Devlet Memurluğundan Çıkarma Sebepleri
Devlet memurları bakımından ideolojik veya siyasi amaçlarla kurumların huzur, sükun ve çalışma düzenini bozmak, kamu hizmetlerinin yürütülmesini engellemek, boykot, işgal, grev veya işi yavaşlatma eylemlerine katılmak ya da bu amaçlarla toplu olarak göreve gelmeyerek bunları tahrik ve teşvik etmek memurluktan çıkarma yaptırımına bağlanmış fiillerdendir. Siyasi partiye girmek de bu kapsamda değerlendirilmektedir. Bunların yanı sıra yasaklanmış her türlü yayını basmak, çoğaltmak, dağıtmak ya da siyasi veya ideolojik amaçlı afiş, bildiri ve pankartları kurumun herhangi bir yerine asmak veya teşhir etmek yaptırım kapsamındaki fiiller arasında yer almaktadır.
Özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek memurluktan çıkarma sebebi olarak düzenlenmiştir. Savaş, olağanüstü hal veya genel afetlere ilişkin konularda amirlerin verdiği görev veya emirleri yapmamak ile amirlere, maiyetteki personele veya iş sahiplerine fiili tecavüzde bulunmak da ihraç yaptırımına tabidir. Memurluk sıfatıyla bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak ile yetki almaksızın gizli bilgileri açıklamak da devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren haller arasındadır.
7068 Sayılı Kanun Kapsamında Kolluk Personelinin İhraç Halleri
Emniyet teşkilatında görev yapan polisler ile Jandarma Genel Komutanlığı mensupları, disiplin işlemleri ve meslekten çıkarma bakımından 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun hükümlerine tabidir; her iki kolluk birimi de aynı sebeplerden mütevellit aynı yaptırımla karşılaşabilmektedir. Bu Kanun'un 8. maddesi kapsamında, görevin yerine getirilmesinde dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı yapmak ya da personel arasında bu yolda ayrımcı tutum ve davranışlarda bulunmak (m. 8/6-a) meslekten çıkarma cezasını gerektiren fiiller arasındadır.
7068 sayılı GENEL KOLLUK DİSİPLİN HÜKÜMLERİ HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN KABUL EDİLMESİNE DAİR KANUN m. 8Kaynağı aç
Göreve çıkılmaması için propaganda yapmak, kışkırtmak, zorlamak, karar alınmasını sağlamak, alınan bu karara katılmak veya karar uyarınca göreve çıkmamak (m. 8/6-b) ile amir ya da üstlerin icraatına karşı çıkıp bu hareketi toplu hale dönüştürerek göreve çıkılmasını engellemek, buna katılmak ya da katılmaya tahrik etmek (m. 8/6-c) ihraç sebebidir. Yetkisini veya nüfuzunu kendisine ya da başkalarına çıkar sağlamak amacıyla ya da kin ve dostluk gibi nedenlerle kötüye kullanmak da (m. 8/6-ç) aynı yaptırımı gerektirmektedir.
Hizmetle ilgili her türlü dosya, kayıt, resmi evrak veya belgeyi ya da örneklerini yetkisiz kişilere vermek, verilmesini emretmek veya verilmesine göz yummak (m. 8/6-d) ile gizli tutulması zorunlu olan ve görevle ilgili bulunan bilgi ve belgeleri görevli ya da yetkili olmayan kişilere açıklamak (m. 8/6-e) meslekten çıkarma cezasını gerektiren fiillerdendir. Muhafazası veya sevkiyle görevli olunan şüpheli, sanık, tutuklu veya hükümlünün kaçmasına bilerek ve isteyerek imkân vermek (m. 8/6-f) ile bilerek ve isteyerek suç kanıtlarını yok etmek, silmek, gizlemek, değiştirmek veya bu fiillere yardımcı olmak (m. 8/6-g) da ihraç kapsamındadır.
Devlet malı araç, gereç, hayvan, silah, mermi ve mühimmatı satmak veya mal edinmek, personel kimlik kartını ya da bu malzemeleri başkalarının kullanımına vermek (m. 8/6-ğ) meslekten çıkarma cezasını doğuran hallerdendir. Kasıtlı olarak gerçek dışı rapor vermek ya da tutanak düzenleyip imza etmek veya ettirmek (m. 8/6-h) de ihraç fiiline örnek oluşturmaktadır.
Görev sırasında yardım isteyen güvenlik görevlilerine haklı bir neden yokken yardımdan kaçınmak ya da bilinen veya görülen bir suçun izlenmesi ve suçlunun yakalanması için gerekli girişimde bulunmamak (m. 8/6-ı) ihraç sebebidir. Mesleğin saygınlığını zedeleyecek şekilde uygunsuz yerlere gitmek (m. 8/6-i), görev mahallinde ya da görevli bulunulan sırada alkollü içki içmek veya içilmesine göz yummak (m. 8/6-j), göreve sarhoş ya da alkollü olduğu belli olacak biçimde gelmek (m. 8/6-k) ve resmi kıyafetle umuma açık yerlerde alkollü içki içmek veya gizlenemeyecek derecede sarhoş görünmek (m. 8/6-l) de meslekten çıkarma yaptırımına bağlanmıştır.
Uyuşturucu maddeleri yapmak veya kullanmak, bunların yapılmasına, kullanılmasına, saklanmasına, nakledilmesine, satılmasına ya da satın alınmasına aracı olmak, kullanılmasını kolaylaştırmak ya da özendirmek (m. 8/6-m) ile kumar oynamak veya oynatmak, kumar oynatanlarla ilişki kurmak (m. 8/6-n) ve kaçakçılık yapmak veya kaçakçılarla ilişki kurmak (m. 8/6-o) kolluk personeli açısından ihraç sonucunu doğuran fiillerdir.
Geliri ile uygun sayılmayacak biçimde yaşadığı ve aşırı harcamada bulunduğu kanıtlanmış olmak ve bunun haklı kaynağını gösterememek (m. 8/6-ö) meslekten çıkarma cezasını gerektiren bir diğer haldir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile öngörülen grev yasağı kapsamına giren eylemlerde bulunmak (m. 8/6-p) ve Devlet memurlarının yapamayacağı 657 sayılı Kanunda belirtilen kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak (m. 8/6-r) genel kolluk personelini ayrıca ihraçla karşı karşıya bırakmaktadır.
Siyasi partilerin yararına veya zararına çalışmak ya da siyasal eylemlerde bulunmak, görevli olmaksızın siyasal amaçlı toplantı veya gösteri yürüyüşlerine katılmak (m. 8/6-s) ihraç nedenidir. İffetsizliği bilinen veya anlaşılmış bir kimse ile bilerek evlenmek ya da evlilik bağını sürdürmek, böyle bir kimseyi yanında bulundurmak ya da nikahsız olarak devamlı surette yaşamakta ısrar etmek (m. 8/6-ş) de meslekten çıkarma cezasını gerektiren haller arasında sayılmıştır.
Hukuka aykırı olarak kişiler arasındaki haberleşmenin gizliliğini ihlal etmek, haberleşme içeriklerini ifşa etmek ya da aleni olmayan konuşmaları taraflardan birinin rızası olmaksızın kaydetmek (m. 8/6-z) meslekten çıkarma cezasını gerektiren fiillerdendir. Yetkili olmadığı halde hukuka aykırı biçimde elektronik ortamda veya bilgisayar loglarında kişisel verilerle ilgili sorgulama yapmak, bu yolla elde edilen bilgileri paylaşmak veya yayın yoluyla duyurmak ya da log kayıtlarını değiştirmek veya silmek de (m. 8/6-aa) ihraç kapsamındadır.
Görevde kullanılan telsiz, telefon haberleşmesini veya kurum içi iletişim sistemlerini kasıtlı olarak engellemek (m. 8/6-u), mesleğin onur ve saygınlığını zedeleyici ya da amir veya üstlerin eylem ve işlemlerini olumsuz yönde eleştirici nitelikte bildiri dağıtmak (m. 8/6-ü) ile görevde kullanılan telsiz haberleşme araçlarıyla amir ya da üstler hakkında olumsuz eleştirici nitelikte konuşmalar yapmak (m. 8/6-ee) ayrıca ihraç fiilleri arasında sayılmıştır. Amir ya da üste karşı itaatsizliğe, mukavemete ya da fiilen taarruza tahrik ya da teşvik etmek (m. 8/6-v) ve üstlerine ya da meslektaşlarına fiili tecavüzde bulunmak (m. 8/6-dd) da meslekten çıkarma yaptırımına tabidir.
Kanuna aykırı olarak sendikalara üye olmak, bilimsel, kültürel ve teknik nitelik taşımayan toplantı veya yürüyüşlere görevli olmaksızın katılmak (m. 8/6-t) ile resmi kıyafetle ya da silahlı olarak açık yer toplantı ve yürüyüşlerine katılmak ve spor dernekleri dışındaki derneklere üye olmak ya da Bakanlıkça belirlenenler dışında kalan vakıf organlarında görev almak (m. 8/6-ff, gg) de meslekten çıkarma cezasını doğuran haller arasında sayılmaktadır.
Bir kimseyle gayri tabii mukarenette bulunmak ya da bu fiili kendisine rızasıyla yaptırmak (m. 8/6-cc) ile görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek derecede menfaatine, içkiye, kumara ve kötü alışkanlıklara düşkün olmak (m. 8/6-çç) meslekten çıkarma yaptırımına bağlanmıştır. 7148 sayılı Kanun'un 36. maddesiyle eklenen düzenleme uyarınca fuhşa teşvik eden, bunun yolunu kolaylaştıran ya da fuhuş için aracılık eden veya yer temin eden kişilerle bilerek ilişki kurmak (m. 8/6-hh) da ihraç sebebi olarak kanun metnine girmiştir.
Askeri Personel Yönünden Öne Çıkan İhraç Halleri
Silahlı Kuvvetler bünyesinde nafaka, trafik kazası, doğal afet, personelin öngöremeyeceği şekilde ülke genelinde yaşanan olağanüstü ekonomik dalgalanmalar, ani devalüasyonlar, sağlık ve tedavi giderleri ile kefillik gibi zorunluluk halleri dışında aşırı derecede borçlanmaya düşkün olmak ve borçlarını ödememeyi alışkanlık haline getirmek ihraç gerekçeleri arasında yer almaktadır. Geçerli bir mazereti olmaksızın kesintisiz olarak bir yıldan fazla süreyle izin süresini geçirmek veya firar halinde bulunmak da ihraç yaptırımını doğuran haller arasında sayılmıştır.
Disiplin Soruşturmasında Zamanaşımı
Meslekten ve devlet memurluğundan çıkarma yaptırımı gerektiren fiillerde altı ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmadığı takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğramaktadır. Bunun yanı sıra ihraç cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde meslekten çıkarma cezası verilmemesi halinde de ceza verme yetkisi düşmektedir.
Usul Güvenceleri: Savunma Hakkı ve Disiplin Kurulu
Meslekten çıkarma cezası verilmeden önce ilgilinin disiplin kuruluna sevk edilmesi ve yazılı savunmasının alınması zorunludur. Yazılı savunması alınmadan kurul kararı ile tesis edilen işlem, savunma hakkının açık ihlali niteliğinde olup usul yönünden sakatlık oluşturur. Kişinin disiplin kuruluna çıkarılmasının ardından kurulda sözlü savunması da alınır.
İdari Yargıda İptal Davası
Meslekten veya memurluktan çıkarma işlemi idari işlem niteliğinde olup idare mahkemelerinde açılacak iptal davasının konusunu oluşturur. Polis ve jandarma personeline yönelik meslekten çıkarma kararlarına karşı kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde dava açılması gerekmektedir; bu süre içinde dava açılmaması durumunda işlem kesinleşmektedir.
Meslekten ihraç kararına karşı açılan iptal davasında, davacı yoksun kaldığı parasal hakların iadesini de talep edebilir. Bu talep dava sürecinde ileri sürüldüğü takdirde, davanın kabul edilmesiyle birlikte yoksun kalınan parasal haklar ihraç tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte iade edilir. Söz konusu talebin iptal davası sırasında ileri sürülmemesi halinde ilgili haklar sonradan açılacak tam yargı davasına konu edilebilir.
Meslekten ihraç kararına karşı dava açma süresi ne kadardır?
Polis ve jandarma personelinin meslekten çıkarılmasına ilişkin kararlara karşı kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde dava açılması gerekmektedir. Bu süre geçirildiğinde işlem kesinleşmektedir.
İhraç davası kazanılırsa yoksun kalınan maaşlar geri alınabilir mi?
İptal davası sırasında bu yönde talepte bulunulmuşsa, dava kabul edildiğinde ihraç tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte maaşların iadesi yapılır. Talep iptal davasında ileri sürülmemiş ise parasal haklar sonradan açılacak tam yargı davasına konu edilebilir.
Savunma alınmadan meslekten çıkarma kararı verilebilir mi?
Hayır. Meslekten çıkarma cezası verilmeden önce ilgilinin disiplin kuruluna sevk edilmesi ve yazılı savunmasının alınması zorunludur; usulüne uygun savunma imkânı tanınmadan tesis edilen işlem usul yönünden sakatlık oluşturur.
Devlet memuru kaç gün özürsüz işe gelmezse ihraç edilebilir?
Özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelinmemesi, devlet memurluğundan çıkarma yaptırımını doğuran haller arasında sayılmaktadır.
Kolluk personeli için disiplin soruşturmasında zamanaşımı var mı?
Evet. Meslekten çıkarma cezasını gerektiren fiillerde altı ay içinde soruşturma başlatılmadığında ya da fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmediğinde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğramaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

