Polis memurları ve genel kolluk personeli hakkında tesis edilen disiplin cezalarına karşı, kararın tebliğ edildiği tarihi izleyen günden itibaren 60 gün içinde idari yargı yoluna başvurulabilir. Emniyet teşkilatı personeline uygulanan disiplin rejimi, 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Kapsamında yürütülmekte olup soruşturma usulü, savunma güvenceleri, zamanaşımı süreleri ve yetkili kurulların yetki sınırları kanuni düzenlemelere tabidir.
Yasal Dayanak ve Uygulama Kapsamı
Anayasa Mahkemesinin 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 83. maddesini iptal etmesiyle birlikte Emniyet Örgütü Disiplin Tüzüğü yürürlüğünü yitirmiştir. Tüzük hükümleri yalnızca yürürlükte olduğu dönemde tesis edilen disiplin cezalarına ilişkin açılmış ve halen derdest olan davalarda mahkemelerce uygulanmaktadır. 7068 sayılı Kanun; Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli ile Emniyet Genel Müdürlüğü kadrosundaki sivil memurları kapsamaktadır. Buna karşılık Polis Akademisi, Polis Meslek Yüksekokulları ve Polis Meslek Eğitim Merkezleri bünyesinde görev yapan YÖK mevzuatına tabi personel bu kanunun uygulama alanı dışında bırakılmıştır.
Disiplin Soruşturmasının Açılması ve Ceza Soruşturmasıyla İlişkisi
Emniyet teşkilatında disiplin soruşturması açılması, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça kural olarak atamaya yetkili makam olan yetkili amirin vereceği yazılı soruşturma onayına bağlıdır. Soruşturmaya yetkili amir bu konuda takdir yetkisine sahip olup disiplin soruşturması başlatma zorunluluğu altında değildir. İlgili personel hakkında iddia konusu fiilden dolayı adli yönden ceza soruşturması açılıp açılmadığına bakılmaksızın, fiilin disiplin suçu oluşturup oluşturmadığının tespiti amacıyla bağımsız bir disiplin soruşturması yürütülür.
Disiplin Soruşturması ve Ceza Verme Zamanaşımı Süreleri
7068 sayılı Kanun'un 29. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, disiplin cezasını gerektiren fiillerin işlendiğinin disiplin amirince öğrenildiği tarihten itibaren; uyarma, kınama, aylıktan kesme ile kısa ve uzun süreli durdurma cezalarında bir ay, meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezalarında ise altı ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Fiillerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde disiplin cezası verilmemesi durumunda da ceza verme yetkisi zamanaşımına uğramaktadır.
7068 sayılı GENEL KOLLUK DİSİPLİN HÜKÜMLERİ HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN KABUL EDİLMESİNE DAİR KANUN m. 29Kaynağı aç
7068 sayılı Kanun'un 29. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca zamanaşımı; tamamlanmış fiillerde fiilin işlendiği, kesintisiz fiillerde kesintinin gerçekleştiği, zincirleme fiillerde ise son fiilin işlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Kanunun 29. maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında; disiplin cezasının yargı yerince fiilin yanlış nitelendirilmesi veya giderilebilir bir usul eksikliği sebepleriyle iptal edilmesi halinde, hükmün kesinleştiği tarihte yetkili bulunan disiplin amiri yahut kurulu, tebliğin ardından altı aylık süre zarfında ceza yetkisi çerçevesinde konuyu tekrar ele alarak karara bağlar. Söz konusu düzenleme, eylemin işlenişinden itibaren iki yıl içinde hiç ceza verilmemiş olması durumundan ayrı bir yargısal süreci karşılar.
Görevden Uzaklaştırma Tedbiri ve Sonuçları
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 139. maddesi gereğince, hakkında görevden uzaklaştırma tedbiri uygulanan memurlar için bu tedbiri takip eden 10 iş günü içinde disiplin soruşturmasına başlanması zorunludur. Aynı Kanun'un 145. maddesi doğrultusunda disiplin kovuşturması nedeniyle görevden uzaklaştırma tedbiri en çok 3 ay süreyle uygulanabilir; bu süre zarfında hakkında bir karar tesis edilmeyen memur hakkındaki tedbir derhal kaldırılarak ilgilinin görevine başlatılması gerekir.
657 sayılı Kanun'un 143. maddesi uyarınca; disiplin soruşturması neticesinde Devlet memurluğundan çıkarma cezası dışında bir ceza verilmesi, ceza kovuşturması sonucunda beraat veya muhakemenin meni kararı verilmesi, genel af ile kovuşturmanın kaldırılması ya da memurluğa engel teşkil etmeyen bir cezanın ertelenmesi hallerinde bu kararların kesinleşmesiyle görevden uzaklaştırma tedbiri kaldırılır. Tedbirin devam ettiği süre boyunca personelin maaşından yapılan 1/3 oranındaki kesinti, tedbirin kalkmasıyla memura geri ödenir.
Disiplin Amirleri ve Disiplin Kurullarının Teşekkülü
Disiplin amirleri sahip oldukları yetkileri, eşleri, ikinci dereceye kadar yakınları ve ikinci dereceye kadar kayın hısımları olan personel hakkında kullanamazlar. Vekaleten disiplin amiri unvanıyla atanmış olanlar veya disiplin soruşturmasını yürütmekle görevlendirilen soruşturmacılar ise bu görevleri yürüttükleri süre boyunca disiplin amirinin tüm yetkilerine sahiptir.
İl Polis Disiplin Kurulu başkan dahil 5 üyeden teşekkül eder. Kurul üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır, açık oylamayla oy çokluğu esasına göre karar alır. Oylamalarda çekimser oy kullanılamaz; oyların eşitliği halinde başkanın bulunduğu taraf üstün sayılır. İl Polis Disiplin Kurulu, görev yaptığı il emniyet kadrosundaki polis memurları, çarşı ve mahalle bekçileri ile il makamlarınca atanan personele tüm disiplin cezalarını; komiser yardımcısı, komiser ve başkomiserler hakkında ise meslekten çıkarma dışındaki disiplin cezalarını vermeye yetkilidir.
Eğitim ve Öğretim Kurumları Disiplin Kurulu ise kurum müdürünün başkanlığında, en yüksek rütbeli üç amir ile seçilen bir öğretmenin katılımıyla oluşur. Bu kurul, kadrosundaki polis memurları ile kurumda eğitim gören polis memuru ve adayları hakkında tüm disiplin cezalarını vermeye yetkili kılınmıştır.
Savunma Hakkı Güvenceleri
7068 sayılı Kanun'un 31. maddesinin birinci fıkrası uyarınca disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından personelin savunması alınmadan disiplin cezası uygulanamaz. İlgiliden savunma istenirken verilecek süre yedi günden az olamaz; tanınan süre içinde savunma yapmayan personel savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. Hakkında disiplin soruşturması yürütülen personel, kendisinden usulünce savunma istenmesinden itibaren soruşturma evrakını inceleme hakkına sahiptir.
7068 sayılı GENEL KOLLUK DİSİPLİN HÜKÜMLERİ HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN KABUL EDİLMESİNE DAİR KANUN m. 31Kaynağı aç
7068 sayılı Kanun'un 31. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince, hakkında meslekten çıkarma veya Devlet memurluğundan çıkarma cezası teklif edilen personele ek usuli teminatlar sağlanmıştır. Bu kapsamdaki personel; soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme, disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak bizzat ya da vekili vasıtasıyla savunma yapma haklarından yararlanır.
Ölçülülük İlkesi ve Alt Ceza Değerlendirmesi
Danıştay 12. Dairesinin 21.03.2012 tarihli ve E. 2009/6013, K. 2012/1684 sayılı kararına konu uyuşmazlıkta, disiplin cezası ile ilgilinin eylemi arasında adil bir denge bulunması gerektiği, bu dengede olayın oluş biçimi, suç kastı ve irade dışı etkenlerin gözetileceği belirtilmiştir. Kararda, tüzük döneminde gerçekleşen somut olayda memura isnat edilen rüşvet fiili kanıtlanamadığı halde, yalnızca genelgeye aykırı davranışların tespiti üzerine fiilin saygınlık ve güven duygusunu sarsıcı nitelikte sayılarak 16 ay uzun süreli durdurma cezası tesis edilmesi fiil ile ceza arasındaki adil dengeyi bozan bir işlem olarak nitelendirilmiştir.
Danıştay 12. Daire, E. 2009/6013, K. 2012/1684Kaynağı aç
Danıştay 1. Dairesinin 09.02.1998 tarihli ve E. 1997/181, K. 1998/21 sayılı kararında ise 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin 3. fıkrası uyarınca disiplin cezası vermeye yetkili amirlere, geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve iyi veya çok iyi derecede sicil alan memurlar için bir derece hafif ceza uygulama hususunda takdir yetkisi verildiği vurgulanmıştır. Yüksek mahkeme, bu takdirin kullanılmasında genel ve soyut objektif kıstaslar belirlenemeyeceğini, kanundaki koşullarla birlikte disiplin cezasını gerektiren her olaya özgü somut durumların idarece bir arada değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmiştir.
Danıştay 1. Daire, E. 1997/181, K. 1998/21Kaynağı aç
İdari İtiraz, Husumet ve Görevli Mahkeme
Disiplin cezalarına karşı idari itiraz yolunda; ilçe emniyet amirlerince verilen uyarma ve kınama cezalarına karşı İl Emniyet Müdürüne, kaymakamlarca tesis edilen disiplin cezalarına karşı Valiye, İl Emniyet Müdürü, Eğitim-Öğretim Kurumları Müdürü ve Polis Akademisi Başkanı tarafından verilen cezalara karşı Emniyet Genel Müdürüne, Emniyet Genel Müdürü ve valiler tarafından tesis edilen cezalara karşı ise İçişleri Bakanına tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz edilebilmektedir.
Disiplin cezalarının iptali davasında işlemi yapan disiplin amiri veya disiplin kurulu hasım gösterilemez; dava, kararı veren makam veya kurulun bağlı olduğu idareye yöneltilir. Kamu görevlilerinin görevle ilişiğinin kesilmesi sonucunu doğurmayan disiplin cezası davalarında yetkili mahkeme ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir. Dava açma süresi, ilgilisine yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren genel dava açma süresi olan 60 gündür.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Polis disiplin cezalarında soruşturma zamanaşımı süreleri ne kadardır?
Fiilin işlendiğinin disiplin amirince öğrenilmesinden itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ile kısa ve uzun süreli durdurma cezalarında 1 ay; meslekten ve memurluktan çıkarma cezalarında 6 ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır. Fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 yıl içinde ceza verilmezse ceza yetkisi zamanaşımına uğrar.
Disiplin soruşturmasında memura savunma için tanınan süre ne kadardır?
7068 sayılı Kanun uyarınca personele savunma için verilen süre yedi günden az olamaz. Bu süre içinde savunmasını sunmayan memur savunma hakkından vazgeçmiş kabul edilir.
Disiplin cezasının özlük dosyasından silinmesi nasıl talep edilir?
Devlet memurluğundan çıkarma dışındaki disiplin cezalarında; uyarma ve kınamada 5 yıl, diğer cezalarda 10 yıl geçmesi, memurun bu süreçte davranışlarını düzeltmiş olması, tekerrür bulunmaması ve yetkili amire başvurulması halinde cezanın özlük dosyasından silinmesi talep edilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

