Maluliyet Kavramı ve Türleri
Maluliyet; bir kimsenin kaza, meslek hastalığı, hastalık veya benzeri nedenlerle beden ya da ruh sağlığında kalıcı bozulma meydana gelmesi sonucunda çalışma yahut kazanç gücünde ortaya çıkan eksilmeyi ifade eder. Bu durum, kişinin çalışma hayatındaki bedensel veya zihinsel fonksiyon kaybını ve ekonomik verimindeki düşüşü temsil eder.
Hukuki ve tıbbi değerlendirmelerde maluliyet, geçici ve sürekli olmak üzere iki temel kategoride ele alınır. Geçici maluliyet, tedavi sürecinde kişinin çalışamadığı ancak tıbben iyileşme ihtimalinin bulunduğu dönemi kapsar. Sürekli maluliyet ise uygulanan tüm tedavilere rağmen iyileşme imkanının kalmadığı ve çalışma gücündeki eksilmenin kalıcı hale gelerek kesinleştiği durumu gösterir.
Maluliyet Raporu Düzenlenmesi ve Yetkili Kuruluşlar
Sürekli maluliyet oranının tespit edilebilmesi için öncelikle ilgilinin tedavi sürecinin tamamlanması ve sağlık durumundaki sekelin kesinleşmesi gerekir. İyileşme ihtimali devam ederken kalıcı maluliyet oranı belirlenemez. Kalıcı çalışma gücü kaybı tespiti; Sağlık Bakanlığı eğitim ve araştırma hastaneleri, devlet üniversitesi hastaneleri veya Adli Tıp Kurumu bünyesindeki yetkili sağlık kurulları tarafından düzenlenen raporlar vasıtasıyla gerçekleştirilir.
Sağlık kurullarınca maluliyet oranı belirlenirken, olayın ya da kazanın meydana geldiği tarihte yürürlükte yer alan mevzuat hükümleri esas alınır. Değerlendirmede kaza anındaki yasal düzenlemelerin uygulanması, hukuki belirlilik ve usulî istikrar bakımından temel ölçüttür.
Sosyal güvenlik süreçlerinde Kurum sağlık kurullarınca verilen maluliyet kararlarına karşı itiraz yolu açıktır. Rapor sonucuna katılmayan ilgililer, bağlı bulundukları Sosyal Güvenlik Kurumu il veya merkez müdürlüklerine yazılı dilekçe sunarak dosyanın Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu nezdinde yeniden incelenmesini talep edebilirler.
Maluliyet Aylığı ile Maluliyet Tazminatının Ayrımı
Maluliyet aylığı ile maluliyet tazminatı, hukuki nitelik ve sorumluluk temeli bakımından birbirinden bütünüyle farklıdır. Maluliyet aylığı; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından belirli prim, sigortalılık süresi ve maluliyet eşiğini karşılayan sigortalılara periyodik olarak bağlanan bir sosyal güvenlik yardımıdır. Maluliyet tazminatı ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve trafik kazaları yönünden 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu çerçevesinde zarara sebebiyet veren kusurlu ilgililerden yahut zorunlu mali mesuliyet sigortacısından talep edilen, kişinin uğradığı maddi gelir kayıplarını karşılamaya özgü bir tazminat türüdür.
Sosyal Güvenlik Kurumu üzerinden maluliyet aylığı bağlanabilmesi için ilgilinin meslekte kazanma gücünü veya çalışma gücünü en az yüzde 60 oranında kaybettiğinin Kurum sağlık kurullarınca belirlenmesi şarttır. Kamu görevlilerinde ise çalışma gücünün en az yüzde 60'ının kaybedilmesi veya görevini yapamayacak hale gelinmesi aranır. Prim ve sigortalılık koşullarında kural olarak en az 10 yıllık sigortalılık süresi ve 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi istenir; ancak sigortalının başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul kalması halinde 10 yıllık sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 gün prim bildirilmiş olması yeterli kabul edilir.
Maluliyet Tazminatının Kapsamı ve Aktüeryal Hesaplama
Haksız fiil, trafik kazası veya iş kazası kaynaklı bedensel zararlarda maluliyet tazminatı; ilgilinin yaşı, gelir düzeyi, maluliyet oranı, tarafların kusur dağılımı ve TRH 2010 yaşam tablosuna göre muhtemel bakiye ömrü dikkate alınarak aktüeryal yöntemle hesaplanır. Bilirkişi incelemeleriyle yürütülen bu hesaplamada ekonomik veriler ve güncel yaşam tabloları esas alınır.
Maluliyet durumunda talep edilebilecek maddi tazminat kalemleri salt sürekli gelir kaybı ile sınırlı kalmaz. Geçici iş göremezlik sürecindeki kazanç kaybı, tedavi ve rehabilitasyon masrafları, protez veya medikal cihaz bedelleri ile belgelenen bakıcı giderleri de maddi zarar kapsamında ileri sürülebilir. Ayrıca bedensel bütünlüğün zedelenmesi ve olayın ağırlığı karşısında manevi tazminat talebinde de bulunulabilir.
İş kazası neticesinde meydana gelen maluliyetlerde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından sigortalıya gelir bağlanması durumunda, aynı zararın iki kez giderilmesini önlemek amacıyla bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri, kusurlu işverene yöneltilecek maddi tazminat miktarından mahsup edilir. Böylece mükerrer tahsilatın önüne geçilerek tazminatın denkleştirilmesi sağlanır.
Tazminat Davasında Tarafın Vefatının Hukuki Sonuçları
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 55. maddesi uyarınca, davanın taraflarından birinin vefat etmesi halinde, mirasçılar mirası kabul veya reddetmemişse bu hususta kanunla belirlenen süreler geçinceye kadar dava ertelenir. Bununla birlikte hâkim, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ilgililerin talebi üzerine davayı takip etmek amacıyla kayyım atanmasına karar verebilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 55Kaynağı aç
Geçici maluliyet ile sürekli maluliyet arasındaki fark nedir?
Geçici maluliyet, tedavi süresince kişinin çalışamadığı ancak tıbben iyileşme ihtimalinin sürdüğü dönemi; sürekli maluliyet ise tedavilerin tamamlanmasının ardından çalışma gücü kaybının kalıcı hale gelmesini ifade eder.
Maluliyet aylığı bağlanabilmesi için hangi genel şartlar aranır?
Meslekte kazanma veya çalışma gücünün en az yüzde 60 oranında kaybedilmesi, kural olarak 10 yıllık sigortalılık süresi ve 1800 gün prim bulunması gerekir; sürekli bakıma muhtaçlık halinde ise sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 gün prim yeterlidir.
Maluliyet tazminatı kapsamında hangi zararlar istenebilir?
Maddi tazminat olarak geçici iş göremezlik zararı, sürekli gelir kaybı, tedavi ve rehabilitasyon masrafları, medikal cihaz ile protez bedelleri ve bakıcı giderleri istenebilir; ayrıca olayın ağırlığına göre manevi tazminat talep edilebilir.
SGK sağlık kurulunun maluliyet kararına nasıl itiraz edilir?
SGK il veya merkez müdürlüğüne verilecek bir dilekçe ile dosyanın Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu tarafından yeniden incelenmesi talep edilerek itiraz gerçekleştirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy