Milletlerarası Tahkimde Üçüncü Kişi Finansmanının Kapsamı
Milletlerarası tahkimde üçüncü kişi finansmanı (third-party funding), uyuşmazlığın tarafı olmayan bağımsız bir finansman kuruluşunun, yargılama masraflarını (hakem ücretleri, kurum masrafları, avukatlık ve uzman ücretleri) karşılaması ve davanın kazanılması hâlinde hükmedilen tazminattan veya uzlaşma bedelinden önceden kararlaştırılan bir pay alması esasına dayanan sözleşmesel bir yapıdır. Özellikle yüksek sermaye gerektiren büyük inşaat, enerji ve yatırım uyuşmazlıklarında hak arama özgürlüğünü destekleyen bu mekanizma, aynı zamanda davanın yürütülmesine dair usuli ve etik yükümlülükleri de beraberinde getirir.
Finansman Anlaşmalarının Müzakeresi ve Dava Taleplerine Etkisi
Finansman anlaşmalarının müzakeresinde davanın yönetim yetkisinin tarafta kalması hayati önem taşır. Finansörün davanın kabulü, reddi, sulh görüşmeleri veya delil stratejisi üzerinde doğrudan müdahale hakkı elde etmesi, avukatın bağımsızlığı ve mesleki sır saklama yükümlülüğü bakımından risk doğurabilir. Öte yandan profesyonel bir fonun davayı finanse etmeyi kabul etmesi, uyuşmazlığın hukuki ve ekonomik bakımdan kapsamlı bir incelemeden (due diligence) geçtiğini göstererek karşı taraf nezdinde psikolojik ve stratejik bir ciddiyet oluşturabilir.
Hakemlerin Bağımsızlığı ve Tahkim Yargılamasının Yürütülmesi
Üçüncü kişi finansmanının en kritik hukuki etkisi, hakemlerin tarafsızlığı ve bağımsızlığı üzerindedir. Hakem ile finansman kuruluşu, fon yöneticileri veya fonun sermaye ortakları arasında geçmiş veya süregelen bir ilişki bulunması ciddi bir çıkar çatışması doğurabilir. Bu nedenle kurumsal tahkim kurallarında zorunlu bildirim standartları getirilmiştir. Örneğin 1 Haziran 2026 yürürlüklü ICC Tahkim Kuralları m. 12(6) uyarınca taraflar, taleplerin veya savunmaların finansmanı için anlaşma yapan ve kararın sonucunda ekonomik menfaati bulunan üçüncü kişilerin varlığını ve kimliğini Sekretaryaya, hakem heyetine ve diğer taraflara derhâl bildirmek zorundadır. ICC Notu (paragraf 41–42), hakem kararından elde edilen gelirin tamamına veya bir kısmına hak kazanan üçüncü kişileri bu kapsamda örnekler. Grup içi finansman kural olarak bu bildirim kapsamında değildir; hakem heyeti somut koşullara göre aksini belirleyebilir. Ayrıca davalının yargılama gideri güvencesi (security for costs) taleplerinde finansörün varlığı ve ödeme taahhüdünün kapsamı heyetçe dikkate alınabilir.
Üçüncü kişi finansmanı tahkimdeki taleplerin inandırıcılığını etkiler mi?
Üçüncü kişi finansmanı, davanın finansman kuruluşu tarafından detaylı hukuki ve mali incelemeye tabi tutularak finanse edilmeye değer bulunduğunu gösterdiğinden taleplerin ciddiyeti bakımından karşı taraf üzerinde stratejik bir etki doğurabilir; ancak bu durum hakem heyetinin hukuki değerlendirmesinin yerine geçmez.
Üçüncü kişi finansmanı hakemlerin tarafsızlığı kurallarını nasıl etkiler?
ICC 2026 Kuralları m. 12(6) uyarınca taraflar, tahkimin sonucunda ekonomik menfaati bulunan finansörlerin kimliğini derhâl bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim hakemlerin çıkar çatışması incelemesi yapabilmesi, tarafsızlık ve bağımsızlıklarının korunması açısından zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy