Disiplin Hukukunun Genel İlkeleri ve Disiplin Cezası Türleri
Devlet memurlarına verilebilecek disiplin cezaları 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinde uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarma olmak üzere beş tür ile sınırlandırılmıştır. Kanunda bu sayılan cezalar haricinde başka bir disiplin cezası türü bulunmamaktadır.
Kanunda disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller sınırlı sayıda sayılmamış olup kanun metninde yer alan eylemler örnek niteliğindedir. Bir kamu görevlisinin gerçekleştirdiği eylem kanunda harfiyen sayılan fiiller arasında açıkça yer almasa dahi, nitelik ve ağırlığı itibarıyla kanunda belirtilen eylemlere benzerlik gösteriyorsa ilgili memur hakkında aynı tür disiplin cezası uygulanır.
Soruşturma Açmaya Yetkili Amirler ve Muhakkik Tayini
Disiplin soruşturması açmaya, disipline aykırı fiil veya halin işlendiği tarihte memurun görevli bulunduğu yerdeki disiplin amirleri yetkilidir. Disiplin cezası vermeye yetkili amir kendisi doğrudan disiplin cezası veremez; öncelikle bir disiplin soruşturması başlatması ve bunun için bir soruşturmacı görevlendirmesi zorunludur. Teşkilat yapısı içinde en üst disiplin amirleri ise haiz oldukları yetkileri alt kademelerdeki her derecedeki memur yönünden doğrudan kullanma hakkına sahiptir.
Disiplin soruşturmasını yürütmek üzere görevlendirilen muhakkikin unvan ve kadrosu, hakkında soruşturma yürütülen kamu görevlisinden daha alt bir kadroda bulunamaz. Soruşturmayı yürüten muhakkik soruşturma kapsamında memurun lehine olan delilleri de toplamakla yükümlüdür.
Disiplin Soruşturmasında Zamanaşımı Süreleri
Disiplin cezası verme yetkisi kanunda belirlenen iki ayrı zamanaşımı süresine tabidir. Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin öğrenildiği tarihten itibaren; uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına, Devlet memurluğundan çıkarma cezasında ise altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Savunma Hakkı ve Savunma İstem Yazısının Unsurları
657 sayılı Kanun'un 130. maddesi gereğince memurun savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma istem yazısında isnat edilen fiilin yer, zaman ve şekil detayları, hangi disiplin kuralının ihlal edildiği ve savunma için tanınan süre açıkça yer almalıdır. Savunma için en az 7 gün süre verilmesi zorunlu olup bu süre savunma istem yazısının ilgili memura tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Yazıda tanınan süre içinde savunma yapılmaması halinde savunma hakkından vazgeçilmiş sayılacağı ihtar edilir.
Savunma süresinin kanunda belirlenen asgari sınır olan 7 günden daha kısa verilmesi bir usul hatası teşkil etmekte ve idari yargıda iptal gerekçesi sayılmaktadır. Bununla birlikte, disiplin cezasına konu edilen eylemler yönünden memurun savunmasının alınmaması durumunda savunma hakkı usulüne uygun kullandırılmamış kabul edilir ve işlem hukuka aykırı hale gelir.
Karar Verme Süreleri ve Disiplin Kurullarının Yetkisi
Disiplin amirleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren 15 gün içinde vermek zorundadır. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren hallerde soruşturma dosyası 15 gün içinde kararını bildirmek üzere yetkili disiplin kuruluna tevdi edilir ve kurul dosyayı aldığı tarihten itibaren 30 gün içinde soruşturma evrakına göre kararını bildirir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasına ilişkin soruşturma dosyası ise yüksek disiplin kuruluna tevdiinden itibaren azami altı ay içinde karara bağlanır.
Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulu kendiliğinden farklı bir ceza tayin etme yetkisine sahip değildir; kurullar teklif edilen cezayı ya kabul eder ya da reddeder. Teklifin reddedilmesi halinde atamaya yetkili amirler ret kararından itibaren 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttir.
Memurluktan Çıkarma Cezasındaki Savunma Güvenceleri
Hakkında Devlet memurluğundan çıkarma cezası istenen memur kanunla öngörülen ek usul güvencelerinden yararlanır. Bu durumdaki kamu görevlisi soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme ve disiplin kurulunda kendisi veya vekili vasıtasıyla sözlü yahut yazılı olarak savunma yapma hakkına sahiptir.
Cezaların Uygulanması, Tekerrür ve İndirim Nedenleri
Disiplin cezaları verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır; ancak aylıktan kesme cezası kararın veriliş tarihini takip eden aybaşında tatbik edilir. Disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir fiil veya halin özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde tekrar işlenmesi durumunda bir derece ağır ceza verilir. Aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiil veya haller nedeniyle verilen disiplin cezalarının üçüncü uygulamasında da bir derece ağır ceza uygulanır.
Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar hakkında verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir.
Öğrenim durumları nedeniyle yükselebilecekleri kadroların son kademelerinde bulunan Devlet memurlarının kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren hallerinde brüt aylıklarının dörtte biri ile yarısı arasında kesinti yapılır ve bu durumun tekerrüründe görevlerine son verilir.
Üst Yönetim Kadrolarına Atanma Yasakları ve Bağlayıcılık
Disiplin cezalarının üst kademe idari görevlere etkisi bakımından; aylıktan kesme cezası uygulanan memurlar beş yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası uygulanan memurlar ise on yıl müddetle belirli üst makamlara getirilemezler. Bu süre zarfında ilgililerin daire başkanı kadrolarına, bunların dengi ve daha üstü kadrolara, taşra teşkilatında il ve bölge düzeyindeki en üst idari yöneticiliklere, düzenleyici ve denetleyici kurumların başkanlık ile kurul üyeliklerine, büyükelçi ve vali kadrolarına atanması mümkün değildir.
Yetkili amir ve kurullarca verilip kesinleşen disiplin cezaları idari merciler yönünden bağlayıcıdır. Kesinleşmiş disiplin yaptırımları idare tarafından yeni bir idari işlemle geri alınamaz, kaldırılamaz ve değiştirilemez.
Ceza Kovuşturması ile Disiplin Soruşturmasının Birlikteliği
Disiplin kovuşturmasının yapılmış olması fiilin ceza kanunları kapsamına girmesi halinde memur hakkında ayrıca ceza kovuşturması açılmasına engel teşkil etmez. Aynı şekilde memur hakkında bir adli ceza soruşturmasının yürütülüyor olması da idare tarafından disiplin soruşturması yapılmasına engel değildir.
Cezaların Özlük Dosyasından Silinmesi Usulü
Devlet memurluğundan çıkarma haricindeki disiplin cezalarında; uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından 5 yıl, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarının uygulanmasından 10 yıl sonra memur atamaya yetkili amire başvurarak cezaların özlük dosyasından silinmesini talep edebilir. Memurun bu süreler içerisindeki davranışları isteğini haklı kılacak nitelikte görülürse silme kararı verilerek durum özlük dosyasına işlenir. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının özlük dosyasından çıkarılmasında ise disiplin kurulunun mütalaasının alınması zorunludur.
Disiplin Cezalarına İtiraz ve İptal Davası Açma Süresi
Disiplin amirlerinin tayin ettiği uyarma, kınama ve aylıktan kesme kararlarına karşı disiplin kuruluna; kademe ilerlemesinin durdurulması yaptırımına karşı ise yüksek disiplin kuruluna başvurulabilir. İtiraz süresi kararın tebliğinden itibaren yedi gün olup bu süre içinde başvuru yapılmadığında ceza idari açıdan kesinleşir. İtiraz mercileri dosyanın kendilerine intikalinden itibaren otuz gün içinde kararlarını verir; itirazın haklı görülerek kabulü halinde disiplin amirleri dosyayı yeniden ele alarak verilen cezayı hafifletebilir veya bütünüyle kaldırabilir. Ayrıca idari itiraz yoluna başvurulması dava açmadan önce tüketilmesi mecburi bir usul şartı olmayıp ilgili memur doğrudan dava da açabilir.
Disiplin cezalarına karşı idare mahkemelerinde iptal davası açma süresi kural olarak altmış gündür. Bu süre, disiplin cezasına ilişkin yazılı bildirimin ilgiliye yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren hesaplanır. Adresleri bilinmeyenlere mevzuata uygun şekilde ilan yoluyla tebliğ yapılan hallerde ise, özel kanunda aksine bir hüküm yer almadıkça dava açma süresi son ilan tarihini takip eden günden itibaren on beş gün sonra başlar. Altmış günlük genel dava açma süresi hak düşürücü nitelikte olduğundan, süresi geçirildikten sonra yapılan başvurular süre aşımı nedeniyle reddedilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Memura savunma yapması için en az kaç gün süre verilmelidir?
657 sayılı Kanun'un 130. maddesi uyarınca memura savunmasını hazırlaması için savunma istem yazısının tebliğ edildiği tarihten itibaren en az 7 gün süre tanınması şarttır.
Soruşturmacı hakkında soruşturma açılan memurdan daha alt bir kadroda olabilir mi?
Disiplin soruşturmasını yürütmek üzere görevlendirilen soruşturmacı, hakkında soruşturma yürütülen memurun kadrosundan daha alt bir kadroya sahip olamaz.
Disiplin cezasını gerektiren fiillerde ceza verme zamanaşımı süresi ne kadardır?
Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Geçmiş çalışmaları olumlu bulunan memura ceza indirimi uygulanabilir mi?
Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu bulunan veya ödül ya da başarı belgesi alan memurlar hakkında verilecek cezalarda bir derece hafif olan ceza uygulanabilir.
Memur hakkında ceza davası bulunması disiplin soruşturmasını engeller mi?
Memur hakkında adli ceza soruşturmasının yürütülmesi disiplin soruşturması açılmasına ve yürütülmesine engel oluşturmaz; disiplin ve ceza süreçleri birbirinden bağımsızdır.
Disiplin cezalarına karşı itiraz edilmeden doğrudan iptal davası açılabilir mi?
Disiplin amirlerince verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarında disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasında ise yüksek disiplin kuruluna itiraz edilmesi zorunlu bir başvuru şartı değildir; ilgili memur doğrudan idari yargıda iptal davası açabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy