Devlet memurlarının yıllık izin hakkı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 102. ve 103. maddelerinde düzenlenmektedir. Kanun, izin sürelerini hizmet yılına göre iki basamakta belirler; iznin ne zaman ve nasıl kullanılacağı ise amirin sınırlı takdir yetkisi çerçevesinde şekillenir. İzin hakkının tamamen engellenmesi hem kanuni hem de anayasal güvencelerle bağdaşmaz.
Yıllık İzin Süresi: Hizmet Yılına Göre 20 mi, 30 Gün mü?
657 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca hizmet süresi bir yıldan on yıla kadar olan memurlar (on yıl dahil) yirmi gün, on yıldan fazla olan memurlar ise otuz gün yıllık izne hak kazanır. Zorunlu hallerde bu sürelere gidiş ve dönüş için en çok ikişer gün eklenebilir.
Danıştay 12. Daire, E. 2020/4680, K. 2022/4057Kaynağı aç
Danıştay 8. Daire, E. 2005/5657, K. 2007/1700Kaynağı aç
İzin süresi iş günü değil takvim günü esasına göre hesaplanır. Bu nedenle iznin başlangıç gününden son gününe kadar geçen süre içindeki Cumartesi ve Pazar günleri de izin süresine dahil sayılır. Bazı kurumların iç yönergelerinin farklı uygulama öngörebileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.
Resmi Tatil Günleri Yıllık İzin Süresinden Düşülür mü?
Yıllık izin süresi içine denk gelen resmi tatil günlerinin bu süreye dahil edilip edilmeyeceği konusunda uygulamada farklı yorumlar karşılaşılmaktadır. Bir yaklaşıma göre memur, izin döneminde mesai saatlerine denk gelen resmi tatilini amirinin uygun göreceği başka bir günde kullanabilmektedir; öte yandan hafta içine denk gelen resmi tatil günlerinin yıllık izin süresine eklenebileceği de savunulmaktadır. Bu iki yorum kesin biçimde ayrıştırılmış değildir; durum kuruma ve somut koşullara göre farklı biçimde uygulanabilir.
Amirin Takdir Yetkisi ve Sınırları
657 sayılı Kanun'un 103. maddesi yıllık izinlerin amirin uygun bulacağı zamanlarda, toptan veya ihtiyaca göre kısım kısım kullandırılabileceğini öngörür. Birbirini izleyen iki yılın izni bir arada verilebilir. Bu düzenleme amire yalnızca iznin zamanlamasını ve kullanım biçimini belirleme yetkisi tanımakta; memurun izin hakkını bütünüyle ortadan kaldırma yetkisi ise bu kapsamda yer almamaktadır.
Hizmet gerekleri gözetilerek yapılan izin planlaması sonucunda tüm personelin istediği zamanda izin kullanamaması hukuka aykırı olmayabilir. Ancak bu tür kısıtlamaların hukuka aykırı olmaması ve ilgili memurun mağduriyetine yol açmaması gerekmektedir.
Amirin memurun iznini hak düşümüne yol açacak biçimde kullandırmaması, 103. maddenin birinci fıkrasında tanınan takdir yetkisinin aşılması anlamına gelir. Anayasa'nın 50. maddesi uyarınca dinlenme çalışanların hakkı olup ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir; kanunla tanınan izin hakkının kullandırılmaması bu güvenceyle bağdaşmayabilir ve mağduriyetlere yol açabilir.
Yıllık İzin Hakkının Düşmesi ve İptal Kuralları
657 sayılı Kanun'un 103. maddesi uyarınca cari yıl ile bir önceki yıla ait kullanılmayan izin hakları korunmaya devam eder; ancak bunların öncesindeki yıllara ait kullanılmayan izin hakları düşer. Bu kural, memurun biriktirdiği izni sınırsız devretmesine imkân vermemekte; aynı zamanda en fazla iki yılın izninin bir arada verilebileceğini ortaya koymaktadır.
İzin iptali konusunda da belirgin bir ayrım söz konusudur. Memurun kendi isteğiyle iptal ettiği yıllık izin hak düşümüne yol açıyorsa memur kalan iznini kullanamaz. Kurum tarafından tek taraflı iptal edilmek istenen iznin ise hak düşümüne neden olacaksa iptal edilemeyeceği kabul edilmektedir.
Öğretmenler İçin Özel Düzenleme
657 sayılı Kanun'un 103. maddesi öğretmenler bakımından farklı bir çerçeve çizmektedir. Öğretmenler yaz tatili ile dinlenme tatillerinde izinli sayılmakta; bu nedenle hastalık ve diğer mazeret izinleri dışında ayrıca yıllık izin verilmemektedir. Bu istisna yalnızca öğretmenlere özgüdür ve genel memur statüsündeki personeli kapsamaz. Bu düzenlemenin hangi öğretmen statülerine uygulandığına ilişkin ayrıntılar mevcut kaynaklardan netleştirilememektedir.
Yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanları bakımından ise 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 64. maddesi ayrı bir çerçeve belirler. Bu düzenlemeye göre öğretim elemanlarının yıllık izinleri normal olarak öğretime ara verilen dönemlerde kullanılır; diğer izinler ile yükseköğretim kurumları memurlarının izin işleri 657 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütülür.
Radyoaktif Işınlarla Çalışan Personele Ek İzin
657 sayılı Kanun'un 103. maddesi, hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele her yıl yıllık izinlerine ilaveten bir aylık sağlık izni öngörmektedir.
Mazeret ve Hastalık İzinleri: Özlük Hakları Güvencesi
657 sayılı Kanun'un 104. maddesi uyarınca mazeretleri sebebiyle memurlara bir yıl içinde toptan veya parça parça on güne kadar izin verilebilir; zorunlu hallerde bu süre on gün daha uzatılabilir, ancak ikinci on günlük süre yıllık izinden düşülür. Her iki durumda da izin sırasında özlük haklarına dokunulamaz.
Hastalık izinleri 105. maddeyle ayrıca düzenlenmiş olup aylık ve özlük hakları korunmak kaydıyla şu süreler öngörülmüştür: on yıla kadar (on yıl dahil) hizmet süresine sahip memurlara altı aya kadar, on yıldan fazla hizmeti olanlara on iki aya kadar, kanser, verem ve akıl hastalıkları gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalık hallerinde on sekiz aya kadar hastalık izni verilebilir.
Anayasa'nın 128. maddesi memurların aylık ve ödenekleri dahil tüm özlük işlerinin kanunla düzenleneceğini ve mali hakların özlük hakları kapsamında değerlendirileceğini belirtmektedir. 657 sayılı Kanun'un 104. ve 105. maddelerindeki emredici hüküm karşısında mazeret ve hastalık izinleri sırasında özlük haklarına dokunulamayacağı açıkça öngörülmüş olup bu hükme aykırı düzenlemelerin normlar hiyerarşisiyle bağdaşmadığı, oyçokluğuyla verilmiş bir Danıştay kararında gerekçe olarak belirtilmiştir; karşı görüşler de mevcuttur.
İznin Kullandırılmaması Durumunda Başvuru Yolları
Yıllık izin talebinin amir tarafından bütünüyle reddedilmesi halinde memur, idare aleyhine manevi tazminat davası açabilir. Anayasa'nın 129. maddesinin 5. fıkrası, kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davalarının, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak ancak idare aleyhine açılabileceğini öngörmektedir.
2709 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI m. 129Kaynağı aç
Bunun yanı sıra memur, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 257. maddesi uyarınca görevi kötüye kullanma gerekçesiyle amir hakkında savcılığa şikâyette bulunabilir. TCK'nın 257/1. fıkrası görevinin gereklerine aykırı hareket ederek kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız menfaat sağlayan kamu görevlisi için altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörmektedir. 257/2. fıkra ise görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek aynı sonuçlara yol açan kamu görevlisi için üç aydan bir yıla kadar hapis cezasını düzenlemektedir. 257. maddenin üçüncü fıkrası 6352 sayılı Kanun ile mülga edilmiştir. Bu hükümlerin iznin kullandırılmaması sebebiyle somut olayda uygulanıp uygulanamayacağı yargı takdirine bağlıdır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 257Kaynağı aç
İzin talebinin reddedilmesi halinde amir, CİMER aracılığıyla da şikâyete konu edilebilir.
Sık Sorulan Sorular
Devlet memurunun yıllık izin süresi kaç gündür?
Hizmet süresi bir yıldan on yıla kadar olan memurlar (on yıl dahil) yirmi gün, on yıldan fazla olanlara ise otuz gün yıllık izin verilir. Zorunlu hallerde gidiş ve dönüş için bu sürelere en çok ikişer gün eklenebilir.
Amir, memurun yıllık iznini tamamen reddedebilir mi?
657 sayılı Kanun'un 103. maddesi amire yalnızca iznin zamanlamasını ve kullanım biçimini (toptan ya da parçalı) belirleme yetkisi tanımakta; yıllık izni bütünüyle reddetme yetkisi bu kapsamda yer almamaktadır. İznin kullandırılmaması, Anayasa'nın 50. maddesiyle güvence altına alınan dinlenme hakkıyla bağdaşmayabilir ve mağduriyetlere yol açabilir.
Kullanılmayan yıllık izin hakları ne zaman düşer?
Cari yıl ile bir önceki yıla ait kullanılmayan izin hakları korunur; bunların öncesindeki yıllara ait izin hakları düşer. Bu nedenle en fazla iki yılın izni bir arada devredilebilir.
Yıllık izin süresine Cumartesi ve Pazar günleri dahil midir?
657 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca izin süresi iş günü değil gün esasıyla hesaplanmaktadır. Bu nedenle iznin başlangıcından sonuna kadar geçen takvim süresindeki Cumartesi ve Pazar günleri izin süresine dahil sayılır; ancak bazı kurumların iç yönergelerinin farklı uygulama öngörebileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
Öğretmenler yıllık izin kullanabilir mi?
657 sayılı Kanun'un 103. maddesi uyarınca öğretmenler yaz tatili ile dinlenme tatillerinde izinli sayıldığından, hastalık ve diğer mazeret izinleri dışında ayrıca yıllık izin verilmez. Bu istisna genel memur statüsündeki personele uygulanmaz.
İzin kullandırılmazsa memur ne yapabilir?
Memur, idare aleyhine manevi tazminat davası açabilir; ayrıca TCK'nın 257. maddesi uyarınca görevi kötüye kullanma gerekçesiyle amir hakkında savcılığa şikâyette bulunabilir ve CİMER'e başvurabilir.
Birden fazla yılın yıllık izni birleştirilebilir mi?
657 sayılı Kanun'un 103. maddesi yalnızca birbirini izleyen iki yılın izninin bir arada kullandırılmasına olanak tanımaktadır. Bunun ötesindeki yıllara ait izinler hak düşümü kuralı uyarınca düşer.
Mazeret izinlerinde özlük hakları korunur mu?
Evet. 657 sayılı Kanun'un 104. maddesi, mazeret izinleri sırasında özlük haklarına dokunulamayacağını açıkça öngörmektedir. Bir yıl içinde toptan veya parça parça on güne kadar mazeret izni verilebilir; zorunlu hallerde on gün daha eklenebilir, ancak bu ikinci dilim yıllık izinden düşülür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

