IBA Delil Kurallarının Hukuki Niteliği ve Kapsamı
Milletlerarası Tahkimde Delil İkamesi Hakkında IBA Kuralları, ticari tahkimin yanı sıra yatırım tahkiminde de uygulama alanı bulan ve farklı hukuki geleneklerden gelen taraflar arasında usuli denge sağlamayı amaçlayan bir düzenlemedir. Tahkim yargılamalarında delil ikamesine ilişkin konuları ele alan bu kurallar, tarafların ve hakem kurulunun kısmen veya tamamen uygulanmasını kabul ettiği durumlarda bağlayıcılık kazanır. Taraflar kurallarda değişiklik yapabilir veya bu kuralları yargılama boyunca bir kılavuz olarak kullanabilirler.
IBA Kuralları madde 1.2 uyarınca, tarafların kuralların kısmen veya tamamen uygulanması konusunda anlaşmaları hâlinde, aksine bir düzenleme bulunmuyorsa anlaşmanın yapıldığı tarihte yürürlükte olan sürüm üzerinde anlaşmış oldukları kabul edilir.
Siber Güvenlik, Veri Koruma ve Yasal Olmayan Deliller
2020 IBA Kuralları madde 2.2(e) düzenlemesi doğrultusunda, tahkim yargılamasında delillerle ilgili yürütülecek istişare sürecinde ele alınması gereken hususlar arasına siber güvenlik ve veri koruma konuları dahil edilmiştir.
Delillerin kabul edilebilirliği bakımından 2020 IBA Kuralları madde 9 kapsamında hakem kuruluna açık bir yetki tanınmıştır. Hakem kurulu, taraflardan birinin talebi üzerine veya re'sen, yasal olmayan yollarla elde edilmiş delilleri yargılama dışında bırakmaya yetkilidir.
Uzaktan Duruşmalar ve Duruşma Protokolü
2020 IBA Kuralları madde 8 uyarınca uzaktan duruşma; celsenin tamamında, bir kısmında veya sırf belirlenen katılımcılar yönünden video konferans, telekonferans ya da farklı konumlardaki kişilerin eş zamanlı katılımına imkân veren diğer iletişim teknolojileriyle yürütülen duruşmadır.
Madde 8.2 çerçevesinde hakem kurulu, taraflarla görüştükten sonra taraflardan birinin talebi üzerine veya kendi kararıyla ispat duruşmasının uzaktan duruşma şeklinde yürütülmesine karar verebilir. Hakem kurulu, duruşmanın verimli, adil ve istenmeyen kesintiler olmaksızın yürütülebilmesi amacıyla bir uzaktan duruşma protokolü oluşturmak için taraflara danışır.
Tanık ve Bilirkişi Beyanlarının Alınması
2020 IBA Kuralları madde 8.5 uyarınca, taraflar tanık ifadesi veya bilirkişi raporunun doğrudan beyan sayılması konusunda anlaşabilir veya hakem kurulu bu yönde karar alabilir. Karşı taraf tanığı sorgulama hakkından feragat etmiş olsa dahi, hakem kurulunun tanığın doğrudan sözlü ifadesine başvurma yetkisi devam eder.
Önceki beyanlarla ileri sürülemeyecek yeni maddi gelişmelerin ortaya çıkması hâlinde, 2020 IBA Kuralları madde 4.6 ve madde 5.3 uyarınca hem vakıa tanıkları hem de tarafça atanan bilirkişiler yönünden ikinci kez ilave veya gözden geçirilmiş ifade sunulmasına imkân tanınmıştır.
IBA Kurallarının hangi sürümü tahkim yargılamasında uygulanır?
Aksine bir anlaşma bulunmadıkça, IBA Kuralları madde 1.2 uyarınca tarafların kuralların uygulanması hususunda anlaştıkları tarihte geçerli olan sürüm esas alınır.
Hakem kurulu hukuka aykırı delilleri kendiliğinden yargılama dışı bırakabilir mi?
2020 IBA Kuralları madde 9 uyarınca hakem kurulu, bir tarafın talebi üzerine veya re'sen yasal olmayan yollarla elde edilmiş delilleri yargılama dışında bırakma yetkisine sahiptir.
Tahkimde ispat duruşması uzaktan yapılabilir mi?
Hakem kurulu, taraflarla görüştükten sonra taraflardan birinin talebi üzerine veya kendi kararıyla ispat duruşmasının telekonferans, video konferans ya da benzeri teknolojilerle uzaktan yürütülmesine karar verebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy