7578 sayılı Kanunla 1 Mayıs 2026’da yürürlüğe giren düzenlemeye göre işçilerin ve 657 sayılı Kanun kapsamındaki memurların analık izni, doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 haftadır; çoğul gebelikte toplam 26 hafta olur. Hekim onayı ve çalışanın isteğiyle doğuma 2 hafta kalıncaya kadar çalışılabilir; fiilen çalışılan doğum öncesi süreler doğum sonrasına eklenir. Evlat edinmede öngörülen 8 haftalık izin bu değişiklikle 16 haftaya çıkmamıştır. Eski izin dönemleri ile 7578 sayılı Kanunun geçici 1. maddesindeki ilave izin koşulları ayrıca değerlendirilir.
7578 sayılı Kanun, Madde 2Kaynağı aç
Kamu idaresinin asli ve süreklilik arz eden hizmetlerini yürütmekle görevlendirilen kamu personeli, idari yapının hukuki dayanağını teşkil eder. Bu kapsamda görev yapan personelin mali yetkileri, mesleki ilerlemeleri ve idari güvenceleri temel olarak 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu çerçevesinde tesis edilir.
Adaylık Süreci ve Asli Memurluğa Atanma
Devlet memurluğuna girişte uygulanan adaylık süresi bir yıldan az ve iki yıldan çok olamaz. Hem görev başı eğitiminin sürdürüldüğü hem de fiili hizmetin yerine getirildiği bu dönem zarfında aday memurların başka kamu kurumlarına nakli yapılamaz. Aday memurların mazeret ve hastalık durumları ayrık tutulmak üzere, bir yıllık fiili hizmet sürelerini tamamlamadan yıllık izin kullanma hakları bulunmamaktadır.
Adaylık devresi içinde asaleti onaylanmadan memurlukla ilişiği kesilen kişiler, üç yıl süreyle hiçbir kamu kurumunda yeniden devlet memuru olarak istihdam edilemezler. Asli devlet memurluğuna ataması gerçekleşenlerin ise atama işleminden itibaren en geç bir ay içinde kurumlarınca düzenlenecek resmi merasimle yetkili amirler huzurunda yemin etmeleri ve hazırlanan Yemin Belgesi'ni imzalayarak özlük dosyalarına işletmeleri zorunludur.
Kademe İlerlemesi ve Derece Yükselmesi
Devlet memurunun kademe ilerlemesi yapabilmesi, bulunduğu kademede asgari bir yıl çalışmış olmasına ve yer aldığı derecede ilerleyebileceği boş bir kademenin bulunmasına bağlıdır. Derece yükselmesinde ise üst derecelerden boş bir kadronun varlığı, memurun mevcut derecesi içinde en az üç yıl ve bu derecenin üçüncü kademesinde bir yıl fiilen bulunmuş olması ve ilgili kadro için aranan niteliklerin taşınması yasal bir gerekliliktir.
Hukuka Aykırı Emirler ve Kamu Zararından Sorumluluk
Memur amirinden aldığı emri Anayasa, kanun, tüzük ve yönetmelik hükümlerine aykırı görürse yerine getirmeyerek bu aykırılığı emri verene bildirmekle yükümlüdür. Amir emrinde ısrar eder ve talimatı yazı ile yenilerse memur emri yerine getirmek zorunda kalır; bu durumda doğacak idari ve hukuki sorumluluk bütünüyle emri veren amire ait olur. Ancak konusu suç teşkil eden emirler hiçbir suretle ifa edilemez; suç niteliğindeki emri yerine getiren memur cezai sorumluluktan muaf tutulamaz. Acele hallerde kamu düzeni ile güvenliğinin teminine dair kanuni istisnalar bu kuralın saklı alanını oluşturur.
Devlet memurunun kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsiz davranışları sebebiyle idarenin bir zarara uğraması halinde, bahse konu zararın memur tarafından rayiç bedeli üzerinden tazmin edilmesi esastır. Zararın tahsilinde genel hükümler işletilmekle birlikte, fiilin işlendiği tarihte en alt derecenin birinci kademesinde görev yapan memurun brüt aylığının yarısını aşmayan zararlar, memurun rıza göstermesi şartıyla disiplin amiri veya yetkili disiplin kurulu kararıyla ödenebilmektedir.
Yıllık ve Sağlık İzinleri
Hizmet süresi bir yıldan on yıla kadar (on yıl dahil) olan devlet memurlarının yıllık izin süresi yirmi gün, hizmet süresi on yılı aşan personelin ise otuz gündür. Zorunlu hallerde bu sürelere gidiş ve dönüş amacıyla en çok ikişer gün eklenebilir. Yıllık izin hakkının kullanımında cari yıl ile bir önceki yıla ait izinler geçerliliğini korur; bu iki yıl haricindeki geçmiş dönem izin hakları yasa gereği düşmektedir.
Görevi esnasında radyoaktif ışınlara maruz kalarak çalışan kamu personeline, yıllık izin haklarının yanı sıra her yıl bir aylık sağlık izni tanınır. Kanser, verem ve akıl hastalığı gibi uzun süreli tedavi gerektiren sağlık sorunlarında memura aylık ve özlük hakları korunarak on sekiz aya kadar, diğer hastalıklarda ise on iki aya kadar hastalık izni verilir. İhtiyaç halinde bu süreler sağlık kurulu raporuyla aynı müddetler kadar uzatılabilmektedir. Görevi sırasında veya görevinden ötürü saldırıya, kazaya uğrayan ya da meslek hastalığına tutulan memurlar ise tam olarak iyileşinceye kadar izinli sayılır.
Mazeret, Analık ve Refakat İzinleri
Kadın memurlara doğum öncesinde sekiz ve doğum sonrasında on altı hafta olmak üzere toplamda yirmi dört haftalık analık izni tanınmaktadır; gebeliğin çoğul olması halinde ise doğum öncesi izne iki haftalık bir süre ilave edilir. Sağlık durumu elveren kadın memurlar hekim onayıyla doğuma son iki hafta kalıncaya kadar mesailerini sürdürebilirler. Bu doğrultuda tabip raporuyla görev başında geçirilen doğum öncesi süreler ile planlanandan erken doğum gerçekleşmesi sebebiyle önceden kullanılamayan izin günleri, doğum sonrasındaki analık iznine eklenir. Doğum esnasında yahut doğum sonrasında annenin hayatını kaybetmesi durumunda ise talep edilmesi halinde anne için belirlenmiş olan izin süresi memur olan babaya kullandırılır.
Kadın personele analık izninin bitiminden itibaren ilk altı ayda günde üç saat, ikinci altı ayda ise günde bir buçuk saat süt izni hakkı tanınır; izin saatlerinin günün hangi diliminde kullanılacağı memurun tercihine bırakılmıştır. Eşi doğum yapan memura isteği üzerine on gün babalık izni; kendisinin yahut çocuğunun evlenmesi ile eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin anne, baba ve kardeşinin vefatı halinde yedi gün mazeret izni verilir. Ayrıca en az yüzde yetmiş engelli ya da süreğen hastalığı bulunan çocuğunun hastalanması halinde, evli çocuklarda eşin de bu oranda engelli olması koşuluyla, anne veya babadan sadece biri tarafından kullanılmak üzere bir yılda toptan ya da parçalı olarak on güne kadar mazeret izni kullanılır.
Memurun bakmakla yükümlü bulunduğu yahut refakat edilmediğinde hayati tehlikeye düşecek ana, baba, eş, çocukları veya kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi ya da uzun süreli tedaviye ihtiyaç duyması halinde, sağlık kurulu raporu şartıyla özlük hakları korunarak üç aya kadar refakat izni tahsis edilir. Bu süre zorunlu hallerde bir katına kadar uzatılabilir.
Disiplin Cezalarına Karşı İptal Davası
Disiplin cezası ile tecziye edilen devlet memurlarının bu işlemlere karşı yargı yoluna başvurma hakkı anayasal güvence altındadır. Hakkında disiplin cezası tayin edilen memur, söz konusu cezanın kesinleştiği tarihten itibaren altmış günlük hak düşürücü süre içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası ikame edebilir.
Aday memur yıllık izin kullanabilir mi?
Aday memurlar mazeret ve hastalık durumları haricinde bir yıllık fiili hizmet sürelerini tamamlamadan yıllık izin kullanamazlar.
Konusu suç teşkil eden emir yerine getirilir mi?
Konusu suç teşkil eden emir amir tarafından yazılı olarak yenilense dahi hiçbir suretle yerine getirilemez ve emri yerine getiren memur cezai sorumluluktan kurtulamaz.
Kullanılmayan yıllık izin hakları kaç yıl geçerlidir?
Cari yıl ile bir önceki yılın yıllık izin hakları kullanılabilirken, daha önceki yıllara ait kullanılmayan izin hakları düşer.
Disiplin cezasına karşı idari yargıda dava açma süresi ne kadardır?
Disiplin cezasına karşı açılacak iptal davası, cezanın kesinleştiği tarihten itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılmalıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

