Devlet memurluğuna atanabilmek için aranan kanuni şartların sonradan kaybedilmesi veya bu şartların baştan beri taşınmadığının anlaşılması durumunda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 98. maddesi uyarınca memuriyet sona erdirilir. İdarece tesis edilen göreve son verme işlemlerinin hukuka aykırı olduğu hallerde ilgililerin idari yargıda iptal davası açma hakkı bulunmaktadır.
Devlet Memurluğuna Atanmada Aranan Kanuni Şartlar
Devlet memuru olabilmek için 657 sayılı Kanun'un 48. maddesi uyarınca Türk vatandaşı olmak, kural olarak 18 yaşını tamamlamış bulunmak ve en az ortaokul mezuniyeti taşımak şarttır. İstekli bulunmadığı durumlarda ilkokul mezunları da memuriyete kabul edilebilmektedir. Bir meslek veya sanat okulunu bitirenler en az 15 yaşını doldurmuş olmaları kaydıyla ya da 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 12. maddesi kapsamında on beş yaşını tamamlayan küçüğün kendi isteği ve veli rızasıyla mahkemece ergin kılınması üzerine memurluğa atanabilmektedir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 12Kaynağı aç
Kanunun 48. maddesi uyarınca kamu haklarından yoksun bulunmamak temel koşullardandır. Ayrıca kasten işlenen bir suç yüzünden bir yıl veya üzerinde hapis cezası almamış olmak aranır. Affa uğranmış olsa dahi devletin güvenliği ile anayasal düzene ve işleyişine karşı fiillerden mahkûmiyet bulunmamalıdır. Bunun yanında rüşvet, zimmet, hırsızlık, irtikâp, sahtecilik, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye yahut edimin ifasına fesat karıştırma, kaçakçılık ve suç kaynaklı malvarlığı değerlerini aklama suçlarından hüküm giyilmemiş olması gerekir.
Şartların Kaybedilmesi Halinde Göreve Son Verme ve Kazanılmış Hak
Memuriyet sırasında kanuni şartlardan birinin kaybedilmesi ya da bu şartların baştan beri bulunmadığının anlaşılması halinde 657 sayılı Kanun'un 98. maddesi uyarınca memuriyet görevi sona erer. Örneğin kasten işlenen bir suç sebebiyle bir yıl veya daha uzun süreli hapis cezası alan memurun kanuni atanma şartlarını kaybettiği dikkate alındığında görevinin sona ermesi ve yeniden göreve başlatılma talebinin reddedilmesi kanuni düzenlemelere dayanmaktadır.
Memuriyete atanma şartlarının sonradan kaybedilmesi veya bu şartların taşınmadığının sonradan anlaşılması gerekçesiyle göreve son verilmesi durumlarında, 657 sayılı Kanun'un 98. maddesi gereğince ilgililerin kazanılmış hak iddiası kural olarak kabul edilmemektedir.
Göreve Son Verme İşlemine Karşı İptal Davası ve Süresi
Göreve son verme işlemine karşı açılacak iptal davası, işlemin tebliğinden itibaren 60 gün içinde ilgili memurun son görev yerindeki yetkili idare mahkemesinde açılır. Bu dava öncesinde tüketilmesi gereken zorunlu bir idari itiraz yolu bulunmamaktadır.
İptal Kararının Sonuçları ve Usuli Eksiklikler
Göreve son verme işleminin iptaline karar verilmesi halinde, idarenin mahkeme kararlarını uygulama zorunluluğu gereğince ilgilinin memuriyet görevine iadesi sağlanır.
Savunma hakkının kısıtlanması gibi usuli bir eksiklik nedeniyle işlemin iptal edilmesi, ilgilinin doğrudan göreve başlatılması sonucunu doğurmaz. Danıştay 8. Dairesinin 2021/7547 Esas ve 2022/6188 Karar sayılı ilamında açıklandığı üzere, hukuka aykırılığı saptanan işlemin savunma hakkı ihlali sebebiyle iptali idarece yeni bir işlem kurulmasına engel oluşturmaz; idare usulüne uygun şekilde savunma aldıktan sonra kişi hakkında yeni bir işlem tesis edebilir.
Danıştay 8. Daire, E. 2021/7547, K. 2022/6188Kaynağı aç
Memuriyete atanma şartlarını sonradan kaybeden kişi kazanılmış hak ileri sürebilir mi?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 98. maddesi şartların kaybedilmesi veya baştan beri taşınmadığının anlaşılması durumunda görevin sona ereceğini hükme bağladığından kazanılmış hak iddiası kural olarak kabul edilmemektedir.
Göreve son verme işlemine karşı dava açma süresi ne kadardır?
Göreve son verme işleminin tebliğinden itibaren 60 gün içinde son görev yerindeki idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; dava öncesinde tüketilmesi gereken zorunlu bir idari itiraz yolu yoktur.
Savunma hakkı eksikliği gerekçesiyle verilen iptal kararı derhal göreve dönmeyi sağlar mı?
Savunma hakkının kısıtlanması gibi usuli bir eksiklik nedeniyle verilen iptal kararı ilgilinin doğrudan göreve başlatılması sonucunu doğurmaz; idare ilgilinin usulüne uygun biçimde savunmasını alarak yeni bir işlem kurabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy