İdare hukukunun bir alt dalı niteliğindeki memur hukukunda, idari makamlarca kamu personeline yönelik tesis edilen idari işlemlere karşı açılacak yürütme durdurma istemli iptal davaları idare mahkemelerinde görülür. Kamu görevlilerinin atanması, yer değiştirmesi, disiplin yaptırımları ve parasal haklarına ilişkin uyuşmazlıklar bu yargı kolunda denetlenir.
Memuriyete Giriş, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Davaları
Devlet memurluğuna atanacak adayların 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesinde düzenlenen şartları taşımaları zorunludur. Bu şartlar kapsamında ilgililerin güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumlu neticelenmesi gerekir. Ayrıca 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu'nun ek 1. maddesi gereğince, hâkim ve savcı sınıfı dışında kalan adli ve idari yargıda görev alacak personelin tamamı hakkında arşiv araştırması yapılması kanuni bir yükümlülüktür.
Danıştay Danıştay 12. Daire Başkanlığı, E. 2015/3186, K. 2015/5513Kaynağı aç
Güvenlik soruşturmasının olumsuz neticelendiği öne sürülerek ataması gerçekleştirilmeyen adayların açacağı idari davalarda, idarece dayanak gösterilen nedenin hukuken geçerli, somut ve teyit edilebilir nitelikte bulunması aranır. Soyut ve doğrulanamayan gerekçelerle tesis edilen atamama işlemleri hukuki denetime tabi tutulur. Danıştay 12. Dairesinin 2015/3186 Esas ve 2015/5513 Karar sayılı ilamı uyarınca, hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmiş olan adayın arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlandığı ileri sürülemez ve bu gerekçeyle zabıt kâtipliği atamasının yapılmaması hukuka aykırılık teşkil eder.
Atama, Görevden Alma ve Nakil Uyuşmazlıkları
İdarenin kamu görevlilerini atama ve görevden alma konusundaki takdir yetkisi mutlak ve sınırsız bir serbesti sağlamaz. Personelin görevden alınmasını gerektiren somut bir olumsuzluk ileri sürülmeden ya da hukuken geçerli bir neden gösterilmeden, yalnızca takdir yetkisine dayanılarak tesis edilen görevden alma ve atama işlemleri hukuka uygun bulunmaz.
Kurumlar arası atama taleplerinde, geçilmek istenen kurum atamaya onay verse dahi memurun çalıştığı kurumun muvafakat vermemesi durumunda personelin mevcut kadrosunda hizmetine ihtiyaç bulunup bulunmadığı yargı denetimine tabi tutulur. Atama işleminin memurun geçirdiği bir soruşturma nedeniyle yapılması durumunda ise aynı soruşturma neticesinde memura ayrıca disiplin cezası uygulanıp uygulanmadığı ve tesis edilen atama işleminin ikinci bir ceza niteliği taşıyıp taşımadığı denetlenir.
Mevzuatta düzenlenen şartları taşımadığı halde idarece mevzuata aykırı olarak gerçekleştirilen atama işlemlerinin idare tarafından her zaman geri alınabilmesi mümkündür. Buna karşılık, emeklilik istemi onaylanarak memuriyet statüsü sona eren bir personel hakkında, emeklilik onay tarihinden sonraki bir tarihte göreve son verme işlemi kurulamaz.
Disiplin Soruşturmaları ve Disiplin Cezalarına Karşı İptal Davaları
Devlet memurlarına uygulanabilecek temel disiplin cezaları 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinde ağırlık derecesine göre uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma olarak düzenlenmiştir. Disiplin cezası verilmeden önce isnat edilen eylemi içerecek şekilde ilgili memura en az 7 gün süre tanınarak savunma hakkı verilmesi zorunludur. Devlet memurluğundan çıkarma cezası uygulanmadan önce ise memura sözlü veya yazılı son savunma hakkı tanınması yasal bir zorunluluktur.
Disiplin soruşturmasını yürüten muhakkik disiplin amiri sıfatıyla ceza veremez; cezaya karşı yapılan itirazı karara bağlayacak disiplin kurulunda da üye olarak görev alamaz. Soruşturmayı yürüten makam ile ceza tesis eden makamın bu şekilde ayrılması disiplin hukukunun tarafsızlık ilkesinin gereğidir.
Cezanın memurun özlük dosyasından silinmesine ilişkin yasal süre içinde aynı fiilin tekerrür etmesi halinde memura bir derece ağır ceza verilebilir. Aynı derecede cezayı gerektiren ancak ayrı fiil veya haller nedeniyle uygulanan disiplin cezalarının üçüncü tatbikinde de bir derece ağır ceza tatbik edilir. Buna karşın geçmiş hizmetleri başarılı olan, olumlu sicili bulunan veya ödül belgesi alan kamu görevlileri için bir derece hafif ceza uygulanabilir.
Kamu görevlilerinin hizmet dışındaki özel yaşam alanına dair fiillerinin memur disiplin hukukunun alanına girebilmesi için idari düzeni bozan ve kamu hizmetinin gereği gibi sunulmasını olumsuz yönde etkileyen somut bir boyutunun bulunması şarttır. Bu niteliği taşımayan eylemler disiplin yaptırımına dayanak yapılamaz.
Disiplin cezalarına karşı memur tarafından doğrudan doğruya dava açılabileceği gibi dava açılmadan önce 7 gün içinde ilgili makama itiraz yoluna başvurulabilir. İtiraz başvurusunun yapılması halinde ilgili kurumun 30 gün içinde bu itirazı karara bağlaması gerekir. Ayrıca disiplin cezalarına karşı dava açma süresi içinde üst makama yapılan itiraz dava süresini durdurur; bu başvuruya idarece 60 gün içinde olumsuz yanıt verilmesi veya 60 gün boyunca cevap verilmeyerek talebin zımnen reddedilmesi halinde idare mahkemesinde yürütme durdurma istemli iptal davası açılabilir.
Memurların Parasal Hakları, Hatalı Ödemeler ve Tazminat Davaları
6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamında, bir yerden başka bir yere naklen tayin olan memura ve ailesine yol, yevmiye ve taşınma masraflarını karşılamak üzere sürekli görev yolluğu ödenir. Memurun nakil nedeniyle hak kazandığı bu yolluğun ödenmemesi veya eksik ödenmesi idari yargı denetimine tabidir.
İdarenin kamu görevlisine yaptığı hatalı veya yersiz ödemelerin geri istenmesinde memurun hilesi veya idarenin açık hatası ölçütü dikkate alınır. Hile veya açık hata tespit edilmediği sürece idare ancak son 60 gün içinde yapılan hatalı ödemeleri ilgilisinden geri talep edebilir; bu süreyi aşan ödemelerin tahsili mümkün değildir. Memurun hilesi veya idarenin açık hatası bulunması durumunda ise bu davalar reddedilmektedir.
İdari bir işlem veya eylem neticesinde uğranılan maddi zararların tazmini istemiyle açılan tam yargı davalarında yasal faiz uygulanır. Bu davalarda hükmedilecek yasal faizin başlangıç tarihi olarak; idareye önceden bir başvuru yapılmışsa başvuru tarihi, idareye yapılmış bir başvuru bulunmuyorsa davanın açıldığı tarih esas alınır.
Disiplin cezasına karşı idari itiraz süresi ne kadardır?
Disiplin cezasına karşı dava açılmadan önce 7 gün içinde yetkili makama itiraz edilebilir; itiraz merciinin bu başvuruyu 30 gün içinde karara bağlaması gerekir. Ayrıca dava açma süresi içinde üst makama başvurulması halinde 60 gün içinde cevap verilmezse veya ret kararı verilirse iptal davası açılabilir.
Memura disiplin cezası verilmeden önce savunma süresi kaç gündür?
Disiplin cezası verilmeden önce ilgili memura isnat edilen eylem açıkça belirtilerek en az 7 gün süre tanınmak suretiyle savunma hakkı verilmesi zorunludur.
Devlet memurluğundan çıkarma cezası öncesinde son savunma zorunlu mudur?
Devlet memurluğundan çıkarma cezası verilmeden önce ilgili kamu görevlisine sözlü veya yazılı son savunma hakkı tanınması kanuni bir zorunluluktur.
İdare memurdan hatalı ödenen maaş ve ödenekleri geriye dönük ne kadar süreyle isteyebilir?
Memurun hilesi veya idarenin açık hatası bulunmadığı takdirde, idare ancak son 60 gün içinde yapılan hatalı ödemeleri geri isteyebilir.
HAGB kararı zabıt kâtipliği atamasında arşiv araştırmasını olumsuz etkiler mi?
Danıştay 12. Dairesinin 2015/3186 Esas ve 2015/5513 Karar sayılı kararı uyarınca, hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı bulunan adayın arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlandığı kabul edilemez ve bu gerekçeyle atamanın reddi hukuka aykırıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

