Mirasın Açılması ve Külli Halefiyet İlkesi
Türk Medeni Kanunu uyarınca miras, mirasbırakanın ölümüyle birlikte kendiliğinden mirasçılara geçer. Mirasçılar ölüm anından itibaren terekeye dahil malvarlığı değerleri üzerinde hak sahibi olurlar ve mirasbırakanın hak ile borçlarına külli halef sıfatıyla sahip bulunurlar. Türk Medeni Kanunu'nun 599 uncu maddesi uyarınca mirasçılar terekeyi bir bütün olarak kanun gereğince kazanırlar; kanunda öngörülen istisnalar saklı kalmak üzere aynî hakları, alacakları, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetlikleri doğrudan doğruya iktisap ederler ve tereke borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 599Kaynağı aç
Mirasbırakan tarafından atanmış mirasçılar da mirası mirasbırakanın ölümü anında kazanırlar. Türk Medeni Kanunu'nun 599 uncu maddesi gereğince yasal mirasçılar, atanmış mirasçılara düşen tereke payını zilyetlik hükümleri çerçevesinde kendilerine teslim etmekle yükümlüdür.
Mirasçılık Belgesinin Alınması ve Yetkili Merciler
Mirasçılık belgesi, tereke üzerinde hak sahibi olan kişilerin kimliklerini ve miras paylarını gösteren resmi nitelikli bir belgedir. Bu belge kural olarak noterliklerden veya Sulh Hukuk Mahkemesinden talep edilebilir. Bununla birlikte, miras ilişkisinde yabancılık unsuru bulunması, nüfus kayıtlarında çelişki veya uyuşmazlık yer alması yahut olayın hukuki değerlendirme gerektirmesi durumlarında mirasçılık belgesi talebinin Sulh Hukuk Mahkemesine yöneltilmesi gerekmektedir.
Taşınmazların İntikali ve Tapu Sicili İşlemleri
Tereke kapsamındaki taşınmaz malların tapuda mirasçılar adına tescil edilmesi intikal işlemini tamamlar. Ancak tapu kaydındaki bu işlem terekenin paylaşıldığı anlamına gelmez. Taşınmaz, mirasçılar arasında hukuki taksim gerçekleştirilinceye kadar elbirliği mülkiyeti rejimine tabi kalmaya devam eder.
7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 19 uncu maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, tescil tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde sonucu ilgili vergi dairesine bildirilmek üzere, intikal eden gayrimenkullerin tescil işlemi veraset ve intikal vergisinin tahakkuku beklenmeksizin yapılır.
7338 sayılı VERASET VE İNTİKAL VERGİSİ KANUNU m. 19Kaynağı aç
İntikali gerçekleştirilen gayrimenkule isabet eden veraset ve intikal vergisi tamamen ödenmedikçe bu taşınmazın başkalarına devir ve ferağı yapılamaz ve üzerinde herhangi bir aynî hak tesis edilemez. Tapu memurları vergi dairesi tarafından düzenlenmiş ilişik kesme belgesi ibraz edilmedikçe devir ve ferağ işlemlerini icra edemezler; aksi halde ödenmeyen vergiden mükelleflerle birlikte müteselsilen sorumlu tutulurlar. Bununla birlikte 7338 sayılı Kanun'un 19 uncu maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, tahakkuk eden vergi tutarına karşılık 6183 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinde öngörülen menkul mallar hariç olmak üzere uygun teminat gösterilmesi halinde taşınmazların bir kısmının veya tamamının devir ve ferağına izin verilebilir.
Banka Kasalarının Açılması ve İstihkakların Tasfiyesi
Mirasbırakana ait banka kiralık kasalarının açılması işlemi mirasçılar ile banka görevlileri huzurunda yürütülür. Bu işlem esnasında ilgili vergi dairesi temsilcisinin de hazır bulunması zorunludur. Vergi dairesi yetkilisi kasada yer alan para, ziynet eşyası, kıymetli evrak ve sair malvarlığı unsurlarını resmi tutanakla tespit eder ve gerekli görüldüğünde bilirkişi incelemesiyle değer tespiti yaptırılır. Kasada saptanan bu malvarlığı unsurları veraset ve intikal vergisi beyannamesine dahil edilir ve verginin ödenmesinin ardından ilgililere teslim edilir.
7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 17 nci maddesi gereğince amme idare ve müesseseleri, bankalar, bankerler, kasa kiralayanlar, sigorta şirketleri, sair şirket ve müesseseler, mahkemeler ve icra daireleri; istihkak sahiplerine bu verginin konusuna giren herhangi bir muamele sebebiyle para ve senet verebilmek için öncelikle verginin ödenmiş olduğuna dair vergi dairesinden verilmiş bir tasdikname talep etmek zorundadır.
7338 sayılı VERASET VE İNTİKAL VERGİSİ KANUNU m. 17Kaynağı aç
Tasdikname ibraz edemeyen ilgililere yapılacak ödemelerde, miras yoluyla gerçekleşen intikallerde yüzde 5, karşılıksız intikallerde ise yüzde 15 oranında vergi karşılığı tevkifat yapılır ve kalan bakiye ödenir. Tevkifatı icra eden kuruluşlar kestikleri tutarı en geç bir hafta içinde bulundukları yerin mal sandığına yatırmak ve durumu bağlı vergi dairesine bildirmek zorundadır. Tevkifat yapmadan ödeme gerçekleştirenler veya tutarı süresi içinde yatırmayanlardan bu meblağlar gecikme zammı uygulanarak tahsil edilir ve gecikmeye sebebiyet veren görevlilerden tevkifat tutarının yüzde 10'u nispetinde idari ceza alınır.
Veraset ve İntikal Vergisi Mükellefiyeti ve Ödeme Düzeni
Miras yoluyla edinilen karşılıksız malvarlığı değerleri 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu kapsamında düzenlenmiştir ve mirası edinen mirasçılar verginin mükellefidir. Birden fazla mirasçı bulunması hâlinde her mirasçı kendi miras payı oranında vergi yükümlülüğü altına girer.
Veraset ve intikal vergisinin tamamının tek seferde ödenmesi zorunlu olmayıp kanunda öngörüldüğü üzere her yıl Mayıs ve Kasım aylarında olmak üzere 3 yılda ve toplam 6 eşit taksitte ödenebilmektedir.
Vergi Beyannamesi Verme Süreleri ve Yetkili Vergi Daireleri
Miras yoluyla intikallerde veraset ve intikal vergisi beyannamesi verme süreleri ölümün ve mirasçıların bulunduğu yere göre farklılaşır. 7338 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca ölüm Türkiye'de gerçekleşmişse mükelleflerin Türkiye'de bulunması halinde ölüm tarihinden itibaren 4 ay, mükelleflerin yabancı bir ülkede bulunması halinde ise ölüm tarihini takip eden 6 ay içinde beyanname verilmelidir.
7338 sayılı VERASET VE İNTİKAL VERGİSİ KANUNU m. 9Kaynağı aç
7338 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre ölüm yabancı bir memlekette meydana gelmişse mükelleflerin Türkiye'de bulunması halinde ölüm tarihini takip eden 6 ay içinde beyanname verilir. Mükellefler mirasbırakanın vefat ettiği yabancı ülkede bulunuyorlarsa bu süre 4 ay, mirasbırakanın vefat ettiği yer dışındaki başka bir yabancı ülkede bulunuyorlarsa 8 ay olarak uygulanır.
Gaiplik durumunda beyanname verme süresi 7338 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince gaiplik kararının ölüm siciline tescil edildiği tarihten itibaren 1 aydır. Karşılıksız diğer intikallerde ise beyanname malların hukuken iktisap edildiği tarihi takip eden 1 ay içinde verilir.
Mirasbırakanın Türkiye'de hiçbir zaman yerleşim yeri olmamışsa veya son yerleşim yeri yurt dışındaysa beyanname Türkiye'deki malvarlığının bulunduğu yerdeki vergi dairesine verilir. Mirasbırakanın son yerleşim yeri İstanbul, Ankara veya İzmir gibi büyükşehirlerde ise işlemler genel vergi dairelerinde değil, bu şehirlerde kurulan Veraset ve Harçlar Vergi Daireleri bünyesinde yürütülür. Beyannamenin yetkisiz veya yanlış bir vergi dairesine verilmesi durumunda evrakın reddedilmesi, yasal beyan sürelerinin kaçırılarak vergi cezası doğması riski bulunmaktadır.
Miras Hukukunda Yabancılık Unsuru ve Taşınmazların Durumu
Yabancılık unsuru taşıyan tereke ilişkilerinde uygulanacak kurallar 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 20 nci maddesi ile düzenlenmiştir. Madde uyarınca miras kural olarak mirasbırakanın milli hukukuna tabidir; ancak Türkiye'de yer alan taşınmaz mallar hakkında Türk hukuku tatbik edilir. Mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler terekenin bulunduğu ülke hukukuna tabi olup Türkiye'de bulunan mirasçısız tereke Devlete intikal eder.
5718 sayılı MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN m. 20Kaynağı aç
Ölüme bağlı tasarrufun şekline 5718 sayılı Kanun'un 7 nci maddesi hükmü tatbik edilir; ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan ölüme bağlı tasarruflar da geçerlidir. Ölüme bağlı tasarruf ehliyeti, tasarrufta bulunanın tasarrufun yapıldığı andaki millî hukukuna tâbidir. Türk vatandaşı olmayan mirasçılar, Türkiye'de bulunan taşınmazlar ve diğer malvarlığı değerleri bakımından kural olarak miras hakkına sahip olmakla birlikte bazı ülke vatandaşları bakımından karşılıklılık, taşınmaz edinim sınırlamaları veya özel mevzuat hükümleri gündeme gelebilmektedir.
Mirasçılık belgesi nereden alınır?
Mirasçılık belgesi kural olarak noterliklerden veya Sulh Hukuk Mahkemesinden alınabilir; ancak yabancılık unsuru bulunan, nüfus kayıtlarında çelişki olan veya hukuki değerlendirme gerektiren durumlarda başvurunun Sulh Hukuk Mahkemesine yapılması gerekir.
Tapuda intikal yapılması mirasın paylaşıldığı anlamına gelir mi?
Tapuda intikal tescilinin yapılması mülkiyeti mirasçılara geçirir ancak terekenin paylaşıldığı sonucunu doğurmaz; mirasçılar arasında resmi paylaşım veya ortaklığın giderilmesi gerçekleşene kadar elbirliği mülkiyeti devam eder.
Veraset ve intikal vergisi beyannamesi hangi sürelerde verilmelidir?
Ölüm Türkiye'de gerçekleşmişse mükellefler Türkiye'de ise 4 ay, yurt dışında ise 6 ay içinde beyanname verilir. Ölüm yabancı ülkede meydana gelmişse mirasçılar Türkiye'de ise 6 ay, murisin bulunduğu ülkede ise 4 ay, başka bir ülkede ise 8 ay içinde beyanda bulunulmalıdır.
Banka hesaplarındaki miras payı vergi ödenmeden çekilebilir mi?
7338 sayılı Kanun'un 17 nci maddesi uyarınca bankalar ve ilgili kuruluşlar, vergi dairesi tasdiknamesi ibraz edilmedikçe hak sahiplerine tam ödeme yapamaz; tasdikname ibraz edilmediği takdirde veraset yoluyla intikallerde yüzde 5 oranında tevkifat yapılarak bakiye ödenir ve kesilen tutar en geç bir hafta içinde mal sandığına yatırılır.
Veraset ve intikal vergisi taksitle ödenebilir mi?
Veraset ve intikal vergisinin tamamının tek seferde ödenmesi zorunlu olmayıp kanunda öngörüldüğü üzere her yıl Mayıs ve Kasım aylarında olmak üzere 3 yılda toplam 6 eşit taksitte ödenebilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy