birden fazla mirasçı bulunduğunda miras paylaşılana kadar mirasçılar arasında terekeyi kapsayan bir ortaklık oluşur. Türk Medeni Kanunu m. 640 uyarınca mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur; sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak üzere terekeye ait tüm haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler. Bu çerçevede bankadaki paranın kullanımı da birlikte tasarruf kuralına tabidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 640Kaynağı aç
Mirasçıların bir araya gelmesinde güçlük yaşandığında TMK m. 640, mirasçılardan birinin istemiyle sulh mahkemesinin miras ortaklığına paylaşmaya kadar temsilci atayabileceğini öngörmektedir.
Yurt dışında bulunan mirasçılar, Türkiye Cumhuriyeti konsolosluğunda ya da apostil şerhi ile yabancı noterde vekâletname düzenleyip Türkçeye yeminli tercüme ettirerek Türkiye'deki bir temsilcisine yetki verebilir. Vekâletnamede para çekme, vergi beyanı verme ve banka işlemleri yapma yetkilerinin açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
Mirasçılardan Biri Onay Vermiyorsa: Paylı Mülkiyete Dönüştürme Davası
Mirasçılardan birinin işbirliği yapmaktan kaçınması durumunda başvurulabilecek hukuki yollardan biri, TMK m. 644 uyarınca açılan elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi davasıdır. Bu davada sulh hâkimi, diğer mirasçılara çağrıda bulunarak belirlediği süre içinde itirazlarını bildirmeye davet eder. Elbirliğinin devamını haklı kılacak bir itiraz ileri sürülmediği veya mirasçılardan biri belirlenen süre içinde paylaşma davası açmadığı takdirde, istem konusu mal üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesine karar verilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 644Kaynağı aç
Banka hesabındaki para alacak niteliği taşıdığından, TMK m. 644'ün alacaklar ve diğer haklar bakımından da aynı hükümlerin uygulanacağını öngören düzenlemesi bu durumu kapsamaktadır.
Bu davanın ortaklığın giderilmesi davasından farkı önemlidir: ortaklığın giderilmesi davası malı aynen taksim ya da satış yoluyla tasfiye ederken, TMK m. 644 davası yalnızca mülkiyet rejimini değiştirir.
Dava, murisin son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesinde açılır; katılmayan diğer mirasçılar davalı sıfatını taşır. Sulh hukuk mahkemelerinin görevine giren dava ve işlerde Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 316 uyarınca basit yargılama usulü uygulanır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 316Kaynağı aç
Dava açıldıktan sonra davalı mirasçının muvafakat vermesi hâlinde dava konusuz kalabilir; bu durumda HMK m. 331 uyarınca hâkim, davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumunu esas alarak yargılama giderlerine hükmeder.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 331Kaynağı aç
Dava Öncesinde Arabuluculuk
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B(1)(b), taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı olarak düzenlemektedir. TMK m. 644 uyarınca açılacak elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi davasının bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilmeyeceği konusunda bölge adliye mahkemeleri arasında görüş ayrılığı bulunmaktadır; bazı sulh hukuk mahkemelerinin dava dilekçesi tevzi edildiğinde arabuluculuk son tutanağının kesin süre içinde sunulmasını ihtar ettiği de gözlemlenmektedir. Dava açmadan önce bu konuda hukuki destek alınması, olası bir usul reddinden kaçınmak açısından değerlendirilmeye değerdir.
6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 18/BKaynağı aç
Uzun Süre Çekilmeyen Miras Parası: Zamanaşımı
5411 sayılı Bankacılık Kanunu m. 62, bankalardaki mevduat, katılım fonu, emanet ve alacakların hak sahibinin en son talebi, işlemi veya yazılı talimatı tarihinden itibaren on yıl içinde aranmaması durumunda zamanaşımına tabi olduğunu hükme bağlamaktadır. Sürenin başlangıç noktası, hak sahibinin son talep, işlem veya yazılı talimat tarihine göre belirlenir; bu tarihin tespiti somut koşullara göre farklılık gösterebilir.
5411 sayılı BANKACILIK KANUNU m. 62Kaynağı aç
Zamanaşımına uğrayan tutarlar, banka tarafından hak sahibine ulaşılamaması hâlinde yapılacak ilanın ardından Fon'a gelir olarak kaydedilir. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Miras kalan para için bankaya hangi belgeler sunulur?
Uygulamada bankalar noter veya sulh hukuk mahkemesinden alınan mirasçılık belgesini ve vergi dairesinden alınan ilişiksizlik yazısını talep etmektedir. İlişiksizlik yazısı kural olarak veraset ve intikal vergisine ilişkin ödeme tamamlandıktan sonra düzenlenmektedir. Bankaların istediği belgelerin kapsamı somut duruma göre farklılık gösterebilir.
Birden fazla mirasçı varsa bankadan para nasıl çekilir?
Türk Medeni Kanunu m. 640 uyarınca mirasçılar, paylaşmaya kadar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve sözleşme ya da kanundan doğan temsil veya yönetim yetkisi saklı kalmak üzere terekeye ait haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler. Bankadaki para da bu kural kapsamındadır. Mirasçıların bir araya gelmesinde güçlük yaşanıyorsa sulh mahkemesi, mirasçılardan birinin istemi üzerine miras ortaklığına paylaşmaya kadar temsilci atayabilir.
Mirasçılardan biri onay vermezse ne yapılabilir?
İşbirliği yapmayan mirasçı varsa TMK m. 644 uyarınca murisin son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesinde elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi davası açılabilir. Banka alacakları da bu hüküm kapsamındadır. Dava açmadan önce arabuluculuğun zorunlu olup olmadığı konusunda mahkemeler arasında görüş farkı bulunduğundan bu aşamada hukuki danışmanlık alınması önem taşır.
Miras parası ne zaman Fon'a devredilir?
5411 sayılı Bankacılık Kanunu m. 62 uyarınca, hak sahibinin son talebi, işlemi veya yazılı talimatından itibaren on yıl içinde aranmayan mevduat zamanaşımına uğrar. Bankaca hak sahibine ulaşılamaması hâlinde yapılan ilanın ardından tutar Fon'a gelir kaydedilir. Sürenin hangi tarihten işlemeye başladığı somut duruma göre farklılık gösterebilir.
Yurt dışındaki mirasçı bankadan parayı nasıl çektirebilir?
Yurt dışındaki mirasçı, Türkiye Cumhuriyeti konsolosluğunda veya apostil şerhi ile yabancı noterde vekâletname düzenleyip Türkçeye yeminli tercüme ettirerek Türkiye'deki bir temsilcisine yetki verebilir. Vekâletnamede para çekme, vergi beyanı ve banka işlemleri yapma yetkilerinin açıkça yer alması gerekmektedir.
TMK m. 644 davası hangi mahkemede açılır?
Dava, murisin son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesinde açılır; katılmayan mirasçılar davalı sıfatını taşır. Sulh hukuk mahkemelerinde görülen davalarda HMK m. 316 uyarınca basit yargılama usulü uygulanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy