657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 99. maddesine göre memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saat olup temel kural olarak cumartesi ve pazar günleri tatildir. Günlük mesai başlangıç ve bitiş saatleri ile öğle dinlenme süreleri merkez teşkilatında Cumhurbaşkanınca, illerde ise valiliklerce belirlenir. Hizmet süresi 1 yıldan 10 yıla kadar olan personelin yıllık izin hakkı 20 gün, 10 yıldan fazla hizmeti bulunanların ise 30 gündür.
Memurların Çalışma Saatleri ve Esnek Çalışma Düzenlemeleri
Haftalık 40 saatlik temel çalışma süresinin yanı sıra kurumların ve yürütülen hizmetlerin niteliklerine dayanılarak özel kanunlar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri veya yönetmeliklerle farklı çalışma süreleri öngörülebilir. Yurt dışı teşkilatında hizmet gereklerinin zorunlu kıldığı durumlarda hafta tatilinin cumartesi ve pazar günlerinden farklı günlere kaydırılması yetkisi Cumhurbaşkanına aittir. Bununla birlikte sağlık, emniyet ve infaz koruma gibi günün 24 saatinde kesintisiz devam eden kamu hizmetlerinde görev yapan memurların çalışma saat ve usulleri ilgili kurumlarınca özel olarak düzenlenir.
Memurların hizmetin gerektirdiği niteliklere göre görev yerlerine fiziken bağlı kalmaksızın uzaktan çalışabilmelerine ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi Cumhurbaşkanlığındadır. Engelli memurlar bakımından ise engel durumu, iklim ve ulaşım koşulları dikkate alınarak günlük mesai saatleri merkez teşkilatında üst yönetici, taşra teşkilatında ise mülki amirler tarafından genel mesai düzeninden farklı biçimde tespit edilebilir.
Gece Nöbeti ve Gece Vardiyası Muafiyetleri
Kamu personel rejiminde belirli sağlık ve koruma durumlarındaki personele yönelik gece görevlendirmeleri sınırlandırılmıştır. Engelli personele kendi açık rızası ve isteği olmaksızın gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilmesi yasaktır.
Kadın memurlar için gece çalışma muafiyeti hamilelik ve analık süreçlerini kapsar. Kadın memurlara tabip raporu bulunması halinde hamileliğin 24. haftasından önce, her hâlükarda ise hamileliğin 24. haftasından itibaren gece nöbeti ve vardiyası verilemez. Doğum yapan memurlar ise doğum tarihinden itibaren iki yıl süreyle gece nöbeti ve gece vardiyası görevinden kanunen muaf tutulur.
Yıllık İzin Hakkının Kazanılması ve Hizmet Süresi Hesabı
Devlet memurunun yıllık izne hak kazanabilmesi için aday memurluk süresi dahil olmak üzere en az 1 yıl hizmet süresini doldurması zorunludur. Hizmet süresi 1 yıldan 10 yıla kadar olan memurların yıllık izni 20 gün olup 10 yılını fiilen tamamladığı gün itibarıyla (10 yıl 1 gün) memurun o yıla ait izin süresi 30 güne yükselir. Memuriyetten ayrıldıktan sonra yeniden göreve başlayan personelin önceki memuriyet dönemleri ile askerlik gibi kanunen memuriyet kıdeminde sayılan süreleri yıllık izin süresinin tespitinde hesaba katılır.
Yıllık iznin geçirileceği yere gidiş ve dönüş amacıyla zorunlu durumlarda memura gidiş için en çok 2 gün, dönüş için en çok 2 gün olmak üzere toplamda azami 4 gün yol izni eklenebilir. İzinler amirin uygun bulacağı zaman dilimlerinde toptan kullanılabileceği gibi parçalar halinde de kullandırılabilir.
Yıllık İzinlerin Devri, Hesaplanması ve Özel Hizmet Durumları
Memurların kullanılmayan yıllık izin hakları yalnızca cari yıl ile bir önceki yıl için birleştirilerek kullanılabilir; önceki yıllara ait izinler ise düşer ve sonraki dönemlere devretmez. Yıllık izin süreleri iş günü değil gün hesabı üzerinden verilir. Dolayısıyla izin süresi içerisine denk gelen cumartesi, pazar günleri ve resmî tatiller izin süresine dahildir ve bu günler izin süresinden ayrıca düşülmez.
Hizmet nitelikleri gereğince belirli unvanlar farklı izin kurallarına tabidir. Yaz tatili ve dinlenme tatillerinde izinli kabul edilen öğretmenlerin mazeret ve hastalık izinleri haricinde ayrıca bir yıllık izin hakları bulunmamaktadır. Radyoaktif ışınlarla yürütülen hizmetlerde çalışan memurlara ise sağlık riskleri nedeniyle her yıl yıllık izinlerine ilave olarak bir aylık sağlık (şua) izni verilir; bu izin yıllık izinle birleştirilerek veya ayrı bir dönemde kullanılabilir.
Görevden Uzaklaştırma, İdari İzin ve Hastalık Hallerinde Yıllık İzin
Hakkında görevden uzaklaştırma tedbiri uygulanan personel açıkta kaldığı sürede fiilen görev başında olmadığından yıllık izin kullanamaz. Memurun göreve iadesi durumunda açıkta geçirilen süreler hizmet süresine dahil edilir ve o yıllara ait yıllık izin hakları kanuni devir esasları doğrultusunda korunur.
Cumhurbaşkanlığı veya valilikler tarafından ilan edilen idari izinler personelin kanuni yıllık izin hakkından mahsup edilemez. Memurun yıllık izinde bulunduğu günlerde idari izin ilan edilmesi halinde, denk gelen süreler yıllık izinden düşülmez ve izin süresi fiilen uzamış sayılır. Yıllık izin esnasında usulüne uygun olarak hastalık raporu alan memurun yıllık izni kesintiye uğrar; raporun bitiminde göreve başlanır ve kullanılmayan izin günleri bilahare kullandırılır.
İdare, hizmetin sürekliliğini sağlamak ve aksamaları önlemek amacıyla yıllık izin tarihlerini belirleme yetkisini haizdir; ancak bu takdir yetkisi personelin anayasal dinlenme hakkını süresiz olarak ortadan kaldıracak nitelikte uygulanamaz. Hizmet aksamasının zorunlu kıldığı durumlarda amir yıllık izindeki memuru göreve geri çağırabilir; bu halde memurun bakiye izin hakkı saklı kaldığı gibi dönüşe ilişkin gidiş-geliş yol masrafları da idarece karşılanır.
Aday memur yıllık izin kullanabilir mi?
Aday memurun yıllık izin hakkı elde edebilmesi için adaylık süresi dahil toplamda en az bir yıllık hizmet süresini doldurması zorunludur.
Kullanılmayan yıllık izinler kaç yıl boyunca devreder?
Memurların yıllık izinleri yalnızca cari yıl ile bir önceki yıla ait olmak üzere birleştirilebilir; önceki yıllara ait izinler ise düşer ve devretmez.
Yıllık izne denk gelen hafta sonu ve bayram günleri izinden düşülür mü?
Yıllık izin hesaplaması gün üzerinden yürütüldüğünden izin dönemi içindeki cumartesi, pazar ve resmî tatil günleri yıllık izin süresine dahil edilir ve izinden düşülmez.
Yıllık izinde iken hastalık raporu alınırsa izin ne olur?
Yıllık izin esnasında usulüne uygun tabip veya sağlık raporu alınması durumunda yıllık izin kesintiye uğrar; memur rapor bitiminde görevine başlar ve bakiye kalan izin günlerini daha sonra kullanır.
Doğum yapan kadın memur ne kadar süreyle gece nöbetinden muaftır?
Doğum yapan kadın memur, doğum yaptığı tarihten itibaren iki yıl boyunca gece nöbeti ve gece vardiyası görevlerinden kanuni olarak muaf tutulur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy