Ceza Mahkûmiyetinin Memuriyet Statüsüne Etkisi
Kasten işlenen bir suç dolayısıyla bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olunması, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48/A-5 maddesi uyarınca kişinin memuriyete girişini engellediği gibi görevdeki memurun da ilişiğinin kesilmesine neden olur. Buna karşılık taksirli suçlarda, hükmolunan hapis cezasının süresi ne olursa olsun anılan madde kapsamında memuriyete engel bir durum ortaya çıkmaz.
Devlet Memurları Kanunu'nda zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik ve görevi kötüye kullanma gibi güven sarsıcı fiiller katalog suçlar arasında düzenlenmiştir. Bu nitelikteki katalog suçlardan mahkûmiyet halinde ceza süresi ne olursa olsun, bir gün dahi olsa memuriyet sona erer.
Görevdeki Memurun İlişiğinin Kesilmesi ve Kesinleşme Koşulu
Görevdeki kamu görevlilerinin ceza mahkûmiyeti nedeniyle memur olma şartını yitirmeleri halinde, haklarında disiplin kurullarından bağımsız biçimde 657 sayılı Kanun'un 98/b maddesi uyarınca işlem tesis edilerek memuriyetle ilişikleri kesilir. Bu uygulama bir disiplin cezası niteliği taşımamakta olup, kanunda aranan genel şartların sonradan kaybedilmesinin yasal bir sonucudur.
Memuriyet statüsünün 657 sayılı Kanun'un 48/A-5 maddesi kapsamında sona erdirilebilmesi için mahkûmiyet hükmünün istinaf veya Yargıtay kanun yolu aşamalarından geçerek kesinleşmiş olması şarttır. İlk derece mahkemesince verilmiş olup henüz kesinleşme şerhi taşımayan kararlara dayanılarak tesis edilen ilişik kesme işlemleri, idare mahkemelerinde açılacak iptal davalarına konu teşkil eder.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması ve Disiplin Sorumluluğu
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı teknik anlamda mahkûmiyet teşkil etmediğinden, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48/A-5 maddesi uyarınca memuriyetten ilişiğin kesilmesine veya atamanın iptaline yasal gerekçe yapılamaz. Ancak ceza yargılamasında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olması, idarenin aynı fiil üzerinden disiplin soruşturması açma yetkisini engellemez. İdare, söz konusu eylemi memur vakarına yakışmayan tutum kapsamında değerlendirerek disiplin cezası tayin edebilir.
Genel kural bu yönde olmakla birlikte, askeri personel veya emniyet teşkilatı mensupları gibi personelin tabi olduğu özel kanunlarda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarının memuriyete girişe veya meslekte kalmaya engel teşkil edebileceğine dair ayrık düzenlemeler yer alabilmektedir.
Hapis Cezalarının Ertelenmesi ve Adli Para Cezalarının Hukuki Durumu
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 51/1 maddesi uyarınca işlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişilerin cezası ertelenebilmektedir. Bu sürenin üst sınırı, fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş kişiler bakımından üç yıl olarak uygulanır. Hükümlü hakkında bir yıldan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere bir denetim süresi belirlenir ve bu süre mahkûm olunan ceza süresinden az olamaz. Denetim süresi yükümlülüklere uygun veya iyi halli geçirildiğinde ceza infaz edilmiş sayılır; denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmesi veya uyarılara rağmen yükümlülüklere uymamakta ısrar edilmesi halinde ertelenen cezanın kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilmesine infaz hâkimliğince karar verilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 51Kaynağı aç
Hapis cezasının ertelenmiş olması mahkûmiyet hükmünü ortadan kaldırmaz. Kasten işlenen bir suç dolayısıyla ertelenen ceza bir yıl veya daha fazla süreli ise ya da katalog suçlardan birine ilişkinse 657 sayılı Kanun uyarınca memuriyet statüsü yine sona erer.
Adli para cezaları kural olarak memuriyete engel oluşturmaz ve bir yıllık hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi durumunda da memuriyet korunur. Ancak hükmedilen adli para cezası hırsızlık, dolandırıcılık veya rüşvet gibi kanunda sayılan katalog suçlardan birinin karşılığı ise ceza miktarı ne kadar az olursa olsun memuriyet sona erer.
Af Düzenlemeleri ve Memnu Hakların İadesi
Katalog suçlardan alınan mahkûmiyetler, ilgili kişi affa uğramış olsa dahi 657 sayılı Kanun'un 48/A-5 maddesi gereğince memuriyete engel olmaya devam eder. Bu kapsamdaki yüz kızartıcı katalog suçlar bakımından memnu hakların iadesi kararı alınsa dahi memuriyete dönüş mümkün kabul edilmemektedir. Buna karşılık kasten yaralama gibi katalog suçlar dışında kalan fiillerden ötürü bir yıldan fazla süreli hapis cezası alan kişiler, memnu hakların iadesi kararı alarak yeniden memur olabilmektedir.
İlişik Kesme İşlemine Karşı İptal Davası ve Sonuçları
Memur olma şartını kaybettiği gerekçesiyle ilişiği kesilen kamu görevlisi, bu işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açmalıdır.
İdare mahkemesince işlemin iptaline karar verilmesi halinde idare bu yargı kararını otuz gün içinde uygulamak mecburiyetindedir. İptal kararı doğrultusunda memur eski görevine veya eş değer bir göreve iade edilir; haksız işlem nedeniyle yoksun kalınan maaş, döner sermaye ve ikramiye gibi tüm mali haklar ile derece ve kademe ilerlemesine ilişkin özlük hakları faiziyle birlikte memura ödenir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması memuriyetten çıkarılmaya gerekçe midir?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması teknik anlamda mahkûmiyet sayılmadığından 657 sayılı Kanun'un 48/A-5 maddesi uyarınca memuriyetten ilişiğin kesilmesine veya atamanın iptaline yasal gerekçe yapılamaz. Ancak idarenin aynı eylem hakkında disiplin soruşturması açma ve disiplin cezası verme yetkisi saklıdır.
Taksirli suçtan ceza alınması memuriyeti etkiler mi?
Taksirli suçlarda hapis cezasının süresi ne olursa olsun 657 sayılı Kanun'un 48/A-5 maddesi kapsamında memuriyete engel bir durum oluşmaz.
Ertelenen hapis cezası memurluğun sona ermesini engeller mi?
Erteleme mahkûmiyet hükmünü ortadan kaldırmaz; kasten işlenen bir suçtan verilen ertelenmiş hapis cezası bir yıl veya daha fazla ise ya da katalog suçlardan birine ilişkinse memuriyet sona erer.
Memuriyetin sona erdirilmesi işlemine karşı dava süresi nedir?
Memur olma şartını yitirdiği gerekçesiyle ilişiği kesilen personelin bu işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açması gerekir.
İptal davası kazanıldığında görev ve haklar nasıl iade edilir?
İdare iptal kararını otuz gün içinde uygulayarak memuru eski veya eş değer görevine iade etmek ve işlem sebebiyle yoksun kaldığı tüm mali ve özlük haklarını faiziyle ödemekle yükümlüdür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy