6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun m. 2/1-ç uyarınca riskli alan; zemin yapısı veya üzerindeki yapılaşma sebebiyle can ve mal kaybına yol açma riski taşıyan ve Cumhurbaşkanınca kararlaştırılan alandır. Riskli alan statüsü, zemin ya da yerleşim özellikleri bakımından tehlike arz eden yerleşim yerlerinde kentsel dönüşüm usullerinin başlatılmasına hukuki zemin oluşturur.
6306 sayılı AFET RİSKİ ALTINDAKİ ALANLARIN DÖNÜŞTÜRÜLMESİ HAKKINDA KANUN m. 2Kaynağı aç
Riskli Alan Tespit Sürecinin Başlatılması ve İdari Girişimler
Riskli alan belirleme süreci idari kurumların hazırlıklarıyla gündeme gelebilir. İlgili belediye, il özel idaresi veya TOKİ, kendi yetki alanı içinde kalan bir bölgeye ilişkin teknik raporlar düzenler. Bu teknik raporlarda sahanın zemin etüt verileri, mevcut binaların durumunu gösteren görseller, uydu görüntüleri ve alanın afet geçmişi yer alır. Oluşturulan teknik dosya incelenmek üzere Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına sunulur.
Bölgedeki taşınmaz maliklerinin en az yüzde 15'inin yazılı başvuruda bulunması durumunda da idare tarafından riskli alan belirleme sürecinin başlatılması mümkündür.
6306 Sayılı Kanun Kapsamında Riskli Alan Kriterleri
6306 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde, fen ve sanat standartlarına uygun, güvenli ve sağlıklı yaşam çevrelerinin kurulması ile sağlık, eğitim ve ulaşım gibi temel kamu hizmetlerinin düzenli biçimde sağlanması hedeflenir. Bu gayeyle riskli alan kararı Cumhurbaşkanınca verilir ve belirlenen riskli alan sınırının uygulama bütünlüğü dikkate alınarak tespit edilmesi gerekir.
6306 sayılı AFET RİSKİ ALTINDAKİ ALANLARIN DÖNÜŞTÜRÜLMESİ HAKKINDA KANUN m. Ek Madde 1Kaynağı aç
Kanunun Ek 1. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre kamu düzeninin veya kamu güvenliğinin günlük yaşamı durduracak ya da sekteye uğratacak biçimde bozulduğu yerlerde; planlama ve altyapı olanaklarının yetersiz kalması, binaların imar kurallarına aykırı inşa edilmiş olması ya da yapı veya altyapı tesislerinin hasarlı bulunması hâlinde Cumhurbaşkanınca riskli alan kararı alınabilir.
Aynı fıkranın (b) bendi gereğince, sınır dahilindeki toplam bina sayısının en az yüzde 65'lik kısmının imar mevzuatına aykırı yapılmış olması veya yapı ruhsatı bulunmaksızın inşa edilip sonradan ruhsat ve iskân izni almış yapılardan oluşması durumunda da o bölge riskli alan olarak kararlaştırılabilir.
Cumhurbaşkanı Kararının Alınması ve Uygulama Kısıtlamaları
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kendisine iletilen teknik raporları inceler ve uygun bulduğu teklifi Cumhurbaşkanlığı makamına iletir. Riskli alan statüsü Cumhurbaşkanı Kararı ile kurulur ve kararın Resmî Gazete'de yayımlanması ile birlikte saha resmiyet kazanarak bölgedeki imar ve mülkiyet hareketleri dondurulur.
Resmî Gazete ilanı sonrasında riskli alanda her türlü inşaat, tadilat, harita ve ruhsatlandırma faaliyeti durdurulur ve bölgedeki mevcut imar planları askıya alınır. İdare, dönüşüm sınırları içindeki parselleri maliklerin rızası aranmaksızın birleştirme, ayırma ve tapu kütüğündeki sınırları resen düzeltme yetkisine sahiptir.
Riskli sahadaki binaların belirlenen süreler içinde tahliye edilmemesi hâlinde bu yapılara sunulan elektrik, su ve doğal gaz hizmetleri idari kararla kesilir. Öte yandan kamu düzeni ve güvenliği sebebiyle belirlenen riskli sahalarda kamu kaynaklarıyla yürütülecek yapım işleri ile mal ve hizmet alımları, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m. 21/1-b kapsamında değerlendirilir.
Yargı Yolu, Görevli Mahkeme ve Dava Açma Usulü
6306 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca, riskli alan kararına karşı Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren dava açılabilir. Kanun, sahada daha sonra yürütülecek uygulama işlemleri üzerine riskli alan kararına karşı dava açılmasına izin vermez.
Riskli alan ilanına karşı açılacak iptal davalarına ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştay Altıncı Dairesi bakar. Dava açma süresi, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren 30 gündür. Dava, teklifi sunan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile kararı tesis eden Cumhurbaşkanlığı makamına karşı birlikte veya ayrı ayrı yöneltilebilir.
2575 sayılı DANIŞTAY KANUNU m. 24Kaynağı aç
Yargılama neticesinde riskli alan kararının iptal edilmesi durumunda, karar geçmişe etkili olarak tüm sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkar.
Davanın reddedilmesi ve kararın kesinleşmesi üzerine, adil yargılanma veya mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasıyla kararın kesinleşmesinden itibaren 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Bu başvuru yolu kural olarak alan dahilindeki yıkım ve tahliye işlemlerini fiilen durdurmaz.
Riskli alan kararını kim verir?
Riskli alan kararı, yetkili idarelerin teknik incelemesi ve Bakanlığın teklifi üzerine Cumhurbaşkanı tarafından kararlaştırılır.
Riskli alan tespitini malikler talep edebilir mi?
Saha içindeki taşınmaz maliklerinin en az yüzde 15'inin yazılı talebi üzerine idarece riskli alan belirleme süreci başlatılabilir.
Riskli alan kararına karşı hangi mahkemede dava açılır?
Riskli alan kararına karşı ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştay Altıncı Dairesinde iptal davası açılır.
Uygulama aşamasında riskli alan kararına karşı dava açılabilir mi?
6306 sayılı Kanun Ek Madde 1/2-a uyarınca uygulama işlemleri üzerine riskli alan kararına karşı dava açılamaz; dava ancak kararın Resmî Gazete'de yayımı tarihinden itibaren açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy