18 yaşından küçük bir çocuğun bedensel zarara uğraması hâlinde maluliyet tazminatı, çalışma hayatına henüz girilmemiş olduğu gerekçesiyle 18 yaşından itibaren hesaplanamaz. Tazminat, sürekli çalışma gücünün yitirildiği tarihten, yani kaza veya zarar tarihinden başlar. Bunun temelinde, küçüklerin günlük yaşamın her alanında emsallerine göre fazladan harcamak zorunda kaldıkları çaba ve gücün (efor) başlı başına ekonomik bir değer taşıdığı ilkesi yatmaktadır.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2013/13485, K. 2014/19487Kaynağı aç
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2015/4618, K. 2017/10383Kaynağı aç
Tazminatın Hukuki Dayanağı
Bedensel zararlar Türk Borçlar Kanunu'nun 54. maddesi kapsamında değerlendirilir. Bu madde tedavi giderlerini, kazanç kaybını, çalışma gücünün azalması veya yitirilmesinden doğan kayıpları ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıpları bedensel zarar kalemleri olarak saymaktadır. TBK m. 55 ise bu zararların TBK hükümleri ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanacağını, kısmen ya da tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacı taşımayan ödemelerin tazminattan indirilemeyeceğini ve hesaplanan tazminatın miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamayacağını ya da azaltılamayacağını hükme bağlamaktadır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 54Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 55Kaynağı aç
Vücut bütünlüğünün ihlali nedeniyle ortaya çıkan beden gücü kayıplarının, kişinin gelirinde veya malvarlığında fiili bir azalma bulunmasa dahi tazminat gerektirdiği, yerleşik Yargıtay uygulamasında kabul edilmektedir. 18 yaşından önce daimi maluliyet zararının oluşmadığına ilişkin dar yorumun hukuka, hakkaniyete ve adalete uygun olmadığı; bu yorumun küçüğün hayatı boyunca hiç karşılanmayacak bir zarara mahkum edilmesi sonucunu doğuracağı Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin E. 2023/4972, K. 2024/602 sayılı kararında onaylanan gerekçeler arasında yer almaktadır. Bedensel bütünlüğün zedelenmesi hâlinde manevi tazminata da hükmedilebileceği; ağır bedensel zarar durumunda zarar görenin yakınlarının da manevi tazminat talep edebileceği TBK m. 56'da düzenlenmiştir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/4972, K. 2024/602Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 56Kaynağı aç
Efor Kaybı İlkesi ve Hesaplama Başlangıcı
Çalışma yaşına gelmemiş küçükler için maluliyet tazminatı, aile yardımı, eğitim alma, yeme-içme ve benzeri tüm yaşamsal faaliyetlerde emsallerine göre fazladan sarf edilen çaba ve gücün ekonomik bir karşılığı olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle tazminat hesabının 18 yaşından başlatılması bozma nedeni sayılmaktadır. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin E. 2013/13485, K. 2014/19487 ve E. 2015/4618, K. 2017/10383 sayılı kararları bu ilkeyi açıkça benimsemektedir.
Tazminat hesabının 18 yaşından başlatıldığı bir raporda, küçüğün 18 yaşında gelir elde etmeye başlayacağı gerekçesiyle belirlenen tazminat miktarına ayrıca bir iskonto uygulanması da yanlış bulunmaktadır. 18 yaşından itibaren elde edilecek gelir, hesaplama yöntemi gereği zaten iskontoya tabi tutulduğundan, ikinci bir iskonto uygulamak zararda çifte indirimeye yol açmaktadır. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi E. 2015/4618, K. 2017/10383 sayılı kararı, 18 yaşından itibaren başlatılan hesaba ek olarak uygulanan yüzde on iskontoyu da bozma nedeni saymıştır.
Hesaplamada Esas Alınan Gelir
Fiilen herhangi bir geliri bulunmayan küçük çocuklar için tazminat hesabında esas alınacak gelir, Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre net asgari ücret düzeyidir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin E. 2022/16716, K. 2024/1897 sayılı kararı, hesaplamanın iki döneme bölünmesi gerektiğini ortaya koymaktadır: kaza tarihinden 18 yaşına kadar olan dönem için AGİ (Asgari Geçim İndirimi) bedeli dahil edilmemiş asgari ücret, 18 yaşından sonraki aktif dönem için ise AGİ bedeli dahil edilmiş asgari ücret esas alınmalıdır. Bu ayrım anılan karara dayanmaktadır; AGİ bileşenine ilişkin mevzuat değişikliklerinin dosya özelinde ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2013/16812, K. 2014/1690Kaynağı aç
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/16716, K. 2024/1897Kaynağı aç
Hesaplama Yöntemi: Gerçekleşmiş ve Gelecekteki Zarar
Beden gücü kaybı tazminatının hesaplanma biçimi iki dönem için farklılık göstermektedir. Bilirkişi raporu tanzim tarihine kadar gerçekleşen zarar, bilinen veriler esas alınarak iskontoya tabi tutulmadan somut olarak hesaplanır. Rapor tanzim tarihinden sonraki dönem için ise bilinen son gelir esas alınıp 1/Kn katsayısına göre her yıl yüzde on artırım ve iskonto uygulanarak hesap yapılır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin E. 2023/12787, K. 2025/5842 sayılı kararında sürekli iş göremezlik hesaplarında TRH 2010 Yaşam Tablosu ve progresif rant hesap yönteminin kullanılması gerektiği yer almaktadır.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/12787, K. 2025/5842Kaynağı aç
Maluliyet Oranının Tespiti
Maluliyet oranının belirlenmesi için Adli Tıp Kurumu veya üniversite hastanelerinin adli tıp anabilim dalı bölümlerinden, uzman doktor heyetinden oluşan bir raporun alınması gerekmektedir. Hangi yönetmeliğin esas alınacağı, haksız fiilin gerçekleştiği tarihe göre değişmektedir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin E. 2021/10126, K. 2023/2922 sayılı kararına göre uygulama şu sıralamayı izlemektedir: 11.10.2008 öncesinde Sosyal Sigorta Sağlık İşlemleri Tüzüğü; 11.10.2008–01.09.2013 tarihleri arasında Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği; 01.09.2013–01.06.2015 tarihleri arasında Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği; 01.06.2015–20.02.2019 tarihleri arasında Özürlülük Ölçütü Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik; 20.02.2019 tarihinden sonra ise Erişkinler için Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik uygulanmaktadır.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/10126, K. 2023/2922Kaynağı aç
Geçici İş Göremezlik Tazminatı
18 yaşından küçük ve gelir getirici herhangi bir işte fiilen çalışmayan çocuklar için geçici iş göremezlik tazminatına hükmedilemeyeceği, bu dönemde mahrum kalınan bir kazanç bulunmadığından tazminat tabanının oluşmadığı gerekçesiyle Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin birden fazla kararında kabul edilmektedir. Öte yandan aynı daire, küçüğün 18 yaşından önce gelir getirici bir işte çalışıp çalışmadığının araştırılmadan hüküm kurulmasını bozma nedeni saymaktadır; bu araştırma, davanın seyrini doğrudan etkileyebilir.
Geçici iş göremezlik konusunda tüm Yargıtay kararları aynı yönde değildir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin E. 2013/13253, K. 2014/18409 sayılı kararında ise geçici iş göremezlik süresince daha fazla efor harcayacak olan küçük davacı için bu dönemde asgari ücret düzeyinde kazanç kaybı zararının belirlenerek hüküm altına alınması gerektiği, aksine verilen kararın bozulduğu görülmektedir. Bu yaklaşım, yukarıda belirtilen 4. Hukuk Dairesi kararlarındaki çerçeveden ayrışmaktadır; iki yönlü tablo karşısında dosyanın özelliğine göre değerlendirme yapılması önem taşımaktadır.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2013/13253, K. 2014/18409Kaynağı aç
Temerrüt Faizinin Başlangıcı
Haksız fiilden kaynaklanan tazminat davalarında zarar görenin kısmi dava, ek dava veya ıslah yoluyla ileri sürdüğü kısımlar için de temerrüt faizi haksız eylem tarihinden itibaren istenebilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi E. 2021/10126, K. 2023/2922 sayılı kararının onanan bölümünde bu husus açıkça yer almaktadır.
Askerlik Dönemi ve Hesaba Etkisi
Erkek çocukların maluliyet tazminatı hesaplanırken askerlik döneminin tazminata dahil edilip edilmeyeceği, küçüğün maluliyet oranının askerliğe engel teşkil edip etmediğine bağlıdır. Bu durum ilgili askerî birimlerden sorularak belirlenmeli; engel teşkil ettiği anlaşılırsa askerlik dönemi tazminata dahil edilmeli, etmediği anlaşılırsa askerlik süresi hesaptan düşülmelidir. Yargıtay, soyut bilirkişi beyanını bu konuda yeterli saymamaktadır.
18 yaşından küçük çocuk için tazminat hesabı hangi tarihten başlar?
Tazminat hesabı, çocuğun sürekli çalışma gücünü yitirdiği tarihten, yani kaza veya zarar tarihinden başlar. 18 yaşından itibaren başlatılması bozma nedeni sayılmaktadır.
Küçüğün geliri yoksa tazminat hesabında ne esas alınır?
Geliri bulunmayan küçükler için net asgari ücret esas alınmaktadır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin E. 2022/16716, K. 2024/1897 sayılı kararında kaza tarihinden 18 yaşına kadar olan dönemde AGİ bedeli dahil edilmemiş, 18 yaşından sonraki dönemde ise AGİ bedeli dahil edilmiş asgari ücret üzerinden hesap yapılması gerektiği belirtilmektedir.
18 yaşından küçük çocuğa 18 yaşına kadar olan dönem için de tazminat ödenir mi?
Evet. Çalışma hayatına girmemiş olması, o döneme ait zararı ortadan kaldırmaz. Eğitim, ev yardımı, yeme-içme gibi günlük faaliyetlerde emsallerine göre fazladan harcanan çaba başlı başına ekonomik bir zarar olarak kabul edilmektedir.
18 yaşından küçüğe geçici iş göremezlik tazminatı ödenir mi?
Fiilen gelir getirici işte çalışmayan küçükler için geçici iş göremezlik tazminatına hükmedilemeyeceği Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin birden fazla kararında kabul görmektedir; ancak küçüğün 18 yaşından önce herhangi bir işte çalışıp çalışmadığının araştırılmadan karar verilmesi de bozma nedeni sayılmaktadır. Öte yandan Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin daha eski tarihli bir kararında geçici iş göremezlik döneminde daha fazla efor harcayacak olan küçük için bu dönem zararının da belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu konuda farklı yönde kararlar bulunduğundan dosyanın özelliğine göre değerlendirme yapılması önem taşımaktadır.
Maluliyet oranını kim ve hangi yönetmeliğe göre belirler?
Oran, Adli Tıp Kurumu veya üniversite hastanelerinin adli tıp anabilim dalı bünyesinde oluşturulan uzman doktor heyeti tarafından belirlenir. Hangi yönetmeliğin uygulanacağı, haksız fiilin gerçekleştiği tarihe göre farklılaşmaktadır; 20 Şubat 2019 sonrasındaki olaylarda Erişkinler için Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik geçerlidir.
Tazminat hesabında iskonto nasıl uygulanır?
Rapor tanzim tarihine kadar gerçekleşen zarar bilinen verilerle iskontosuz somut olarak hesaplanır. Bundan sonraki dönem ise bilinen son gelir esas alınıp 1/Kn katsayısına göre yıllık yüzde on artırım ve iskonto uygulanarak hesaplanır. Hesabın 18 yaşından itibaren başlatıldığı durumlarda ayrıca erken tazminat alma gerekçesiyle ek iskonto uygulanması yanlış bulunmaktadır; çünkü 18 yaşından itibaren elde edilecek gelir hesaplama yöntemi gereği zaten iskontoya tabidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

