Çok Taraflı Tahkim Nedir?
ISTAC tahkiminde çok taraflı uyuşmazlık, davacı veya davalı tarafta birden fazla kişinin bulunmasıdır. Birden fazla sözleşmeden doğan taleplerin tek dosyada görülmesi ve açılmış ayrı dosyaların birleştirilmesi ise farklı usul meseleleridir. Taraf sayısı veya sözleşmeler arasındaki ticari bağlantı, tek başına herkesin aynı tahkime katılmasını sağlamaz; tahkim anlaşmasının kimleri ve hangi talepleri bağladığı önce belirlenmelidir.
ISTAC Tahkim Kuralları m. 11 ve Dava Birleştirme
ISTAC Tahkim Kuralları m. 11 uyarınca birleştirmeyi taraflardan biri ister; karar mercii hakem heyeti değil Divandır. Dosyaların tarafları farklıysa bütün tarafların birleştirmeye rızası aranır. Taraflar aynıysa tarafların rızası, bütün taleplerin aynı tahkim anlaşmasına dayanması veya birden fazla tahkim anlaşması bakımından aynı hukuki ilişki ve anlaşmaların uyumu alternatif dayanaklardır.
Başvuru Sekretaryaya yapılır; Sekretarya tarafların görüşlerini alarak Divana iletir. Divan hakemlerin belirlenip belirlenmediğini ve aynı kişiler olup olmadığını da dikkate alır. Birleştirme kabul edilirse, taraflar başka türlü anlaşmadıkça dosyalar ilk açılan tahkimde toplanır. Koşulların bulunması, talebin her durumda kabul edileceği anlamına gelmez.
Henüz ayrı dosyalar açılmamışsa m. 10 ayrıca incelenmelidir: Birden çok sözleşmeye ilişkin iddia ve taleplerin tek tahkimde ileri sürülmesi için tüm sözleşmelerde ISTAC tahkiminin öngörülmesi ve tahkim anlaşmalarının uyumlu olması gerekir.
Çok Taraflı Tahkimin Avantajları
Bağlantılı dosyaların birlikte görülmesi, aynı sözleşme zinciri veya olay dizisi için tanık ve bilirkişi incelemelerinin tekrarını azaltabilir. Örneğin aynı taraflar arasındaki pay sahipleri sözleşmesi ile ortak girişim sözleşmesinden doğan taleplerde ortak bir delil planı oluşturmak yararlı olabilir. Ancak masraf tasarrufu otomatik değildir; yeni tarafların katılımı, ek savunmalar ve farklı uzmanlık ihtiyaçları toplam süreyi artırabilir.
Çok Taraflı Tahkimde Hukuki Riskler
Başvuruda her dosya için taraflar, talepler, tahkim şartı, tahkim yeri, dil ve hakem seçimi düzeni karşılaştırılmalıdır. Bu karşılaştırma yapılmadan yalnızca “aynı projeden doğuyor” denilmesi yetki itirazlarını karşılamaz. Her tarafın iddia ve delillere yanıt verme olanağı korunmalı, belgeye erişim ve gizlilik ihtiyaçları ayrıca planlanmalıdır.
Uygulamada talebe dosya numaraları, sözleşmelerin ilgili hükümleri, bağlantıyı açıklayan kısa bir olay çizelgesi ve yargılamaların mevcut aşamasını gösteren bilgiler eklenmesi değerlendirmeyi kolaylaştırır. Farklı kurumsal tahkim kurallarına tabi iki dosya için ISTAC m. 11 kendiliğinden ortak bir birleştirme yetkisi yaratmaz.
Sık Sorulan Sorular
ISTAC'ta çok taraflı tahkim ne anlama gelir?
Çok taraflı tahkim, birden fazla tarafın yer aldığı; tek bir tahkim anlaşması veya birden fazla sözleşme kapsamında yürütülen tahkim süreçlerini ifade etmektedir.
Dava birleştirme için kim talepte bulunabilir?
Taraflardan biri Sekretaryaya başvurabilir. Birleştirme kararını Divan verir; farklı taraflı dosyalarda tüm tarafların rızası, aynı taraflı dosyalarda ise m. 11’deki alternatif koşullardan birinin bulunması gerekir.
Çok taraflı tahkimde yetki sorunu neden ortaya çıkar?
Tahkim anlaşmasının bütün tarafları bağlamaması veya farklı sözleşmelerdeki tahkim şartlarının uyumsuzluğu yetki itirazına yol açabilir. Ticari bağlantı tek başına tahkim rızasının yerine geçmez.
Çok taraflı tahkim neden masrafları azaltabilir?
Ortak delillerin ve bağlantılı taleplerin aynı süreçte ele alınması tekrar eden işlemleri azaltabilir. Bununla birlikte ek taraf ve talepler süreci büyütebileceği için masraf azalması kesin değildir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy