Genel Kolluk Disiplin Cezalarına İtiraz ve İptal Davası

Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde görev yapan personele yönelik disiplin işlemleri özel kanun niteliğindeki 7068 sayılı Kanun kapsamında yürütülür. Bu Kanunda açıkça düzenlenmeyen hallerde 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümleri tamamlayıcı nitelikte uygulanır. Kolluk personeline fiilin ağırlık derecesine göre uyarma, kınama, aylıktan kesme, kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma, meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma yaptırımları tatbik edilebilir. Disiplin amirleri tarafından tesis edilen kararlara karşı idari itiraz yoluna başvurulabileceği gibi, kesinleşen yaptırımlara ve disiplin kurullarınca verilen cezalara karşı idari yargıda iptal davası açılması mümkündür.

Genel Kolluk Disiplin Cezaları ve Yaptırım Türleri

7068 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarınca uyarma cezası, personele görevin icrasında ya da davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin; kınama cezası ise kusurlu bulunduğunun yazı ile bildirilmesidir. Aylıktan kesme yaptırımında, personelin zam ve tazminatları hariç tutulan brüt aylığından on beş günlüğe kadar kesinti yapılır; bu kesinti tahakkuk birimince tam Türk Lirası üzerinden tatbik edilir ve kuruşlar dikkate alınmaz. Kısa süreli durdurma cezası kademe ilerlemesinin dört, altı veya on ay süreyle durdurulması; uzun süreli durdurma cezası ise kademe ilerlemesinin on iki, on altı, yirmi veya yirmi dört ay süreyle durdurulması sonucunu doğurur. Bu cezaların tatbikinde alt ve üst kademeler kendi aralarında daha ağır ya da hafif ceza kabul edilmez. Görev yaptığı kurumdaki geçmiş hizmetleri olumlu nitelikte bulunan ve iyi veya çok iyi değerlendirme puanı alan personele bir derece hafif olan disiplin cezası uygulanabilir.

Jandarma Genel Komutanlığı ile Sahil Güvenlik Komutanlığında terfileri 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanununa tabi personelin durdurma yaptırımlarında maaş kesintisi uygulanır. Bu personele kısa süreli durdurma hallerinde brüt aylıklarının 1/5'i ila 1/4'ü, uzun süreli durdurma hallerinde ise 1/3'ü ila 1/2'si oranında kesinti yapılır. Sahil güvenlik personelinin disipline aykırı fiilleri yabancı limanlarda veya Türk karasuları dışında icra etmesi durumunda doğan tehlike ve zarara göre uyarma ve kınama yerine aylıktan kesme veya kademe durdurma; aylıktan kesme, kısa veya uzun süreli durdurma hallerinde ise meslekten çıkarma yaptırımı uygulanabilir. Karar aşamasına kadar astın görüşünü bildirmesi veya emrin mevzuata aykırılığına dair kanaatini amire aktarması disiplinsizlik oluşturmaz.

Devlet memurluğundan çıkarma yaptırımı gerektiren eylemler ve yetkili makamlar bakımından 657 sayılı Kanun uygulanır. 7068 sayılı Kanunun 9. maddesi gereğince bu düzenlemelere ek olarak devletin bağımsızlığına, bütünlüğüne ve milli güvenliğe aykırı faaliyetlerde bulunmak, bu mahiyetteki yapılara katılmak ya da yardım sağlamak ile işkence uygulamak fiilleri de memuriyetten çıkarma neticesi doğurur. Disiplin puanı sistemi kapsamında Emniyet bünyesinde uyarma 1, kınama 2, aylıktan kesme 3, kısa süreli durdurma 4, uzun süreli durdurma 5 puandır. Jandarma ve Sahil Güvenlik teşkilatında ise uyarma 1, kınama 2, aylıktan kesme 3, kısa süreli durdurma karşılığı aylık kesintisi 5, uzun süreli durdurma karşılığı aylık kesintisi 6 puan olarak kaydedilir. Son cezanın kesinleşmesinden geriye doğru bir yılda yirmi ceza puanına ya da en az iki ayrı amirden toplam on iki disiplin cezasına; beş yılda kırk ceza puanına ya da en az iki ayrı amirden toplam yirmi beş disiplin cezasına ulaşan memurlar hakkında yetkili disiplin kurullarınca meslekten çıkarma kararı verilir. Tek bir soruşturma dosyasında birden fazla ceza bulunması halinde sadece en yüksek puana sahip disiplin işlemi dikkate alınır.

Disiplin Soruşturması ve Savunma Hakkı Usulü

Disiplin amirinin hakkında ceza verilecek personelden makam, rütbe veya kıdem yönünden üst konumda bulunması ve amir durumunda yer alması şarttır. İlçelerde kaymakam, illerde vali en üst disiplin amiri niteliğindedir. Valiler kaymakamların; Bakan ise Emniyet Genel Müdürü, Jandarma Genel Komutanı, Sahil Güvenlik Komutanı ve valilerin üst disiplin amiridir. Disiplin amirliği yetkisi devredilemez. Disiplin amirlerince soruşturma yapması amacıyla soruşturmacı tayini yazılı olarak gerçekleştirilir. Soruşturmacı olarak mülki idare amirliği hizmetleri sınıfı ile ilgisine göre emniyet hizmetleri sınıfı, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı kadroları haricinde personel görevlendirilemez.

Savunma alınmaksızın personele disiplin cezası verilemez ve savunma hazırlığı için en az yedi gün süre tanınması yasal zorunluluktur. Savunma istem yazısında isnat edilen iddialar, bunların dayandığı deliller ve fiilin hukuki nitelendirmesi personele açıkça bildirilir. Verilen süre içinde savunma yapılmaması durumunda savunma hakkından vazgeçilmiş sayılır. Hakkında disiplin soruşturması yürütülen personel, savunma istenmesinden itibaren evrakı inceleyebilir. Meslekten çıkarma veya Devlet memurluğundan çıkarma yaptırımı teklif edilen personel ayrıca dosyadaki evrakı inceleme, tanık dinletme ve disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak bizzat yahut vekili marifetiyle savunma yapma hakkına sahiptir.

Disiplin soruşturması nedeniyle görevden uzaklaştırma işlemlerinde 657 sayılı Kanun hükümleri uygulanır. Görevden uzaklaştırma tedbiri boyunca personele aylığının üçte ikisi ödenir; göreve iade durumunda ise ödenmeyen eksik maaş tutarları tamamlanır. Disiplin kurullarınca meslekten veya memurluktan çıkarma cezası verilenlerden görevi başında kalması sakıncalı görülenler tedbiren görevden uzaklaştırılabilir; bu personelden meslekten çıkarma cezası daha hafif bir cezaya indirilerek onaylananlar hakkındaki görevden uzaklaştırma önlemi derhal kaldırılır. Disiplin kurulları incelemeleri sonucunda disiplin cezası verilmesine yer olmadığına, karar verilmesine yer olmadığına, disiplin cezası tayinine veya kurulun yetkisizliğine karar verebilir; fiilin kurul yetkisindeki başka bir disiplinsizliği oluşturduğu anlaşılırsa buna uygun ceza tespit edilir. Kararlar gerekçeli yazılır ve ceza tayininde disiplinsizlik unsurları ile miktara esas alınan tüm hususlar kararda açıkça belirtilir.

Yetkili Disiplin Kurulları ve Onay Süreçleri

Emniyet teşkilatında birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü meslek derecelerindeki personelin meslekten çıkarma yaptırımını karara bağlamaya Bakanlık Yüksek Disiplin Kurulu yetkilidir. İl polis disiplin kurulunun polis memurları hakkındaki meslekten çıkarma haricindeki cezaları valinin onayıyla yürürlüğe girerken; meslekten çıkarma kararları valinin önerisi, Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulunun görüşü ve Bakanın onayı ile kesinlik kazanır.

Jandarma teşkilatında astsubayların disiplin işlerinin görüşülmesinde, Bakanlık Yüksek Disiplin Kurulu ile Jandarma Genel Komutanlığı Yüksek Disiplin Kurulu hariç diğer kurullarda hakkında soruşturma yürütülenden daha kıdemli bir astsubay üyeye yer verilir; daha kıdemli personel bulunmadığı takdirde kendisinden sonraki en kıdemli astsubay kurula dahil edilir. Jandarma Genel Komutanlığı kadrolarında görevli albayların meslekten çıkarma cezası ile generaller hakkında tüm disiplin cezalarını verme yetkisi Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna aittir. Merkez ve eğitim birlikleri gibi belirli disiplin kurullarının meslekten çıkarma dışındaki cezaları Jandarma Genel Komutanının onayıyla, çıkarma kararları ise Jandarma Genel Komutanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun uygun görüşü ve Bakan onayıyla kesinleşir. Jandarma teşkilatında il jandarma disiplin kurulunca verilip vali tarafından uygun bulunmayan kararlar Jandarma Genel Komutanlığı Yüksek Disiplin Kurulunca karara bağlanır. Asayiş kolordu, komando birlikleri, eğitim kurumları ve merkez disiplin kurullarınca tesis edilip Jandarma Genel Komutanınca uygun görülmeyen kararlar ile Bakan onayına sunulup uygun görülmeyen dosyalar Bakanlık Yüksek Disiplin Kurulunca kesin olarak çözümlenir.

Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde bölge komutanlıkları, eğitim ve öğretim kurumları, Hava Komutanlığı, Merkez Disiplin Kurulu ve Sahil Güvenlik Yüksek Disiplin Kurulu görev yapar. Kurullarda astsubayların işlemlerinde kıdem kuralı gözetilerek astsubay üye bulundurulur. Amiraller hakkındaki bütün disiplin yaptırımlarını tayin etmeye Bakanlık Yüksek Disiplin Kurulu yetkilidir. Bölge komutanlığı disiplin kurulu meslekten çıkarma hariç kararlarını konuşlu bulunulan il valisinin onayıyla; hava, eğitim ve merkez disiplin kurulları çıkarma dışındaki kararlarını Sahil Güvenlik Komutanının onayıyla; meslekten çıkarma kararlarını ise Sahil Güvenlik Komutanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun uygun görüşü ve Bakan onayıyla tamamlar. Sahil Güvenlik bölge komutanlığı kurulunca tesis edilip vali tarafından uygun bulunmayan kararları Sahil Güvenlik Yüksek Disiplin Kurulu inceler. Merkez, hava ve okul disiplin kurullarınca verilip Sahil Güvenlik Komutanı tarafından uygun bulunmayan kararlar ile Bakan tarafından onaylanmayan veya Yüksek Disiplin Kurulunca uygun görüş belirtilmeyen meslekten çıkarma dosyaları Bakanlık Yüksek Disiplin Kurulunca kesin karara bağlanır.

Soruşturma ve Ceza Verme Zamanaşımı Süreleri

7068 sayılı Kanunun 29. maddesi uyarınca fiilin işlendiğinin disiplin amiri tarafından öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ile kısa ve uzun süreli durdurma cezalarında bir ay; meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezalarında ise altı ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmadığı takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Bunun yanında disiplin cezasını gerektiren fiillerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmediği takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Zamanaşımı tamamlanmış fiillerde fiilin işlendiği, kesintisiz fiillerde kesintinin gerçekleştiği, zincirleme fiillerde ise son fiilin işlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Disiplin cezasının fiilin hatalı vasıflandırılması veya düzeltilebilir bir şekil noksanlığı sebebiyle mahkemece iptal edilmesi halinde kararın kesinleştiği tarihteki yetkili disiplin kurulu veya disiplin amiri, kararın tebliğinden itibaren altı ay içinde yeniden değerlendirme yapar.

Disiplin Cezalarına İtiraz Usulü ve İdari Yargı Yolu

7068 sayılı Kanunun 30. maddesi uyarınca disiplin amirlerince tayin edilen cezalara karşı kararın tebliğinden itibaren on gün içinde bir üst disiplin amirine yazılı itiraz edilebilir. Kaymakamın doğrudan verdiği cezalara karşı itiraz mercii il valisidir. Vali, Emniyet Genel Müdürü, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanının doğrudan tesis ettikleri disiplin cezalarına karşı ise Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna itiraz edilir ve bu Kurulun kararı kesindir. Süresi içinde itiraz edilmeyen cezalar kesinleşir. İtiraz yetkili makamca otuz gün içinde karara bağlanır; merci cezayı hafifletebilir, tamamen kaldırabilir veya itirazı reddedebilir. İtirazın reddi halinde ret kararı tebliğ edilerek ceza kesinleşir ve itiraz üzerine önceki cezadan daha ağır ceza verilemez.

7068 sayılı Kanunun 30. maddesinin beşinci fıkrası gereğince Bakan ile disiplin kurullarının verdiği disiplin cezalarına karşı idari itiraz yolu öngörülmemiş olup doğrudan idari yargı yoluna başvurulur. Disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarının itiraz üzerine kesinleşmesi veya disiplin kurullarınca verilen cezalar bakımından idare mahkemelerinde iptal davası açılabilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi uyarınca idare mahkemelerinde genel dava açma süresi, kararın ilgilisine yazılı tebliğ edildiği tarihi izleyen günden itibaren altmış gündür. Adresi tespit edilemeyenlere ilanen tebligat yapılması durumunda ise dava süresi son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün geçtikten sonra başlar. Yargısal denetimde; soruşturma emrinin yetkili amirce verilmemesi, savunma hakkının sınırlandırılması, yasal zamanaşımı sürelerinin geçirilmesi, delillerin ve ilgililerin ifadelerinin eksik toplanması, isnat ile cezanın uyuşmaması, disiplin fiilinin sübuta ermemesi, orantılılık ve ölçülülük ilkelerine aykırı işlem tesisi, takdir hakkının gerekçesiz kullanılması veya husumet disiplin cezasının iptal gerekçeleri arasında öne sürülebilmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy