Disiplin Cezalarında Yargı Denetimi ve Hukuki Dayanak
Devlet memurları ile diğer kamu görevlilerine uygulanan disiplin cezaları, Anayasa'nın 129. maddesi gereğince yargı denetimi dışında bırakılamaz ve bu işlemlerin iptali istemiyle idari yargıda dava açılabilir. Farklı mevzuata tabi çalışan memurlar yönünden tesis edilen disiplin cezası işlemlerinin de personelin tabi olduğu özel kanuni düzenlemelere uygun bulunması şarttır; söz konusu mevzuat hükümlerine aykırı şekilde uygulanan disiplin cezaları hukuka aykırılık oluşturur.
Disiplin Cezalarında Zamanaşımı Süreleri ve Tekerrür Durumu
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında disiplin cezası verme yetkisi belirli zamanaşımı sürelerine tabidir. Memurluktan çıkarma cezasında fiil ve halin gerçekleştiğinin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Bununla birlikte, disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde ceza verilmediği takdirde yetki zamanaşımı devreye girer.
Daha önce bir disiplin cezası verilmesine yol açan fiil veya halin, uygulanan ceza ilgilinin özlük dosyasından silinmeden yeniden gerçekleşmesi yani tekerrür etmesi halinde, mevzuat uyarınca ilgili fiil için belirlenmiş olan cezanın bir derece ağırı tatbik edilir.
Cezanın Tebliği ve İdari İtiraz Düzeni
Disiplin amiri tarafından verilen kararın memura tebliğ edilmesinde Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrası hükmü esastır. Bu kapsamda tebliğ evrakında, karara karşı hangi kanun yollarına ve hangi süreler içinde başvurulabileceğinin açık şekilde bildirilmesi zorunludur.
657 sayılı Kanun uyarınca uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı kararın tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı ise yine yedi gün içinde yüksek disiplin kuruluna itiraz başvurusu yapılabilir. Buna karşılık, devlet memurluğundan çıkarma cezasına karşı mevzuatta idari itiraz yolu öngörülmemiştir.
Disiplin cezasına yönelik itiraz merciinin başvuruyu kabul etmesi halinde disiplin amiri dosyayı yeniden değerlendirir; cezayı hafifletebilir veya tamamen ortadan kaldırabilir. Bu aşamada disiplin amirinin önceki cezada ısrar etme veya memur aleyhine daha ağır bir yaptırım kararlaştırma yetkisi bulunmaz.
Dava Açma Süresi ve Görevli Mahkeme
Disiplin cezasının iptali davası açılabilmesi için öncesinde idareye itiraz başvurusunda bulunulması zorunlu bir ön şart niteliği taşımaz. İdari itiraz yoluna başvurulup itirazın reddedilmesi halinde işlem kesinleşir ve kesinleşen disiplin cezasına karşı idari yargıda altmış gün içinde iptal davası açılabilir.
İtiraz merciine yapılan müracaattan sonraki otuz gün içinde bir karar verilmemesi durumu zımni ret sayılır; bu sürenin tamamlanmasını izleyen altmış günlük süre içinde idare mahkemesinde dava açılması mümkündür.
Kamu personeline uygulanan disiplin cezasının iptali istemiyle açılacak davalarda görevli ve yetkili mahkeme, disiplin cezası alan memurun görevli bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.
Disiplin cezasına karşı idari itiraz yapılmadan dava açılabilir mi?
Evet, disiplin cezasının iptali talebiyle dava açılabilmesi için öncesinde idareye itiraz edilmesi zorunlu bir ön şart değildir.
Disiplin cezası iptali davasında avukatla temsil zorunlu mudur?
İdare mahkemelerinde kişilerin kendilerini bizzat temsil etme yetkisi bulunmakta olup disiplin cezası iptali davasında avukat tutma zorunluluğu yoktur.
İtiraz kabul edildiğinde disiplin amiri aynı cezada ısrar edebilir mi?
Hayır, itirazın kabulü durumunda disiplin amiri kararı gözden geçirerek cezayı hafifletebilir veya bütünüyle kaldırabilir; önceki cezada ısrar etme veya daha ağır ceza verme yetkisine sahip değildir.
Memurluktan çıkarma cezasında disiplin kovuşturması zamanaşımı süresi ne kadardır?
Memurluktan çıkarma cezasında, ceza gerektiren fiil ve halin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanmadığı takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy