Devlet memurlarının tabi olduğu disiplin rejiminde kamu görevlilerine uygulanan disiplin yaptırımları, idari yargı denetimine ve iptal davasına tabidir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında yürütülen soruşturmalarda idarenin işlem tesis ederken yasal usul kurallarına, zamanaşımı sınırlarına ve savunma hakkına riayet etmesi zorunludur. Hukuka aykırı tesis edilen disiplin cezalarına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Disiplin Cezası Türleri ve Cezayı Vermeye Yetkili Makamlar
657 sayılı Kanun'un 125. maddesi uyarınca kamu görevlilerine verilebilecek disiplin cezaları; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma olarak düzenlenmiştir. Aylıktan kesme cezası, memurun brüt aylığından fiilin ağırlığına göre 1/30 ile 1/8 oranları arasında kesinti yapılmasını ifade eder. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası ise fiilin ağırlık derecesine göre kamu görevlisinin bulunduğu kademede 1 ila 3 yıl süreyle ilerlemesinin durdurulması sonucunu doğurur.
Disiplin cezalarında yetkili makamlar cezanın türüne göre belirlenmiştir. Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirlerince tayin edilir. Kademe ilerlemesinin durdurulması yaptırımında kurum disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amirler veya il disiplin kurulu kararına dayanılarak valiler yetkilidir. Devlet memurluğundan çıkarma yaptırımı ise amirlerin talebi üzerine kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla karara bağlanır.
Soruşturma Zamanaşımı ve Karar Verme Süreleri
Disiplin cezasını gerektiren durumlarda idarenin soruşturma açma ve ceza tayin yetkisi zamanaşımına tabidir. Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay, memurluktan çıkarma cezasında ise altı ay içinde soruşturmaya başlanması gerekir. Soruşturmaya başlama süresinin başlangıç tarihi bakımından fiilin gerçekleştiği tarih ile fiilin fark edildiği tarih şeklinde iki farklı ölçüt yer almakta olup bu husus ihtiyatla gözetilmelidir. Ayrıca fiil ve durumların meydana geldiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde disiplin cezası uygulanmadığı takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Soruşturmanın tamamlanmasının ardından karar verme süreleri disiplin makamlarına göre belirlenmiştir. Disiplin amirleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren 15 gün içinde vermekle yükümlüdür. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren hallerde soruşturma dosyası 15 gün içinde yetkili disiplin kuruluna tevdi edilir ve kurul evrakı aldığı tarihten itibaren 30 gün içinde kararını bildirir. Devlet memurluğundan çıkarma cezası taleplerinde ise dosya, yüksek disiplin kuruluna tevdi edildiği tarihten itibaren en fazla altı ay içinde karara bağlanır.
Savunma Hakkı, Ölçülülük ve Özel Hayatın Sınırları
Memur disiplin soruşturması kapsamında ilgili kamu görevlisine savunmasını yapabilmesi için en az yedi gün süre tanınması yasal bir zorunluluktur. Bu tür usul şartlarına ve savunma süresine uyulmadan savunma alınması yargılama sürecinde dava sonucunu etkilemektedir.
Disiplin yaptırımı tesis edilirken kamu gücünün kullanımı amaç uygunluğu, orantılılık ve gereklilik unsurlarını içeren ölçülülük ilkesine uygun olmalıdır. Bu doğrultuda kamu gücü ancak kamu yararı amacıyla kullanılabilir ve amaca en uygun araç seçilmelidir. Kamu görevlilerinin özel hayat kapsamındaki fiilleri ise kamusal hizmetin etkin şekilde yerine getirilmesinde olumsuz bir etki doğurması ve memurun görev performansını etkilemesi halinde disiplin soruşturmasına konu edilebilir.
Aday Memurluk Statüsü ve Sicilden Silinme Usulü
Aday memurlar hakkında aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verilmesi halinde, ilgililerin devlet memuru olamayarak memuriyetle ilişiklerinin kesileceği düzenlenmiştir.
Kesinleşen disiplin yaptırımları süresiz olarak özlük dosyasında muhafaza edilmez. Devlet memurluğundan çıkarma cezası hariç olmak üzere, uyarma ve kınama cezaları 5 yıl, diğer disiplin cezaları ise 10 yıl geçtikten sonra görev yapılan idareye yapılacak yazılı başvuru ile sicilden silinebilir.
İdare Mahkemesinde İptal Davası ve Yürütmenin Durdurulması
Kamu görevlilerine uygulanan disiplin işlemlerine karşı görevli yargı yeri idare mahkemeleridir ve bu işlemlere karşı iptal davası açılır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca, özel kanunlarında ayrı bir süre gösterilmedikçe idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. Adresleri tespit edilemeyen kişilere ilanen tebligat yapılması durumunda ise süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar. Yetkili mahkemenin belirlenmesinde 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesi uyarınca dava konusu işlemi tesis eden idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesi genel yetkilidir ve yetki kamu düzenindendir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 32Kaynağı aç
Disiplin cezasının iptali istemiyle açılan davada işlemin yürütülmesinin durdurulması talep edilebilir. 2577 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca dava açılması idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Mahkemece yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir; kararda bu gerekçeler ve olası zararlar belirtilir. Yalnızca ilgili kanun hükmünün iptali talebiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmuş olması yürütmenin durdurulması kararı verilmesi için yeterli kabul edilmez.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 27Kaynağı aç
Memura savunma yapması için en az kaç gün süre verilir?
Disiplin soruşturması kapsamında ilgili devlet memuruna savunmasını sunabilmesi için asgari 7 gün süre tanınması zorunludur.
Disiplin soruşturmasında zamanaşımı süreleri ne kadardır?
Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmasında bir ay; memurluktan çıkarmada ise altı ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır. Bu sürelerin başlangıcında fiilin gerçekleştiği tarih ile fiilin fark edildiği tarih şeklinde iki ayrı yaklaşım bulunmakta olup değerlendirme ihtiyatla yapılmalıdır. Fiilin meydana geldiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde ceza verilmemesi halinde ceza yetkisi zamanaşımına uğrar.
Disiplin cezasına karşı idare mahkemesinde dava açma süresi kaç gündür?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi gereğince, özel kanunlarda ayrı bir süre bulunmadıkça idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür.
Disiplin cezaları sicilden ne zaman ve nasıl silinir?
Devlet memurluğundan çıkarma cezası hariç olmak üzere; uyarma ve kınama cezaları 5 yıl, diğer cezalar 10 yıl geçtikten sonra görev yapılan idareye yapılacak yazılı başvuru ile sicilden silinir.
Disiplin cezasının iptali davasında yürütmenin durdurulması hangi koşullarla verilir?
İdari işlemin hukuka açıkça aykırı olması ve telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartlarının birlikte varlığı halinde yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir. Sadece kanun hükmünün Anayasa Mahkemesine taşınmış olması bu karar için yeterli sayılmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy